Station Gouda

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
    Gouda   
De stationshal aan de centrumzijde
De stationshal aan de centrumzijde
Plaats Gouda
Afkorting Gd
Opening 21 mei 1855
Perrons 3
Perronsporen 7 (w.o. 2 zaksporen westzijde)
Spoorlijn(en) Utrecht - Rotterdam
Gouda - Den Haag
Gouda - Alphen aan den Rijn
Vervoerder NS Logo NS.svg
Reizigers 20.357 (2010)[1] per dag
Coördinaten 52° 1′ NB, 4° 42′ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Gouda
Station Gouda
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer

Station Gouda is het belangrijkste station van Gouda, een stad in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Het station ligt ten noordwesten van de historische binnenstad en beschikt over 7 perronsporen. Gouda is sinds 1855 voorzien van een treinstation; het huidige, vierde stationsgebouw dateert uit 1984.

Station Gouda is een knooppunt van de intercity's Den Haag/RotterdamUtrecht Centraal (en verder) en de stoptreinen Gouda – Alphen aan den Rijn (RijnGouwelijn), Rotterdam – Amsterdam en Den Haag – Utrecht. Het station ligt aan drie verschillende spoorlijnen.

Station Gouda telde in 2006 dagelijks 18.834 in- en uitstappers[2], waarmee het in dat jaar het 27e station van Nederland naar aantal in- en uitstappers was. Inclusief overstappers waren dit er in 2009 30.886, waarmee station Gouda het 17e drukste station van Nederland was. Station Gouda is eveneens het grootste busstation in de stad, en de plaats waar alle stads- en streeklijnen bij elkaar komen.

Geschiedenis[bewerken]

Kaart van Gouda en omgeving uit 1866, waarin de spoorlijn en het station ten noorden van de toenmalige bebouwing liggen

Gouda kreeg zijn eerste aansluiting op het Nederlandse spoorwegnet op 21 mei 1855, met de ingebruikname van de spoorlijn tussen Utrecht en Rotterdam Maas van de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS). Het station lag in die tijd niet binnen de gemeentegrenzen van Gouda, maar was gelegen binnen de toenmalige gemeente Broek. Pas na een latere grenscorrectie kwam het station ook daadwerkelijk in Gouda te liggen. Aanvankelijk zag het gemeentebestuur van Gouda het belang van het station niet zo in en weigerde dan ook mee te betalen aan deze nieuwe vorm van infrastructuur.[3] Om die reden bestond het stationsgebouw de eerste jaren uit niet meer dan twee houten bouwketen, die bereikbaar waren over een modderpad.[4]

In 1869, toen Gouda dankzij de spoorlijn Harmelen - Breukelen werd verbonden met Amsterdam en het spoor naar Rotterdam werd verdubbeld, kwam er een volwaardig stationsgebouw, dat waarschijnlijk was ontworpen door J. Verloop en bestond uit twee verdiepingen. Het middendeel lag parallel aan het spoor en werd aan beide kanten geflankeerd door een eindgebouw dat haaks op het middendeel stond. In 1870 kwam de verbinding met Den Haag tot stand. Ook kwamen er twee tramlijnen die het station aandeden: Gouda - Bodegraven in 1882 en Gouda - Oudewater in 1884. In 1914 werd de lijn naar Schoonhoven geopend (gesloten 1942), gevolgd door de lijn naar Alphen aan den Rijn in 1934. De exploitatie van het stationsgebouw was achtereenvolgens in handen van de Rhijnspoorweg, de Staatsspoorwegen en de NS, de huidige uitbater.[5] Aanpassingen aan het station vonden plaats in 1911, waarbij onder meer een goederenloods met daarop een dakterras aan de westzijde werden bijgebouwd, en in de jaren 30, toen onder andere een nieuwe perronoverkapping werd gebouwd.

