Het Spoorwegmuseum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Nederlands Spoorwegmuseum)
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Spoorwegmuseum
Nederlands Spoorwegmuseum (NSM)
Nederlands Spoorwegmuseum na de renovatie in 2005
Nederlands Spoorwegmuseum na de renovatie in 2005
Opgericht 1927
Locatie Het Maliebaanstation te Utrecht
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Langs het perron van het Maliebaanstation staat historisch spoorwegmaterieel, zoals stoomlocomotief NS 2104
Stoomlocomotief HSM 89 Nestor
Stoomlocomotief NS 6317

Het Spoorwegmuseum (voorheen Nederlands Spoorwegmuseum (NSM)) is sinds 1954 gevestigd in het in 1874 gebouwde Maliebaanstation aan de Oosterspoorweg in de Nederlandse stad Utrecht.

Inhoud

[bewerken] Geschiedenis van het museum

Op 7 januari 1927 werd de Stichting Nederlandsch Spoorwegmuseum opgericht. De collectie werd ondergebracht in een nu verdwenen gebouw van de Nederlandse Spoorwegen in Utrecht, waar op 1 december 1928 het Spoorwegmuseum officieel werd geopend. De collectie bevatte voornamelijk afbeeldingen, documentatie en spoorattributen. In 1935 verhuisde het museum naar NS-Hoofdgebouw I aan het Moreelsepark. In de jaren dertig werden de eerste initiatieven genomen tot behoud van oud spoorwegmaterieel van historisch belang. Als gevolg van de oorlogsomstandigheden ging een deel hiervan alsnog verloren.

Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was er in oktober 1941 geen ruimte meer voor een museum in Hoofdgebouw I. Een andere locatie werd gevonden in de oostvleugel van het Rijksmuseum te Amsterdam, waar de collectie vanaf 30 mei 1942 te bezichtigen was. In september 1944 moest het Rijksmuseum sluiten. Na de oorlog werd de collectie van het Spoorwegmuseum in afwachting van het vinden van een nieuwe locatie opgeborgen op een bovenverdieping van het Amsterdamse Centraal Station.

In 1951 wees Frans den Hollander, toenmalig president van de NS, het in 1939 gesloten Maliebaanstation in Utrecht aan als nieuwe locatie voor het museum. Na verbouwing werd het museum op 5 november 1954 officieel geopend. Er was hier veel meer ruimte om de collectie aan het publiek te tonen, en kon historisch materieel op de sporen van het voormalige station opgesteld worden. Tot 2003 was de lange rij historische stoomlocomotieven langs het eerste perron het meest in het oog vallende deel van deze collectie.

[bewerken] Uitbreidingen en verbouwingen

In de jaren vijftig en zestig kwam ook het voorterrein vol te staan met rollend materieel, dat sterk te lijden had onder de weersomstandigheden. In 1975 werd op het achterterrein een perron met overkapping gebouwd; in 1977 kwam nog een uitbreiding met een tweede perron tot stand. Met een loopbrug over de nog in gebruik zijnde goederensporen kon het publiek het achterterrein bereiken. Het voorterrein werd ingericht tot parkeerplaats.

In het stationsgebouw was in de rechtervleugel de historische afdeling ondergebracht en in de linkervleugel de 'moderne' afdeling. Zeer tot de verbeelding spraken de brugmodellen uit de begintijd van de spoorwegen en de modellen van diverse treintypen. Voorts waren er schilderijen, prenten en attributen te bezichtigen. In de jaren tachtig werd deze laatste afdeling heringericht om ook de nieuwste ontwikkelingen te kunnen tonen. Zo werd er onder andere een sprinterkop opgesteld.

In 1988-'89 vond een grote verbouwing plaats. De inrichting van het stationsgebouw werd geheel vernieuwd en volgens de toen moderne inzichten ingericht. Deze inrichting heeft tot 2003 bestaan. Ook het achterterrein werd meer bij het museum getrokken en nieuw ingericht met een 'spoorlandschap'. Het was nu mogelijk om rondjes te rijden, zowel op schaal als op ware grootte. Ook werden enkele gebouwtjes opgesteld, zoals het seinhuis uit Hoogezand-Sappemeer en een overweghuisje uit Elst (Gelderland). Ook een der oudste spoorbrugjes uit Halfweg was hier aanwezig. Voorts werd een pendeldienst ingesteld tussen het Utrechtse Centraal Station en Station Maliebaan (via Lunetten).

