Station Haarlem

	Haarlem
Plaats	Haarlem
Afkorting	Hlm
Opening	20 september 1839
Heropening	1908
Perrons	3
Perronsporen	6 (w.o. 2 zaksporen west)
Spoorlijn(en)	Oude Lijn; Noord-Hollandsche lijn; Haarlem - Zandvoort
Buslijn(en)	Stadsbus: 2, 3, 8, 14, 15; Streekbus: 50, 51, 73, 75, 80, 81, 84, 90, 140, 175, 176, 177, 277; R-net: 300; Nachtbus (R-net): N30
Vervoerder(s)	NS; Connexxion
Coördinaten	52°23′16″N 4°38′20″E
	;
Portaal	Openbaar vervoer

Station Haarlem is het belangrijkste spoorwegstation van Haarlem, gelegen aan de spoorlijn Amsterdam - Rotterdam (de Oude Lijn), de spoorlijn Haarlem - Uitgeest en de spoorlijn Haarlem - Zandvoort.

Geschiedenis [bewerken]

Het eerste station Haarlem werd geopend op 20 september 1839, als een van de drie stations van de spoorlijn Amsterdam – Haarlem, de eerste spoorlijn van de HIJSM en tevens de eerste Nederlandse spoorweg (Amsterdam – Halfweg – Haarlem), nu deel van de Oude Lijn.

In Haarlem kwam het eerste station juist buiten de Amsterdamse Poort te liggen. Op deze plaats bevindt zich nu het terrein van de Hoofdwerkplaats van NedTrain.

Gevel van het hoofdgebouw van het oude station uit 1842.

In 1842 werd het tijdelijke station even buiten de Amsterdamse Poort vervangen door een station op de definitieve locatie aan de noordkant van de binnenstad. Toen kwam ook de overbrugging van het Spaarne in gebruik. Het is een van de weinige 19e-eeuwse stations in Nederland die binnen een 17e-eeuwse omwalling werden gelegd.

In hetzelfde jaar werd de spoorlijn verlengd van Haarlem naar Leiden. Aanvankelijk was de spoorlijn uitgevoerd in breedspoor, met een spoorwijdte van 1945 mm. In 1865 werd het spoor versmald tot normaalspoor (1435 mm). In 1867 kwam de spoorlijn Haarlem - Uitgeest in gebruik. In 1881 kwam de spoorlijn Haarlem - Zandvoort er bij. De tegenover het station gelegen fabriek van Beijnes kreeg in 1891 een spooraansluiting, die in 1952 is vervallen. In 1912 werd station Haarlem aangesloten op de Haarlemmermeerspoorlijnen. Tegelijkertijd kreeg Haarlem een tweede station erbij, station Rijksstraatweg, dat gesloten werd in 1936. Niet ver daarvandaan werd in 1998 station Haarlem Spaarnwoude geopend.

Stationsgebouw [bewerken]

Het oorspronkelijke stationsgebouw werd in 1906-1908 vervangen door een nieuw gebouw van D.A.N. Margadant aan de nu hooggelegen spoorlijn. Kenmerkend zijn de twee verschillende in- en uitgangsgebouwen en de situering van de wachtkamers en restauratie op het eilandperron. Het is het enige station in Nederland in de Art Nouveau of Jugendstil-stijl, en een van de markantste gebouwen in de stad Haarlem. In het gebouw zijn vele tegeltableaus aangebracht (zie afbeelding).

Een van de weinige grote veranderingen sinds de bouw van het stationsgebouw is de aanleg van het derde perron langs spoor 8 in 1953, waarvan de architectuur contrasteert met de rest van het gebouw.

Het station is meerdere keren gebruikt voor filmopnamen, zoals voor Als twee druppels water van Fons Rademakers in 1963, voor Zwartboek van Paul Verhoeven in 2005 en voor de Amerikaanse actiefilm Ocean's Twelve van Steven Soderbergh in 2004, waarin het Haarlemse perron station Amsterdam Centraal moest voorstellen.

In de gebouwen op het grote middenperron bevonden zich, naast dienstruimten, ook wachtzalen en andere reizigersfaciliteiten, waaronder twee zalen voor de stationsrestauratie. Een van deze gebouwen wordt tegenwoordig gebruikt voor een kleine bibliotheek met wachtruimte en koffieautomaat, die alleen tijdens de ochtend- en avondspits open is (op werkdagen 7-9 en 16-19 uur). Het andere gebouw wordt gebruikt voor dansfeesten en -lessen.

Op 15 september 2008 was er een groot feest ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het huidige stationsgebouw van Haarlem.

