Hannie Schaft

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hannie Schaft
Bronzen beeld van Hannie Schaft in het Kenaupark in Haarlem, gebeeldhouwd door haar vriendin Truus Menger-Oversteegen
Bronzen beeld van Hannie Schaft in het Kenaupark in Haarlem, gebeeldhouwd door haar vriendin Truus Menger-Oversteegen
Algemene informatie
Volledige naam Jannetje Johanna Schaft
Geboren Haarlem, 16 september 1920
Overleden Bloemendaal, 17 april 1945
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederland
Bekend van Verzet (Tweede Wereldoorlog)
Pistool van Hannie Schaft
Hannie Schaft op een postzegel van de DDR

Jannetje Johanna (Hannie) Schaft (Haarlem, 16 september 1920Bloemendaal, 17 april 1945) was een Nederlandse communiste en verzetsstrijdster tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze doodde onder meer de collaborerende politiecommissaris Ragut uit Zaandam en NSB'er Pieter Faber (vader van de ontsnapte SS'er Klaas Carel Faber). Ze was lid van de Raad van Verzet (RVV). Ze ontving postuum het Nederlandse Verzetskruis 1940-1945 en de Amerikaanse Medal of Freedom. Door twee boeken en twee films over haar leven is zij een van de bekendste Nederlandse verzetsstrijdsters geworden. Zij wordt jaarlijks op de Eerebegraafplaats in Overveen herdacht met een openbare bijeenkomst.

Jeugd en opleiding[bewerken]

Schaft werd geboren als dochter van Pieter Schaft, leraar op de Rijkskweekschool, en Aafje Talea Vrijer. Haar moeder was doopsgezind en haar vader voelde zich sterk verwant aan de SDAP. Ze volgde de hbs en ging in 1938 rechten studeren aan de gemeentelijke Universiteit van Amsterdam. Schaft raakte bevriend met haar Joodse medestudentes Philine Polak en Sonja Frenk (die beiden later, tijdens de oorlog, bij Hannies ouders ondergedoken zaten). Hierdoor voelde ze zich toen de Tweede Wereldoorlog begon persoonlijk geraakt door de vervolging van de Joden.

Verzetswerk[bewerken]

Nadat ze als studente had geweigerd de loyaliteitsverklaring te tekenen, trok ze weer bij haar ouders in. Ze nam steeds actiever deel aan het verzet en hielp onderduikers met gestolen bonkaarten en persoonsbewijzen. Haar schuilnaam werd Hannie en haar bijnaam het meisje met het rode haar. Uiteindelijk sloot ze zich aan bij de Raad van Verzet (RVV), een organisatie die door haar nauwe banden met de CPN door andere verzetsbewegingen sterk werd gewantrouwd. Samen met Freddie en Truus Oversteegen pleegde ze verschillende aanslagen op Duitsers, collaborateurs en landverraders.

Op 8 juni 1944 pleegde ze te Heemstede samen met verzetsstrijder Jan Bonekamp een aanslag op de NSB'er en banketbakker Piet Faber. Hij overleed zes dagen later. Vervolgens pleegden Schaft en Bonekamp op 21 juni 1944 een aanslag op W.M. Ragut. Hierbij raakte Bonekamp dodelijk gewond, waarop Hannie Schaft onderdook. Op 5 september 1944 (Dolle Dinsdag) mislukte een aanslag van Hannie Schaft en Jan Heusdens op politieagent Willemsen. Hannie Schaft en Truus Oversteegen waren van plan om Fake Krist op 25 oktober 1944 te liquideren, maar verzetsstrijders uit Halfweg waren hen voor.

Hannie Schaft leerde vloeiend Duits spreken en papte aan met Duitse soldaten. Hierdoor werd ze door sommige verzetslieden beschouwd als een verraadster. Nadat een subafdeling van de RVV in Velsen zonder toestemming van hogerhand een boer vermoordde, bracht ze met twee andere vrouwen een lijst met de daders naar de leiding van haar groep. Later werden de personen die hierop stonden verraden aan de Sicherheitsdienst, waardoor ze een wisse dood tegemoet gingen. Zelf heeft ze waarschijnlijk niet geweten wat de gevolgen waren van haar actie. Na de oorlog is deze affaire door een speciale onderzoekscommissie grondig onderzocht.