Latere toevoeging uit de jaren negentig was de goederenloods uit Nijverdal van 1881, waar onder andere een restaurant in kwam en het nieuwe gebouw op het achterterrein met een grote modelspoorbaan. De in de loop der jaren gegroeide materieelcollectie werd in de jaren negentig voor een groot deel gerestaureerd en voor een deel in rijvaardige toestand gebracht. Stalling (gedeeltelijk) in de openlucht deed deze treinen geen goed. Daarom werd er naar gestreefd een geheel overdekte museumruimte te bouwen.

[bewerken] De laatste grote verbouwing

Verbouwing Nederlands Spoorwegmuseum in 2004
"De Grote Ontdekking"
"De Werkplaats"
In "De Werkplaats" is loc NRS 107 ook van onderen te bezichtigen

In 2002 werd besloten het museum opnieuw ingrijpend te verbouwen. Het stationsgebouw uit 1874 werd na de sluiting in september 2003 weer geheel leeggehaald en nu grotendeels teruggebracht in de 19e eeuwse staat, aangevuld met de Koninklijke wachtkamer afkomstig uit het in 1973 gesloopte station Den Haag Staatsspoor.

Onderdelen van het stationsgebouw:

  • Stationshal
  • Bestelgoederengang
  • Eetzaal
  • Wachtkamer 3e klasse
  • Wachtkamer 1e en 2e klasse
  • Koninklijke wachtkamer

Het achterterrein werd ook voor het grootste deel ontruimd en geheel nieuw ingericht. Er kwam een groot nieuw museumgebouw waar het museum zijn collectie nu toont in vier 'werelden':

  1. De grote ontdekking (de begintijd in de 19e eeuw)
  2. Droomreizen (de hoogtijdagen van de internationale treinen rond 1900)
  3. Stalen monsters (de jaren dertig-veertig)
  4. De werkplaats (de grote hal met treinen).

De presentatie is veel meer dan vroeger sterk gericht op het vermaken van een groot publiek met kinderen en voor personeelsfeestjes etc. De inhoudelijke kant van het museum is daar ondergeschikt aan gemaakt. De collectie is een soort achtergrond hiervoor. Dit geldt ook voor de schilderijen, prenten en attributen. De achtergrond informatie staat vermeld in de museumgids. De museumgids is te koop bij de kassa van Het Spoorwegmuseum. Verder lopen er 'eduTRAINers' rond in het museum om de bezoekers te informeren over de collectie.

Er is veel aandacht besteed aan de aankleding met decorstukken. Er is duidelijk een keuze gemaakt van 'van alles een beetje' om een groot publiek te vermaken. Dat deze doelstelling bereikt is blijkt uit de na de heropening in juni 2005 sterk gestegen bezoekersaantallen.

Onderdelen van het nieuwe gebouw:

  • congreszaal en foyer
  • theater
  • de werkplaats
  • de remise
  • centrale
  • plein wereld 1
  • perron wereld 2
  • open depots
  • bibliotheek
  • modelzolder
  • enkele kantoren

Op het buitenterrein is nabij het bestaande seinhuis uit Hoogezand-Sappemeer een watertoren verschenen. Voorts ligt er nog een kinderspoor, is er een kinderspeelplaats en een evenemententerrein. Ook is er een draaischijf.

