Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
| Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM) | |
| Land | Nederland |
| Actief | 1839-1938 |
| Aandeelhouders | ? |
| Traject(en) | Amsterdam-Haarlem e.v.a. |
De Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM of HSM) was de eerste Nederlandse spoorwegmaatschappij en werd opgericht op 8 augustus 1837 te Amsterdam.
De eerste spoorweg die de HIJSM aanlegde was de lijn van Amsterdam naar Haarlem, die op 20 september 1839 voor het publiek werd opengesteld. Hij bereikte Leiden in 1842, Den Haag in 1843 en Delft en Rotterdam in 1847. Deze lijn wordt ook wel de Oude Lijn genoemd. De aanleg van het traject tussen Den Haag en Rotterdam ondervond vertraging door een geschil met een grondeigenaar, beschreven in Het Laantje van Van der Gaag.
Deze eerste spoorlijn werd nog aangelegd met een spoorwijdte van 1945 mm. Alle latere spoorlijnen werden aangelegd met het inmiddels gebruikelijke normaalspoor (1435 mm). Vanaf 1866 was al het breedspoor omgebouwd tot normaalspoor. Van het originele breedspoormaterieel is niets bewaard gebleven. Vanwege het 100-jarig jublileum in 1939, werd in 1938 van één van de eerste Nederlandse stoomlocomotieven De Arend met bijpassende personenwagons een replica gemaakt. Bij speciale gelegenheden wordt deze locomotief onder stoom gebracht om op het terrein van het Nederlands Spoorwegmuseum te Utrecht een ritje te maken.
In de hoofdstad kwam in 1842 een station bij de Willemspoort, de huidige Haarlemmerpoort, aan de westkant van de stad. Verderop, aan de Haarlemmerhouttuinen, verrees in 1884 het hoofdkantoor van de maatschappij, gebouw De Droogbak, ontworpen door Christiaan Posthumus Meyjes sr.. In 1889 werd het Centraal Station vertrekpunt voor de treinen van de HIJSM.
In Rotterdam eindigde de lijn bij de Delftsche Poort (station Delftsche Poort, sinds 1953 vervangen door het Centraal Station).
Na de aanleg van de Oude Lijn kwamen er in de 19e eeuw nog diverse spoor- en tramlijnen bij, voornamelijk in Holland. Ook de Staatslijn K (Den Helder – Amsterdam; Zaanlijn) werd door de HSM geëxploiteerd. Daarvoor legde de HIJSM in 1867 de lijn Haarlem – Velsen-IJmuiden Oost – Uitgeest aan. In 1883 werd een zijtak van Velsen-IJmuiden Oost naar IJmuiden aangelegd, later ook wel de IJmondlijn genoemd.
Ook in het Gooi was de HSM een belangrijke spoorwegmaatschappij. Dit kwam door de aanleg van de Oosterspoorweg op de route Amsterdam – Hilversum – Amersfoort – Apeldoorn – Zutphen. Vanuit Hilversum werd een zijtak aangelegd naar Station Utrecht Maliebaan met aansluiting bij Lunetten op de spoorlijn van de Staatsspoorwegen. De Oosterspoorweg en de zijtak werden geopend in de jaren 1874 tot 1876.
Verder nam de HIJSM de staatslijn over van Amersfoort naar Kesteren en verder naar Nijmegen / Kleef. In 1886 werd deze lijn geopend en was jarenlang een belangrijke internationale verbinding zowel voor personen als goederen.
De HSM verzorgde vanaf 1885 ook de verbinding Amsterdam – Leeuwarden via de Zuiderzee. Vanuit Amsterdam reed de trein naar station Enkhuizen aan de haven. Per stoomschip werden de reizigers overgevaren naar station Stavoren, dat ook aan de haven ligt. Vandaar kon de reis per trein naar Leeuwarden worden voltooid. Na de fusie met de Staatsspoorwegen boette deze verbinding sterk aan belang in, nu men ook via Zwolle naar Leeuwarden kon reizen.
In 1917 werd samen met de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen de belangenmaatschap Nederlandse Spoorwegen opgericht. Dit mondde uit in een fusie en de oprichting van de N.V. Nederlandsche Spoorwegen op 1 januari 1938.
De naam Hollandse Spoor leeft nog voort in het Station Den Haag Hollands Spoor.
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|