Stationsoverkapping
Een van de drie uitgangsgebouwen
Tegeltableau 100 jaar spoorwegen; 1839-1939 door Zenith Gouda

Spoorlijnen [bewerken]

In 1912 kwam de spoorlijn Aalsmeer - Haarlem in gebruik, onderdeel van de Haarlemmermeerspoorlijnen. Hiervoor werd de brug over het Spaarne van een derde spoor voorzien. Sinds de opheffing van de lijn naar Hoofddorp in 1936 is dit spoor in gebruik gebleven als verbinding met de Hoofdwerkplaats Haarlem.

De sporen in station Haarlem werden in 1927 geëlektrificeerd als onderdeel van de elektrificatie van de Oude Lijn. Ook de lijn naar IJmuiden werd toen elektrisch. De lijn naar Zandvoort werd in 1935 geëlektrificeerd. Het locomotievendepot werd datzelfde jaar opgeheven.

Tot 1986 was Haarlem een belangrijk station in Nederland. Sinds de opening van de Schiphollijn rijden echter de meeste doorgaande treinen naar Rotterdam, Zeeland en België via station Schiphol.

Lange tijd stopte aan het derde perron (spoor 8) de intercity uit Limburg naar Zandvoort. Vanaf 1996 was dit het aankomst- en vertrekspoor voor de Intercity's naar Heerlen en Maastricht, maar sinds december 2006 stopt de trein van Amsterdam naar Zandvoort op dit spoor en sinds december 2011 ook die naar Uitgeest. De Intercity's van de Oude Lijn stoppen nu in beide richtingen aan het grote middenperron (sporen 3 en 6).

Sinds in 1986 de Schiphollijn volledig in gebruik werd genomen, was Haarlem geen stopplaats meer voor de Intercity's tussen Amsterdam en Rotterdam. Sinds de invoering van de dienstregeling 2012 rijden veel doorgaande Intercitytreinen Amsterdam - Den Haag / Rotterdam weer de oude route (van voor 1986) over Haarlem, onder meer om ruimte te maken voor Fyra-treinen op het traject Amsterdam Centraal - Schiphol. Ook de treinen Haarlem - Alkmaar - Hoorn hebben nu de benaming Intercity, zodat het aantal Intercity's in dit spoorwegknooppunt sterk is gestegen.

Treinen [bewerken]

Treinseries die het station aandoen:

Serie	Treinsoort	Route	Bijzonderheden
2100	Intercity	Amsterdam Centraal – Haarlem – Leiden Centraal – Den Haag Centraal
2200	Intercity	Amsterdam Centraal – Haarlem – Leiden Centraal – Den Haag HS – Rotterdam Centraal – Dordrecht	Serie 2100 verdubbelt de frequentie.
3400	Intercity	Haarlem – Alkmaar – Hoorn	Rijdt niet na 20.00 uur. Na 20.00 uur wordt deze route gereden met de 14800.
4800	Sprinter	Amsterdam Centraal – Haarlem – Uitgeest	Wordt na 20.00 uur vervangen door de 14800
14800	Sprinter	Amsterdam Centraal – Haarlem – Beverwijk – Uitgeest – Castricum – Alkmaar – Hoorn	Rijdt alleen 's avonds.
5400	Sprinter	Amsterdam Centraal – Haarlem – Zandvoort aan Zee
15400	Sprinter	Amsterdam Centraal – Haarlem – Zandvoort aan Zee	Extra strandtrein, rijdt alleen in de zomerperiode.
6300	Sprinter	Den Haag Centraal – Leiden Centraal – Haarlem

Bussen [bewerken]

Dit station beschikt over een groot aantal buslijnen, hieronder een overzicht. Connexxion beheert de concessies Haarlem/IJmond en Amstelland-Meerlanden, Arriva beheert de concessie Zuid-Holland Noord.