Op 6 en 26 november 1944, tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd het station en het spoor bij Gouda door de Geallieerden gebombardeerd: in vijf aanvallen van 138 Spitfire- en Typhoon-vliegtuigen werd door de RAF meer dan 43.000 kg aan brisantgranaten afgeworpen.[6] Het spoor bij Gouda splitst zich in een spoor naar Den Haag en naar Rotterdam en het zuiden van Nederland enerzijds en Utrecht, Amsterdam en de rest van Nederland anderzijds. Bij deze bombardementen zijn noch het spoor noch de perrons en omliggende gebouwen noemenswaardig beschadigd. De perronoverkapping en perrongebouwen raakten wel beschadigd, maar konden worden hersteld; dat gold niet voor het stationsgebouw. Daarvan resteerde na het bombardement slechts de gehavende begane grond. In de overkapping van het perroneiland van spoor 3 en 5 is de schade van de granaten nog te zien: de stalen balken zijn op meerdere plekken beschadigd.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de begane grond van het oude stationsgebouw gebruikt voor het nieuwe stationsgebouw dat in 1948 gereed kwam. Het nieuwe stationscomplex werd gebouwd naar een ontwerp van architect Sybold van Ravesteyn en bestond uit een van zuilen en beelden voorzien hoofdgebouw, een fietsenstalling ten westen van het middendeel en een busstation met overkapping ten oosten ervan, enkele bijgebouwtjes en een pleinwand. In 1983 werd het witgepleisterde station echter afgebroken, vanwege de ondermaatse bouwkundige staat en een te kleine capaciteit.

Het huidige gebouw werd geopend op 13 oktober 1984 en is een ontwerp van architect M.W. Markenhof. Het hoofdgebouw wordt gekenmerkt door zes halfronde bogen op het dak. Aan het begin van de 21e eeuw werd de overkapping van de bushalte, een overblijfsel uit het ontwerp van Van Ravesteyn, afgebroken.

Bouwwerk[bewerken]

Beeldengroep boven de hoofdingang
Tegeltableau van 'de Goudse pijproker'

Locatie en omgeving[bewerken]

Station Gouda bevindt zich centraal in de stad Gouda, ongeveer 300 meter noordwestelijk van de historische stadskern. De stationshal bevindt zich aan de zuid- of centrumzijde, aan het Stationsplein. Hier bevindt zich ook het busstation. Twee markante bouwwerken in dit gebied zijn de Stationskerk en het hoofdkantoor van De Goudse verzekeringen. Ten westen van het stationsgebouw ligt het Lombokterrein, een bedrijventerrein met een emplacement, en bevindt zich de toegang tot het Van Bergen IJzendoornpark. Recht voor het stationsgebouw ligt de Crabethstraat, die uitkomt op de Kattensingel, een van de singels die de Goudse binnenstad omringen. Een directere verbinding tussen het station en de binnenstad wordt sinds 1949 gevormd door de Vredebest, genoemd naar een van de twee sociëteiten waarvan het pand aan de Kattensingel voor de bouw moest worden afgebroken.[7] Het plan is om het terrein rondom de Stationskerk en de Vredebest vanaf 2011 om te bouwen tot winkelgebied om zo de ruimte tussen het station en de oude stadskern aantrekkelijker te maken voor bezoekers[8].

Aan de noord- of Bloemendaalzijde bevindt zich de andere uitgang, gelegen aan het Burgemeester Jamesplein. Dit 'plein' ligt op zijn beurt weer aan de Burgemeester Jamessingel, een belangrijke stedelijke verkeersader. Vanaf 2010 wordt de spoorzone aan de noordzijde van het station geheel heringericht, met onder meer een nieuw stationsgebouw, winkels, kantoren en een bioscoop (het "Huis van de Stad")[9], aan de Bloemendaalzijde. De start van de bouw hiervan staat gepland voor het derde kwartaal van 2010.

Ten westen van station Gouda liggen de Gouwespoorbruggen over de rivier de Gouwe, ten westen daarvan splitsen de lijnen zich in drie richtingen. Het dichtstbijzijnde treinstation is Gouda Goverwelle, dat 2,3 kilometer in oostelijke richting ligt.

