Station Apeldoorn

Station Apeldoorn
Afkorting	Apd
Opening	15 mei 1876
Perronsporen	4 (plus 1 voor VSM)
Perrons	2 (plus 1 voor VSM)
Lijn(en)	Apeldoorn - Deventer Oosterspoorweg Dieren - Apeldoorn
Vervoerder(s)	NS   RegioNS  (tot december 2012)  ARRIVA (trein)  (vanaf december 2012) VSM
Externe link	NS-stationsinformatie
Portaal    Openbaar vervoer

Station Apeldoorn (afkorting Apd) is het centrale station van de Nederlandse stad Apeldoorn. Het werd in gebruik genomen op 15 mei 1876 met de opening van het traject Amersfoort – Apeldoorn – Zutphen, deel van de door de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) aangelegde Oosterspoorweg. Deze lijn, geopend tussen 1874 en 1878, verbond Amsterdam via Amersfoort en Zutphen met Winterswijk, van waaruit een verbinding was met Duitsland.

Het stationsgebouw

Het station van Apeldoorn is niet verwant aan een van de standaardstations, maar heeft wel gelijkenis met in die periode gebouwde stations. Het bestaat uit een hoog middengedeelte met twee lagere korte zijvleugels. In 1911 werd er voor het middengedeelte een vestibule geplaatst in een afwijkende stijl. In 1985 kwam er een achteringang bij. In 1977 is het historische interieur gesloopt waarbij ook de koninklijke wachtkamer eraan moest geloven.

In verband met een grootschalige opknapbeurt van het stationsplein vanaf 2004 kwam het voortbestaan van het stationsgebouw in het geding. Na vele protesten is uiteindelijk van sloop afgezien. De linker zijvleugel werd gesloopt in verband met de aanleg van de voetgangerstunnel en is later weer opgebouwd. Het middengedeelte werd van binnen vrijwel volledig gestript.

Spoorlijnen van en naar Apeldoorn

In 1887 kreeg Apeldoorn er lokaalspoorlijnen in drie richtingen bij: de lijn Apeldoorn – Zwolle en de nog bestaande lijnen Apeldoorn – Dieren en Apeldoorn – Deventer kwamen in 1887 in gebruik. Deze drie spoorlijnen waren eigendom van de KNLS (Koninklijke Nederlandsche Lokaal Spoorwegmaatschappij Koning Willem III), maar in exploitatie bij de HSM.

De spoorlijn Apeldoorn – Deventer werd later opgewaardeerd tot hoofdspoorlijn, als verbinding met Twente in plaats van de al eerder bestaande verbinding via Zutphen – Hengelo. De spoorlijn van Amersfoort via Apeldoorn en Deventer naar Twente werd in 1950 geëlektrificeerd.

De lijn naar Hattem werd in 1950 gesloten voor reizigersverkeer en in 1972 voor goederenverkeer, waarna deze werd opgebroken. De lijn naar Dieren werd gesloten in de jaren zeventig. Sinds 1975 is deze lijn in gebruik bij de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij, die zijn vertrekpunt heeft bij een eigen perron aan de achterzijde van het station van Apeldoorn.

In de jaren zeventig heeft het er nog naar uit gezien dat de lijnen Apeldoorn – Zwolle en Apeldoorn – Dieren opnieuw in reizigersdienst zouden komen. De lijnen zouden stadsgewestelijke spoorlijnen worden zoals toen geopende de Zoetermeer stadslijn. De tweedelige sprinters hadden ook lange tijd koersrollen met Dieren, Apeldoorn etc. Mede doordat de lijnen dan geëlektrificeerd dienden te worden en spoorverlegging bij de Naald en een grote opknapbeurt aan beveiliging en onderhoud noodzakelijk bleken, heeft de NS, en vooral de minister, in 1975 anders doen besluiten. De hoge investeringen waren in tijden van recessie niet op te brengen.