Concessiegebied	Lijn	Route	Bijzonderheden
Haarlem/IJmond	2	Haarlem, Spaarnwoude St. Zuid - Zuiderpolder - Slachthuisbuurt - Centrum - Haarlem, Station - Kleverpark - Sinnevelt - Haarlem, Delftplein/KG lok.Noord	Stadsdienst Haarlem
Haarlem/IJmond	3	Haarlem, Schalkwijk Centrum - Kennemer Gasthuis Zuid - Centrum - Haarlem, Station - Haarlem, Delftplein/KG lok.Noord - Velserbroek - Driehuis - IJmuiden, Rotonde Stadspark	Stadsdienst Haarlem
Haarlem/IJmond	8	Haarlem, Station - NOVA College - Hogeschool INHOLLAND - Haarlem, Station	Stadsdienst Haarlem, niet 's avonds en in het weekend
Haarlem/IJmond	14	Heemstede, Station - Ramplaankwartier - Centrum - Haarlem, Station - Haarlem, Delftplein/KG lok.Noord - Spaarndam, Westhoff	Stadsdienst Haarlem
Haarlem/IJmond	15	Haarlem, Station - Centrum (- Waarderpolder -) Haarlem, Station Spaarnwoude St. Noord	Stadsdienst Haarlem, niet in het weekend, 's ochtends via Waarderpolder
Zuid-Holland Noord	50	Leiden, Centraal Station - Oegstgeest - Warmond - Sassenheim, Station - Lisse - Hillegom - Bennebroek - Heemstede - Haarlem, Station	Streekdienst
Haarlem/IJmond	73	Haarlem, Schalkwijk Centrim - Centrum - Haarlem, Station - Velserbroek - Beverwijk, Station - Heemskerk - Uitgeest, Station	Streekdienst
Haarlem/IJmond	75	Haarlem, Station - Haarlem, Delftplein/KG lok.Noord - Santpoort - Driehuis - IJmuiden, Dennekoplaan - IJmuiden, IJmuiden aan Zee	Streekdienst
Haarlem/IJmond	81	Zandvoort, Busstation - Zandvoort, Station - Bloemendaal aan Zee - Overveen - Haarlem, Station	Streekdienst
Haarlem/IJmond	84	Zandvoort, Station - Bloemendaal aan Zee - Overveen - Haarlem, Station	Zomerbus, rijdt alleen bij een voorspelde temperatuur van ≥ 25°C en op andere drukke dagen in Bloemendaal
Amstelland-Meerlanden	140	Haarlem, Station - Heemstede - Cruquius - Hoofddorp, Station - Schiphol-Rijk - Aalsmeer - Uithoorn, Busstation	Streekdienst
Amstelland-Meerland	175	Haarlem, Station - Amstelveen, Busstation - Ouderkerk a/d Amstel - Amsterdam-ZO, Bijlmer ArenA	Streekdienst
Amstelland-Meerland	176	Haarlem, Station - Amsterdam, Station Zuid	Regioliner
Amstelland-Meerland	177	Haarlem, Station - Lijnden - Badhoevedorp (- Schiphol-Oost, Stationsplein)	Streekdienst, niet in het weekend, in de daluren niet via Lijnden en tot Badhoevedorp
Amstelland-Meerland	277	IJmuiden, Dennekoplaan - Haarlem, Station - Schiphol Centrum, Airport/Plaza	Spitsbus
Haarlem/IJmond	280	Amsterdam, Marnixstraat - Halfweg - Haarlem, Spaarnwoude Station - Haarlem, Station - Haarlem, Delftplein/KG lok.Noord - Velserbroek - Driehuis - IJmuiden, Dennekoplaan	Niteliner, vrijdag- en zaterdagnacht
Amstelland-Meerland	300	Amsterdam-ZO, Bijlmer ArenA - Ouderkerk a/d Amstel - Amstelveen, Busstation - Schiphol Centrum, Airport/Plaza - Hoofddorp, Station - Vijfhuizen - Haarlem, Station	R-net

Literatuur [bewerken]

Klaas van Giffen: Station Haarlem. Hollandsche sporen door Haarlem en omstreken. Spaar en Hout, Haarlem, 2006. ISBN 978-90-8683-004-6
H. Romers: Spoorwegarchitectuur in Nederland 1841-1938, pp. 17-18, 142-143, 224-231. Walburg Pers, Zutphen, 1981. ISBN 90-6011-366-7

Externe links [bewerken]

Zie de categorie Station Haarlem van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Spoorwegstations aan de spoorlijn Amsterdam - Haarlem - Rotterdam (Cursief: voormalig station)

0: Amsterdam Centraal · 4: Amsterdam Sloterdijk · 9: Halfweg-Zwanenburg · 14: Haarlem Spaarnwoude · 17: Haarlem · 21: Heemstede-Aerdenhout · 25: Vogelenzang · 28: Hillegom · 32: Lisse · 36: Piet Gijzenbrug · 41: Voorhout · 42: Warmond · 46: Leiden Centraal · 48: De Vink · 51: Voorschoten · 57: Den Haag Mariahoeve · 59: Den Haag Laan van NOI · 61: Den Haag HS · 63: Den Haag Moerwijk · 65: Rijswijk · 69: Delft · 71: Delft Zuid · 77: Kethel · 80: Schiedam Centrum · 84: Rotterdam Delftse Poort · 84: Rotterdam Centraal

Stations aan de spoorlijn Haarlem - Zandvoort (Cursief: voormalig station)
0: Haarlem · 1: Haarlem Bolwerk · 2: Overveen · 7: Zandvoort Dorp · 8: Zandvoort

Spoorwegstations aan de spoorlijn Haarlem - Uitgeest (Cursief: voormalig station)
0: Haarlem · 2: Kleverlaan · 3: Bloemendaal · 4: Santpoort Zuid · 6: Santpoort Noord · 7: Driehuis · 12: Beverwijk · Beijnes · 14: Heemskerk · 18: Uitgeest