Architectuur en indeling[bewerken]

Nadat het eerste noemenswaardige, negentiende-eeuwse, neoclassicistische station tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaar was beschadigd en Sybold van Ravesteyn de overgebleven kern in 1948 uitbouwde tot een nieuw, neobarok stationsgebouw, werd in de jaren 80 ook dit vervangende complex afgebroken. De huidige stationshal, ontworpen door NS-architect Markenhof en opgeleverd in 1984, bestaat uit één verdieping, met daarboven zes tongewelven. Een serie beelden van Jo Uiterwaal, die oorspronkelijk onderdeel waren van het ontwerp van Van Ravesteyn, is teruggekeerd in het nieuwe ontwerp. Zij hebben een plaats gekregen binnen de halve bogen. Er zijn twee ingangen, waarbij men door de linker ingang bijna direct de reizigerstunnel in kan lopen.

De in- en uitgang aan noordzijde beschikt over een eenvoudige overkapping. Naast deze overkapping ligt een stationskiosk van Kiosk. De noord- en zuidzijde en de twee perroneilanden worden met elkaar verbonden door een ondergrondse voetgangerstunnel. De eilandperrons 3-5 en 8-10 zijn sinds eind 2012 bereikbaar met lift en roltrap. Perron 11 is bereikbaar met een trap en een hellingbaan.

Boven de ingang van de tunnel aan de zuidzijde is bij de opening van het huidige stationsgebouw in 1984 een tegeltableau van 'de Goudse pijproker' geplaatst. Het tableau werd vervaardigd in opdracht van het keramische bedrijf Goedewaagen en is waarschijnlijk geschilderd door de Goudse kunstenaar Willem van Norden.[10]

Perrons[bewerken]

Een A32-tram van de RijnGouwelijn staat klaar voor vertrek op perron 9

Door station Gouda lopen in totaal elf sporen. Er zijn zeven perronsporen, waarvan er 1 buiten dienst is, en waar aan de rest ook daadwerkelijk treinen kunnen stoppen: twee kopsporen en vier doorgaande sporen. Het station kent twee grote perroneilanden, tussen de sporen 3 en 5 en tussen de sporen 8 en 10. In beide perrons bevindt zich aan de westelijke zijde een zakspoor, dit zijn de sporen 4 en 9. Spoor 9 heeft een verlaagd perron, speciaal voor de lightrail op de RijnGouwelijn. Tegenwoordig zijn de beide zaksporen nagenoeg ongebruikt, spoor 9 is zelfs buiten dienst

De RijnGouweLijn-lightrail, die vanaf 2003 gebruikmaakte van zakspoor 9, is in december 2009 vervangen door een Sprinter. Langs spoor 11 ligt een zijperron dat alleen vanaf het Burgemeester Jamesplein, aan de noordzijde van het station, bereikbaar is. Naast de sprinter naar Alphen aan den Rijn wordt dit perron gebruikt door de Stoom Stichting Nederland (SSN) wanneer er speciale pendelritten worden gemaakt tussen Gouda en het stoomdepot in Rotterdam.

Spoor Spoortype Perrontype Voornaamste gebruik
1 Kopspoor Geen perron
2 Doorgaand spoor Geen perron
3 Doorgaand spoor Eilandperron Treinen in de richting Utrecht/Amsterdam uit Rotterdam
4 Kopspoor (zakspoor) Kopperron Wordt niet/nauwelijks gebruikt
5 Doorgaand spoor Eilandperron Treinen in de richting Utrecht/Amsterdam uit Den Haag
6 Doorgaand spoor Geen perron
7 Doorgaand spoor Geen perron
8 Doorgaand spoor Eilandperron Treinen in de richting Rotterdam
9 Kopspoor (zakspoor) Kopperron Wordt niet meer gebruikt
10 Doorgaand spoor Eilandperron Treinen in de richting Den Haag
11 Doorgaand spoor Zijperron Treinen in de richting Alphen aan den Rijn
Bron: Dienstregeling NS 13 dec 2009-31 jan 2010: Vertrekstaat Alphen a/d Rijn & Woerden, Amsterdam, Alkmaar/Utrecht, Amersfoort, Enschede/Leeuwarden/Groningen en Vertrekstaat Rotterdam/Den Haag