[bewerken] Collectie spoorwegmaterieel

Replica uit 1938 van stoomlocomotief 'De Arend' uit 1839; waarmee de spoorweggeschiedenis in Nederland begon.
Elektrische locomotief 1202 van de serie NS 1200.
Locomotor 103 van de serie NS 100.
Locomotor 345 van de serie NS 200.
Diesellocomotief 2498 van de serie NS 2400.
'Diligence nr. 4' van de HIJSM, replica uit 1938 van de eerste trein uit 1839.
Tramlocomotief RSTM 2, bouwjaar 1881.
De oudste Nederlandse elektrische trein, ZHESM-motorrijtuig mBC 6, bouwjaar 1908.
Materieel '24: Blokkendoostreinstel NS mBD 9107 + Cecr 8553 + Ces 8104.
Materieel '34: Dieselelektrisch driewagentreinstel NS 27.
Dieselelektrisch Directierijtuig NS 20 (Kameel).
Materieel '46: Elektrisch tweewagentreinstel NS 273.
Materieel '54: Elektrisch tweewagentreinstel NS 386.
Stroomlijnpostrijtuig NS Pec 8502 (ex-1902).
Turkooise rijtuig Plan D NS AB 7709.
Blauw rijtuig Plan W NS B 4118.

Het Spoorwegmuseum beschikt inmiddels over een grote en gevarieerde collectie rollend materieel. De materieelcollectie is te groot om op de toch nog beperkte ruimte geheel getoond te worden. Daarom is een groot deel van de collectie tramrijtuigen in het afgelopen decennium afgestoten en een deel van het spoorwegmaterieel is elders in depot ondergebracht of in bruikleen bij museumspoorlijnen. Het wel aanwezige materieel staat niet meer zoals vroeger soort bij soort maar vrij willekeurig door elkaar.

De collectie rollend materieel bevat onder meer stoomlocomotieven, elektrische locomotieven, locomotoren, diesellocomotieven, motorrijtuigen, treinstellen, rijtuigen, goederenwagons en enkele trams.

Materieeloverzicht van het Spoorwegmuseum, met tussen haakjes de oorspronkelijke eigenaar indien dit niet de Nederlandse Spoorwegen was:

[bewerken] Stoomlocomotieven

[bewerken] Elektrische locomotieven

[bewerken] Locomotoren

[bewerken] Diesellocomotieven

  • 508, 512, 629, 673 (diesel-elektrisch) uit 1944 en 1954, bijnaam "Hippel".
  • 2215, 2264 (diesel-elektrisch) uit 1955 en 1956.
  • 2498 (diesel-elektrisch) uit 1956.

[bewerken] Motorrijtuigen

[bewerken] Treinstellen

[bewerken] Rijtuigen

[bewerken] Goederenwagens

  • Bagagewagens: D 6 (SS), Dg 2696 ombouw uit 1958.
  • Gesloten wagens: CHD 9807 (HSM 33208), GW 463, S-CHRP 34411, S-CHO 7498, Gs 951 3 744, Gbs 978 1 981, 982, Hbis 225 0 071.
  • Postwagen: Hbbkkss 242 2 043 (PTT/NS) uit 1979.
  • Dwarsliggerwagen: 29045 (HSM).
  • Zandwagen: 172384.
  • Veewagen: FO 3517 (SS) uit 1864.
  • Rongenwagens: LWGK 87583, LWRK 87915.
  • Kolenwagens: GTUW 65248, GTM 59221.
  • Silowagen: Ubcs 99625 uit 1961.
  • Ketelwagen: 515615P.
  • Vuilwagen: Takkls 566 9 025.
  • Koelwagen: Ibces 980 1 980.
  • Divers: kraan 400 met kraanwagen 941 1 525, 482 met 974 1 503 en giekwagen 944 1 516, kraan 970 1 816 uit 1957.

[bewerken] Trammaterieel

  • Stoomlocomotief: 2 (RSTM) uit 1881.
  • Elektrische bijwagens: 42, 44 (beide WLB).
  • Koppelwagen: K9 (NTM); in bruikleen bij de Stoomtram Hoorn-Medemblik.
  • Paardentramwagens: 16 (STM), Dk2, G1 (beide NTM).