Recente ontwikkelingen

Busstation

Apeldoorn is een van de grootste gemeenten van Nederland maar heeft jarenlang slechts één treinstation gehad. Op 10 december 2006 zijn er in Apeldoorn twee voorstadshaltes bijgekomen: Apeldoorn De Maten aan de lijn naar Zutphen, en Apeldoorn Osseveld aan de lijn naar Deventer. Hiertoe is de stoptrein vanuit Enschede doorgetrokken tot aan het hoofdstation van Apeldoorn. Voor deze stoptrein is, na meer dan 10 jaar, spoor 1 weer in gebruik genomen voor reizigersverkeer, medio 2006 is het lage perron daarvoor verhoogd en verlengd. Sinds de dienstregeling van 2010 doen de intercity's richting Amersfoort ook spoor 1 aan.

Het station Apeldoorn is opgeknapt en gerestaureerd. Zo is de overkapping verlengd en is in mei 2007 de tunnel geopend waar zowel fietsers als voetgangers die tussen het zuiden en noorden van Apeldoorn willen reizen, gebruik van kunnen maken. De tunnel komt aan de noordzijde uit op een geheel nieuw stationsplein en grenst direct aan een grote ondergrondse fietsenstalling. In het historische stationsgebouw is behalve de buitenmuren weinig meer van het oude over. In 2007 zijn in het gebouw een AH to go en La Place geopend. Het nieuwe stationsgebied werd op 18 januari 2008 officieel geopend. De vestiging van La Place is een jaar later bij gebrek aan klanten alweer gesloten. Eind 2009 is spoor 1 verlengd om het geschikt te maken voor de dienstregeling 2010.

Kunst op het Stationsplein

Ter gelegenheid van het huwelijk van kroonprins Willem Alexander en prinses Máxima, werd in 2007 het kunstwerk 'De Kus' van Jeroen Henneman geplaatst.
In het kader van de bovengenoemde herinrichting en opknapbeurt van Station Apeldoorn is op het stationsplein in 2007 het kunstwerk 'reizend zand' van Giny Vos geplaatst: Een 10x4 meter groot paneel met 1,3 miljoen oranjegele leds die verstuivende zandduinen uitbeelden. De ene keer bewegen de duinen zeer snel; op andere momenten zijn er alleen subtiele veranderingen te zien. Het zand verwijst naar de zandgronden waarop Apeldoorn is gebouwd, en de zandverstuivingen op de Veluwe.
Een andere verwijzing naar diezelfde Veluwe is te vinden in de keus van de bomen op het plein: grove dennen.

'Reizend zand'  'De Kus'

Zie ook

• Voor trein- en busverbindingen zie Openbaar vervoer in Apeldoorn
• Lijst van NS-stations
• Nederlandse spoorwegen

Externe links

• Station Apeldoorn op Stationsweb
• Sporenplannen van alle Nederlandse stations en vele andere
• Openbaar Vervoer Stedendriehoek

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• Informatie stations ontleend aan: Stationsweb.nl.
• H. Romers, De Spoorwegarchitectuur in Nederland, 1841-1938, Zutphen 1981
• C. Douma, Stationsarchitectuur in Nederland, 1938-1998, Zutphen 1998

Mediabestanden

Zie de categorie Station Apeldoorn van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Spoorwegstations in Gelderland

Huidige stations: Aalten · Apeldoorn · -De Maten · -Osseveld · Arnhem · -Presikhaaf · -Velperpoort · -Zuid · Barneveld Centrum · -Noord · Beesd · Brummen · Culemborg · Didam · Dieren · Doetinchem · -De Huet · -Stadion · Duiven · Ede Centrum · Ede-Wageningen · Elst · Ermelo · Gaanderen · Geldermalsen · 't Harde · Harderwijk · Hemmen-Dodewaard · Kesteren · Klarenbeek · Lichtenvoorde-Groenlo · Lochem · Lunteren · Nijkerk · Nijmegen · -Dukenburg · -Heyendaal · -Lent · Nunspeet · Oosterbeek (Hoog) · Opheusden · Putten · Rheden · Ruurlo · Terborg · Tiel · -Passewaaij · Twello · Varsseveld · Veenendaal-De Klomp · Velp · Voorst-Empe · Vorden · Wehl · Westervoort · Wezep · Wijchen · Winterswijk · -West · Wolfheze · Zaltbommel · Zetten-Andelst · Zevenaar · Zutphen Toekomstige stations: Nijmegen Goffert Voormalige stations: zie de lijst van voormalige spoorwegstations in Gelderland

52° 13' NB, 5° 58' OL