Stationsvoorzieningen[bewerken]

Buiten, op het stationsterrein aan de voorzijde (zuid- of centrumzijde), bevindt zich een taxistandplaats. In de stationshal aan de voorzijde bevinden zich, van links naar rechts, de AKO-tijdschriften- en boekenwinkel, een kantoor van NS Stations Retailbedrijf, een openbaar toilet, een Snackkiosk, twee automaten, een Brooodzaak, een geldwisselkantoor van GWK Travelex, een geldautomaat, zeven NS-kaartautomaten, een NS ticketservice en een vestiging van Döner Company.

Op beide eilandperrons bevindt zich een kiosk en aan de achterzijde (noord- of Bloemendaalzijde) van het station bevindt zich een kiosk van Servex. Hier bevindt zich ook een Q-Park-parkeerplaats. Verder liggen aan beide zijdes bewaakte en onbewaakte fietsenstallingen.

Toekomst[bewerken]

In het kader van het project Spoorzone in Gouda, zal onder andere het station worden uitgebreid. Er zal een extra spoor 12 worden aangelegd. Het was de bedoeling dat daarvandaan vanaf 2012 de RijnGouwelijn zou gaan vertrekken, maar dit project is door de provincie Zuid-Holland afgeblazen. Er komt ook aan de noordzijde een tweede, volwaardige stationshal, mede mogelijk gemaakt door een substantiële bijdrage door NS en ProRail. Ook het busstation wordt naar alle waarschijnlijkheid verplaatst naar de noordzijde van het station, doordat aan de zuidzijde een nieuw winkelcentrum verschijnt.

In het voorjaar van 2011 is gestart met de aanleg van liften, roltrappen en nieuwe stationskappen, om de toegankelijkheid van het station te vergroten. Dit is eind 2012 afgerond. Wanneer de nieuwe stationshal aan de noordzijde in aanbouw zal gaan is nog niet bekend.

Verbindingen[bewerken]

Treindiensten[bewerken]

Alle treindiensten die op station Gouda komen worden gereden door NS. De treinen kunnen gebruikmaken van drie spoorlijnen:

Het station wordt in de dienstregeling 2014 door de volgende treinseries bediend:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
500 Intercity Rotterdam CentraalGoudaUtrecht CentraalAmersfoortZwolleGroningen Vormt tussen Rotterdam Centraal en Zwolle een halfuursdienst met serie 12500. Vormt tussen Zwolle en Groningen een halfuursdienst met serie 700. Stopt tussen Zwolle en Groningen alleen 's morgens vroeg en 's avonds laat op alle stations.
1700 Intercity Den Haag CentraalGoudaUtrecht CentraalAmersfoortDeventerHengeloEnschede
2000 Intercity Den Haag CentraalGoudaUtrecht Centraal Rijdt niet na 21:00 's avonds
2800 Intercity Rotterdam CentraalGoudaUtrecht Centraal
4000 Sprinter UitgeestZaandamAmsterdam CentraalBreukelenWoerdenGoudaRotterdam Centraal
9500 Sprinter Alphen aan den RijnGouda Rijdt buiten de spitsuren, in de spits rijdt de 19500 als vervanger
9700 Sprinter Rotterdam CentraalGoudaGouda Goverwelle Rijdt alleen in de spits.
9800 Sprinter Den Haag CentraalGoudaUtrecht Centraal Stopt na 20.00 uur en in de weekends ook op Leidsche Rijn
11700 Intercity Amersfoort SchothorstAmersfoortUtrecht CentraalGoudaDen Haag Centraal
12500 Intercity Rotterdam CentraalGoudaUtrecht CentraalAmersfoortZwolleLeeuwarden Vormt tussen Rotterdam Centraal en Zwolle een halfuursdienst met serie 500. Stopt tussen Zwolle en Leeuwarden alleen soms 's morgens vroeg en 's avonds laat op alle stations.
19500 Sprinter Leiden CentraalAlphen aan den RijnGouda Rijdt alleen in de spits
19800 Sprinter Den Haag CentraalGoudaGouda Goverwelle Rijdt niet 's avonds na 20.00 uur en in het weekend.