In de loop der jaren werden diverse trams in de collectie opgenomen. Omdat het Spoorwegmuseum zich tegenwoordig concentreert op de spoorwegen is inmiddels een groot deel waarvan overgedragen aan de diverse museumtramorganisaties in Nederland. Al eerder gingen de Amsterdamse, Haagse en Rotterdamse trams, die voorheen in het Maliebaanstation verbleven, terug naar hun plaatsen van herkomst. In april 2009 werden dertien trams, die al in bruikleen elders verbleven, officieel overgedragen.[1] Dit betrof:

[bewerken] Koninklijke Rijtuigen

Salonrijtuig uit 1842 van Adelheid van Saksen-Meiningen

Op 9 februari 2009 werd bekendgemaakt dat dankzij een bijdrage van de BankGiro Loterij het Spoorwegmuseum een replica kon gaan bouwen van de Sr 1, een koninklijk rijtuig uit 1864. Het werk werd uitgevoerd door de Firma Kloosterboer en het is sinds april 2010 in het museum te bezichtigen. De keuze is op de Sr 1 gevallen omdat van dit rijtuig de meeste tekeningen en gegevens bewaard zijn gebleven. Het oorspronkelijke rijtuig werd gebouwd door de HIJSM voor koningin-moeder Anna Paulowna. Tot in de jaren tachtig van de negentiende eeuw werd het regelmatig gebruikt door haar zwager Prins Frederik. De huidige replica geeft het rijtuig weer zoals het er uitzag na de verbouwing van 1884. De enige en oudste nog bestaande koninklijke rijtuigen die in het Spoorwegmuseum staan zijn de rijtuigen Sr 8 en Sr 9 van Juliana en Bernhard uit de jaren vijftig.[2]

Woensdag 14 april 2010 opende koningin Beatrix de tentoonstelling 'Royal Class', vorstelijk reizen in het Spoorwegmuseum. Zij bracht haar koninklijke rijtuig (Sr 10) om de tentoonstelling compleet te maken. De tentoonstelling die van 15 april t/m 5 september 2010 te bezoeken was liet onder andere 10 koninklijke rijtuigen zien. Naast de al in het museum aanwezige rijtuigen Sr 8 en Sr 9, is speciaal voor dit museum een replica gebouwd van het Salonrijtuig HSM Sr 1 van Koningin Anna Paulowna.

[bewerken] Vrienden van het Spoorwegmuseum

Op 26 mei 1970 werd de Vereniging Vrienden van het Spoorwegmuseum opgericht. Deze vriendenvereniging stelt het museum o.a. in staat om aankopen voor de collectie te kunnen doen. Daarnaast adviseert zij de directie in het te voeren beleid.

[bewerken] Zie ook

[bewerken] Externe links

Portal.svg Portaal Openbaar vervoer
Bronnen en noten
  • Marie-Anne Asselberghs: Nederlands Spoorwegmuseum. Een wandeling langs de verzameling, Utrecht 1987
  • Een valies vol dromen, de ontwikkeling van het nieuwe Spoorwegmuseum, Utrecht 2005
  • Royal Class, Koninklijk reizen per trein, door Ben Speet; Uitgeverij Waanders, Zwolle, 2010. ISBN 978-90-400-7674-9
Wikimedia Commons
Spoorweg- en trammusea in Nederland

Amsteltrein (Amsterdam) · CSIJ (IJmuiden) · EDS (Barger Compascuum) · EMA (Amsterdam) · ESM (Kaatsheuvel) · FStM (Sneek) · GOLS (Winterswijk) · GSS (Heteren) · HIJSM (Haarlem) · HOVM (Den Haag) · ISM (Erica) · Mat 54 (Gouda) · MBS (Haaksbergen) · NSM (Utrecht) · NOM (Arnhem) · NZH (Haarlem) · RoMeO (Rotterdam) · RTM (Ouddorp) · SHD (Amersfoort) · SGB (Goes) · SHM (Hoorn) · SRL (Rijssen) · SSN (Rotterdam) · STAR (Stadskanaal) · STIBANS (Blerick) · Stichting KLOK · SVM (Katwijk) · TEE Nederland (Amsterdam) · TS (Scheveningen) · VSM (Apeldoorn) · Werkgroep 1501 · ZLSM (Simpelveld)
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Het_Spoorwegmuseum&oldid=29213167"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren
In andere talen