Station Haarlem

	Haarlem
Afkorting	Hlm
Opening	20 september 1839
Heropening	1908
Perronsporen	6 (w.o. 2 zaksporen west)
Perrons	3
Lijn(en)	Amsterdam - Rotterdam; Haarlem - Uitgeest; Haarlem - Zandvoort
Vervoerder(s)	NS
Coördinaten	52°23′16″N 4°38′20″E
Externe link	NS-stationsinformatie
	;
Portaal	Openbaar vervoer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Station Haarlem is het belangrijkste spoorwegstation van Haarlem, gelegen aan de spoorlijn Amsterdam - Rotterdam (de Oude Lijn), de spoorlijn Haarlem - Uitgeest en de spoorlijn Haarlem - Zandvoort.

[bewerken] Geschiedenis

Het eerste station Haarlem werd geopend op 20 september 1839, als een van de drie stations van de spoorlijn Amsterdam – Haarlem, de eerste spoorlijn van de HIJSM en tevens de eerste Nederlandse spoorweg (Amsterdam – Halfweg – Haarlem), nu deel van de Oude Lijn.

In Haarlem kwam het eerste station juist buiten de Amsterdamse Poort te liggen. Op deze plaats bevindt zich nu het terrein van de Hoofdwerkplaats van NedTrain.

Gevel van het hoofdgebouw van het oude station uit 1842.

In 1842 werd het tijdelijke station even buiten de Amsterdamse Poort vervangen door een station op de definitieve locatie aan de noordkant van de binnenstad. Toen kwam ook de overbrugging van het Spaarne in gebruik. Het is een van de weinige 19e eeuwse stations in Nederland die binnen een 17e eeuwse omwalling werden gelegd.

In hetzelfde jaar werd de spoorlijn verlengd van Haarlem naar Leiden. Aanvankelijk was de spoorlijn uitgevoerd in breedspoor, met een spoorwijdte van 1945 mm. In 1865 werd het spoor versmald tot normaalspoor (1435 mm). In 1867 kwam de spoorlijn richting Uitgeest – (Alkmaar) in gebruik. In 1881 kwam de lijn naar Zandvoort aan Zee er bij. De tegenover het station gelegen fabriek van Beijnes kreeg in 1891 een spooraansluiting (vervallen in 1952). In 1912 werd station Haarlem aangesloten op de Haarlemmermeerspoorlijnen. Tegelijkertijd kreeg Haarlem een tweede station erbij, Haarlem Rijksstraatweg. En weer later, in 1998, werd Station Haarlem Spaarnwoude geopend.

In de gebouwen op het grote middenperron bevonden zich, naast dienstruimten, ook wachtzalen en andere reizigersfaciliteiten, waaronder twee zalen voor de stationsrestauratie.

Op 15 september 2008 was er een groot feest ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van station Haarlem.

[bewerken] Het stationsgebouw

Het oorspronkelijke stationsgebouw werd in 1906 vervangen door een nieuw gebouw van D.A.N. Margadant aan de nu hooggelegen spoorlijn. In 1908 was het gebouw geheel gereed. Kenmerkend voor het gebouw zijn de twee verschillende in- en uitgangsgebouwen, en de situering van de wachtkamers en restauratie op het eilandperron. Het is het enige station in Nederland in de Art Nouveau of Jugendstil-stijl, en een van de markantste gebouwen in de stad Haarlem. Kenmerkend voor het gebouw zijn onder meer de vele tegeltableaus in het gebouw (zie afbeelding).

Het station is meerdere keren gebruikt als voor filmopnamen zoals voor Zwartboek van Paul Verhoeven in 2005 en voor de Amerikaanse actiefilm Ocean's Twelve in mei 2004. In laatstgenoemde film moest het Haarlemse perron overigens Amsterdam Centraal voorstellen.

Een van de gebouwen op het middenperron wordt tegenwoordig gebruikt voor een kleine bibliotheek met wachtruimte en koffie-automaat, die alleen tijdens de ochtend- en avondspits open is (op werkdagen 7-9 en 16-19 uur).^[1] Het andere gebouw wordt gebruikt voor dansfeesten en -lessen.

[bewerken] Galerij

Stationsoverkapping

Een van de drie uitgangsgebouwen

Tegeltableau 100 jaar spoorwegen; 1839-1939

[bewerken] Spoorlijnen

In 1912 kwam de spoorlijn naar Hoofddorp – Aalsmeer in gebruik, onderdeel van de Haarlemmermeerspoorlijnen. Hiervoor werd de brug over het Spaarne van een derde spoor voorzien. Sinds de opheffing van de lijn naar Hoofddorp in 1936 is dit spoor in gebruik gebleven als verbinding met de Hoofdwerkplaats Haarlem.

De sporen in station Haarlem werden in 1927 geëlektrificeerd als onderdeel van de elektrificatie van de Oude Lijn. Ook de lijn naar IJmuiden werd toen elektrisch. De lijn naar Zandvoort werd in 1935 geëlektrificeerd. Het locomotievendepot werd datzelfde jaar opgeheven.