Nachtnettreinen[bewerken]

Momenteel rijdt er op vrijdag- en zaterdagnacht één nachtnettrein, naar Rotterdam Centraal.

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
1452 Intercity Utrecht CentraalGoudaRotterdam Centraal Nachtnet. Rijdt van Utrecht Centraal naar Rotterdam Centraal via Gouda, 1x per nacht in de nachten volgend op vrijdag en zaterdag.

Bussen[bewerken]

Lijn Route Exploitant Bijzonderheden
Stadslijnen
 1  Station Gouda - Bloemendaal - Station Arriva Tegenrichting lijn 4
 3  Station Gouda - Goverwelle - Station Arriva
 4  Station Gouda - Bloemendaal - Station Arriva Tegenrichting lijn 1
 6  Station Gouda - Goudse Poort - Station Arriva Spitsuren
Streeklijnen
106 Gouda - Haastrecht - Vlist - Polsbroek - Polsbroekerdam - Benschop - IJsselstein - Nieuwegein Connexxion
107 Gouda - Haastrecht - Oudewater - Willeskop - Montfoort - Heeswijk - Achthoven - De Meern - Utrecht Centraal Connexxion
 177  Gouda - Waddinxveen - Zevenhuizen - Moerkapelle - Zoetermeer Arriva Op zondag als belbus
 178  Gouda - Reeuwijk-Brug - Oud-Reeuwijk - Bodegraven Arriva
 186  Gouda - Waddinxveen - Boskoop - Hazerswoude-Dorp - Hazerswoude-Rijndijk - Zoeterwoude-Rijndijk - Leiden Centraal Arriva
 187  Gouda - Waddinxveen - Boskoop - Hazerswoude-Dorp - Hazerswoude-Rijndijk - Zoeterwoude-Rijndijk - Leiden Centraal Arriva
 190  Gouda - Moordrecht - Nieuwerkerk aan den IJssel - Capelle aan den IJssel - Rotterdam Alexander Arriva
 294  Krimpen aan den Lek > Lekkerkerk > Bergambacht > Stolwijk > Gouda Arriva spitsbus, alleen in 1 richting
 196  Gouda - Gouderak - Ouderkerk aan den IJssel - Krimpen aan den IJssel - Rotterdam Capelsebrug Arriva Op zondag als belbus
 197  Gouda - Stolwijk - Bergambacht - Ammerstol - Schoonhoven Arriva
 726  Reeuwijk-Brug - Sluipwijk - Gouda - Reeuwijk-Dorp - Tempel - Reeuwijk-Brug Arriva Buurtbus, rijdt alleen in de daluren
 890  Gouda - A20 - Rotterdam CS Arriva Nachtbus, rijdt alleen in de nacht van zaterdag op zondag

Externe links[bewerken]

Bronnen en noten
  1. Stedenbaanplusmonitor 2011
  2. Aantal in- en uitstappers (2006) - grootte, Treinreiziger.nl, 11 april 2009. Gebaseerd op cijfers van ProRail.
  3. Zie ook: Duizend jaar Gouda, een stadsgeschiedenis, Hilversum 2002, blz. 502, ISBN 90-6550-717-5
  4. 1840: Rederij de IJsel, onderdeel van de Goudse Canon
  5. Theo de Jong, Gouda toe aan vijfde station, Krant van Gouda, 2 februari 2007
  6. Informatiebord op Station Gouda. Foto op Oorlogsmusea.nl
  7. Spoorstraat deel 2, Wijkkrant Nieuwe Park, mei 2008, p.10-12.
  8. Informatie over Zuidelijk Stationsgebied op website Gemeente Gouda
  9. Website Gemeente Gouda met informatie over het Huis van de Stad
  10. Theo de Jong, Goedlachse Goudse pijproker verhuist, Krant van Gouda, 28 juli 2006