Op 1 maart 1945 werd NSB-agent van politie Willem Zirkzee door Hannie Schaft en Truus Oversteegen doodgeschoten. Dit vond plaats ter hoogte van het Krelagehuis aan de Leidsevaart in Haarlem. Op 15 maart pleegden Hannie Schaft en Truus Oversteegen een aanslag op Ko Langendijk. Deze kapper uit IJmuiden was voor de Sicherheitsdienst gaan werken. Een eerdere aanslag op hem door Jan Bonekamp was mislukt.

Arrestatie en executie[bewerken]

Hannie werd door de Duitse bezetter gehaat, omdat ze aan het einde van de oorlog nog allerlei, in hun ogen zinloze, aanslagen pleegde. Ze werd op 21 maart 1945 bij een wegversperring aan de Jan Gijzenkade (bij de Mauermuur) gearresteerd toen ze illegale bladen en een wapen bij zich bleek te hebben. Op het politiebureau van Haarlem ontdekten de Duitsers met wie ze van doen hadden. Het is Emil Rühl geweest die Hannie Schaft vanuit Haarlem naar het Huis van Bewaring aan de Amstelveenseweg te Amsterdam heeft gebracht.[1]

Hoewel aan het einde van de oorlog een akkoord bestond tussen de bezetters en de Binnenlandse Strijdkrachten (BS) om geen vrouwen om te brengen, werd Hannie drie weken voor het einde van de oorlog (op 17 april 1945) in opdracht van Willy Lages doodgeschoten in de duinen bij Bloemendaal. Hierbij zou ze, na een schampschot, koelbloedig hebben gezegd: "Ik schiet beter", waarna SD'er Maarten Kuiper zijn machinepistool op haar leeg schoot.[2]

Herbegrafenis[bewerken]

Op 27 november 1945 werd haar stoffelijk overschot met militaire eer herbegraven op de Eerebegraafplaats Bloemendaal te Overveen. Koningin Wilhelmina, prinses Juliana en prins Bernhard waren hierbij aanwezig. Voor haar strijd tegen de nazi's kreeg Hannie in 1946 postuum het Verzetskruis 1940-1945 en de Medal of Freedom, een speciale Amerikaanse onderscheiding.

Controverse[bewerken]

Omdat Hannie Schaft voor Nederlandse communisten kon dienen als politiek symbool van communistisch verzet, hetgeen velen niet zinde, verloor haar naam tijdens de Koude Oorlog veel van haar glans. In 1951 ging de overheid zelfs zo ver dat politie en leger - inclusief vier pantserwagens - werden ingezet om de jaarlijkse herdenking van haar dood onmogelijk te maken.[3] Toen veel later de communistenhaat geluwd was is op 3 mei 1982 door prinses Juliana een door Truus Menger-Oversteegen vervaardigd bronzen beeld onthuld in het Kenaupark te Haarlem.

Nalatenschap[bewerken]

Verschillende scholen en straten zijn naar haar vernoemd. Ter ere van haar en vele andere verzetsstrijdsters is de Stichting Nationale Hannie Schaft-herdenking opgericht. Er is een aantal boeken en films over haar verschenen. Ze komt in aangepaste vorm voor in de roman De aanslag van Harry Mulisch (en uiteraard ook in de gelijknamige verfilming van Fons Rademakers). Ineke Verdoner heeft een lied over haar geschreven. Theun de Vries heeft een biografie over haar leven geschreven: Het meisje met het rode haar. Dit boek is onder dezelfde titel in 1981 verfilmd door Ben Verbong met Renée Soutendijk in de hoofdrol.

De Internationale Astronomische Unie maakte dinsdag 22 januari 2008 bekend dat een kleine planeet, voorheen bekend als nummer 85119, voortaan Hannieschaft heet. Planetoïde Hannieschaft heeft een doorsnede van ongeveer twee kilometer en draait tussen de banen van Mars en Jupiter. Het rotsachtige object doet twee jaar en bijna acht maanden over een volledige omloop om de zon.[4]

Documentairemaker Ineke Hilhorst (1951) maakte in 1980 in samenwerking met journalist Ton Kors en in opdracht van de AVRO de film Hannie Schaft: het meisje met het rode haar. Hierin werden onder andere de verzetsstrijders en zusjes Truus Menger en Freddie Oversteegen geïnterviewd. Ook toont de documentaire de plaatsen waar de aanslagen destijds plaatsvonden.

Noten

Bronnen

Externe links