Tot 1986 was Haarlem een belangrijk station in Nederland. Sinds de opening van de Schiphollijn rijden echter de meeste doorgaande treinen naar Rotterdam, Zeeland en België via Schiphol.

Een van de weinige grote veranderingen sinds de bouw van het stationsgebouw is de aanleg van het derde perron langs spoor 8 in 1953, waarvan de architectuur contrasteert met de rest van het gebouw. Lange tijd stopte hier de intercity naar Zandvoort (uit Limburg). Vanaf 1996 was dit het aankomst- en vertrekspoor voor de Intercity's naar Heerlen en Maastricht, maar sinds december 2006 stopt de trein van Amsterdam naar Zandvoort op dit spoor en sinds december 2011 ook die naar Uitgeest. De Intercity's van de Oude Lijn stoppen nu in beide richtingen aan het grote middenperron (sporen 3 en 6).

Sinds in 1986 de Schiphollijn volledig in gebruik werd genomen, was Haarlem geen stopplaats meer voor de Intercity's tussen Amsterdam en Rotterdam. Sinds de invoering van de dienstregeling 2012 rijden de meeste doorgaande Intercitytreinen weer de oude route (van voor 1986) over Haarlem, onder meer om ruimte te maken voor Fyra-treinen op het traject Amsterdam Centraal - Schiphol.^[2] Ook de treinen Haarlem - Alkmaar - Hoorn hebben nu de benaming Intercity, zodat het aantal Intercity's in dit spoorwegknooppunt sterk is gestegen.

[bewerken] Treinen

Treinseries die het station aandoen:

Serie	Treinsoort	Route	Bijzonderheden
2100	Intercity	Amsterdam Centraal – Haarlem – Leiden Centraal – Den Haag HS – Dordrecht ( – Roosendaal – Vlissingen )	Rijdt 1 keer per uur door van Dordrecht naar Vlissingen.
2200	Intercity	Amsterdam Centraal – Haarlem – Leiden Centraal – Den Haag HS – Rotterdam Centraal – Dordrecht
3400	Intercity	Haarlem – Alkmaar – Hoorn	Rijdt niet na 20:00. Na 20.00 wordt deze route gereden met de 14800.
4800	Sprinter	Amsterdam Centraal – Haarlem – Uitgeest	wordt na naar 20.00 vervangen door de 14800
14800	Sprinter	Amsterdam Centraal – Haarlem – Beverwijk – Uitgeest – Castricum – Alkmaar – Hoorn	Rijdt alleen 's avonds.
5400	Sprinter	Amsterdam Centraal – Haarlem – Zandvoort aan Zee
15400	Sprinter	Amsterdam Centraal – Haarlem – Zandvoort aan Zee	Extra strandtrein, rijdt alleen in de zomerperiode.
6300	Sprinter	Den Haag Centraal – Leiden Centraal – Haarlem

[bewerken] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

Station Haarlem. Hollandsche sporen door Haarlem en omstreken. Auteur: Klaas van Giffen. Uitgeverij Spaar en Hout, Haarlem, 2006. ISBN 978-90-8683-004-6
Spoorwegarchitectuur in Nederland 1841-1938 (pagina's 17-18, 142-143, 224-231). Auteur: H. Romers; De Walburg Pers, Zutphen, 1981. ISBN 90-6011-366-7
Salsa dansles in station
Station Haarlem op Stationsweb

Zie de categorie Station Haarlem van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Spoorwegstations aan de spoorlijn Amsterdam - Haarlem - Rotterdam (Cursief: voormalig station)

0: Amsterdam Centraal · 4: Amsterdam Sloterdijk · 6: Amsterdam Geuzenveld · 9: Halfweg · 14: Haarlem Spaarnwoude · 17: Haarlem · 21: Heemstede-Aerdenhout · 25: Vogelenzang · 28: Hillegom · 32: Lisse · 36: Piet Gijzenbrug · 41: Voorhout · 42: Warmond · 46: Leiden Centraal · 48: De Vink · 51: Voorschoten · 57: Den Haag Mariahoeve · 59: Den Haag Laan van NOI · 61: Den Haag HS · 63: Den Haag Moerwijk · 65: Rijswijk · 69: Delft · 71: Delft Zuid · 77: Kethel · 80: Schiedam Centrum · 84: Rotterdam Delftse Poort · 84: Rotterdam Centraal

Stations aan de spoorlijn Haarlem - Zandvoort (Cursief: voormalig station)
0: Haarlem · 1: Haarlem Bolwerk · 2: Overveen · 7: Zandvoort Dorp · 8: Zandvoort

Spoorwegstations aan de spoorlijn Haarlem - Uitgeest (Cursief: voormalig station)
0: Haarlem · 2: Kleverlaan · 3: Bloemendaal · 4: Santpoort Zuid · 6: Santpoort Noord · 7: Driehuis · 12: Beverwijk · Beijnes · 14: Heemskerk · 18: Uitgeest