Gouda

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Gouda (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Gouda.
Gouda
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Gouda Wapen van de gemeente Gouda
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Gouda
Situering
Provincie Vlag Zuid-Holland Zuid-Holland
Coördinaten 52° 1′ NB, 4° 42′ OL
Algemeen
Oppervlakte 18,11 km²
- land 16,86 km²
- water 1,25 km²
Inwoners (1 mei 2014) 70.939? (4208 inw/km²)
Hoofdplaats Gouda
Belangrijke verkeersaders A12 A20 N207
N228 E25 E30
Politiek
Burgemeester (lijst) Milo Schoenmaker (VVD)
Bestuur PvdA, VVD, CDA, D66 en GroenLinks
Zetels
PvdA
VVD
CDA
ChristenUnie
D66
Gouda Positief/Gemeentebelangen
GroenLinks
Gouda's 50+ Partij
SP
SGP
Partij voor de Dieren
35
5
3
3
4
6
5

2
2
2
2
1
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 13.400 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 208.000
WW-uitkeringen (2007) 16 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 2800-2809
Netnummer(s) 0182
CBS-code 0513
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.gouda.nl
De Goudse binnenstad in vogelvlucht
De binnenstad van Gouda in vogelvlucht
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Gouda
Tijdbalk van de geschiedenis van Gouda

Gouda (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een stad en gemeente in de provincie Zuid-Holland in Nederland.

De stad ligt in het stedelijk gebied de Randstad en is in inwonertal de 48e gemeente van Nederland en de 12e gemeente van Zuid-Holland. De gemeente telt 70.939 inwoners (1 mei 2014, bron: CBS) op een grondgebied van 16,92 km². Gouda heeft een regiofunctie binnen het Groene Hart, waar het qua inwoners de op één na grootste gemeente is (na Alphen aan den Rijn, dat als afzonderlijke stad overigens iets kleiner is).

Gouda ligt bij de samenvloeiing van de rivieren de Gouwe en Hollandse IJssel. Mede dankzij de binnenvaart over deze rivieren groeide Gouda in de middeleeuwen uit tot een belangrijke stad. In 1272 kreeg de stad stadsrechten en aan het eind van de middeleeuwen was Gouda uitgegroeid tot de vijfde stad van Holland.[1] In de binnenstad is nog altijd een groot aantal historische en monumentale gebouwen te vinden, waarvan het Stadhuis en de Sint-Janskerk waarschijnlijk de beroemdste zijn. De stad staat daarnaast bekend om zijn Goudse kaas, die in de zomer nog steeds verhandeld wordt op de donderdagse toeristische kaasmarkt. Ten slotte geniet Gouda bekendheid door de fabricage van kaarsen, pijpen en stroopwafels en de jaarlijkse Kaarsjesavond.

Naamgeving[bewerken]

Gouda, aangeduid als Ter Gouw, op een gravure uit 1674

Gouda werd lange tijd aangeduid onder andere namen als Golde, Die Goude, Ter Goude en Tergouw, alle verwijzend naar de rivier de Gouwe. De Gouwe werd in 1139 voor het eerst vermeld in een oorkonde, onder de Latijnse naam Golda. Hierin werd gesproken over 'nieuwe ontginningen aan de Gouwe': nove culture juxta Goldam. Een oorkonde uit 1178 spreekt van terram quandam juxta Goldam, 'zeker land aan de Gouwe'.[2]

Over de herkomst van de naam Gouwe bestaan meerdere theorieën, maar geen daarvan staat onomstotelijk vast. De naam zou afgeleid kunnen zijn van de algemene benaming 'gouw(e)' voor een rivier met een weg erlangs. Volgens een andere theorie zou de naam slaan op de gouden gloed die het water van de Gouwe, ooit een veenstroom, heeft gehad. 'Golda' zou kunnen zijn voortgekomen uit het Germaanse 'gulda' (goud) + 'ahwõ' (natuurlijke waterloop in zeekleigebied).[3] Deze gloed werd dan veroorzaakt door het veen dat door het heldere water zichtbaar was.

De tot dan toe gebruikelijke naam Golde werd in de middeleeuwen vervormd tot Goude of Ter Goude. In middeleeuwse Latijnse teksten werd de naam geschreven als Gouda, waarmee zowel de rivier als de stad kon worden bedoeld. Mede dankzij humanisten en de geschiedschrijving wist de Latijnse benaming uiteindelijk de naamsvorm 'Ter Goude', die nog lang in gebruik was, te vervangen.[4] Tegenwoordig is Gouda de enige stad in Nederland die zowel officieel als in de volksmond met de Latijnse naamsvorm wordt aangeduid.[5]

Ondanks het grote aantal producten dat sterk verbonden is met Gouda, heeft de stad geen alom bekende bijnaam. Soms wordt gesproken over de Kaasstad, refererend aan de Goudse kaas, maar deze bijnaam is niet enkel aan Gouda voorbehouden. Een andere bijnaam is de Gouwestad, naar de rivier waaraan Gouda zijn naam en bestaan te danken heeft. Deze naam komt onder andere terug in de naam van de regionale televisiezender RTV Gouwestad. Waddinxveen, dat ten noordwesten van Gouda ligt en zich eveneens langs de Gouwe bevindt, wordt wel eens aangeduid als het Gouwedorp.

Gouwenaars worden ook wel Kaaskoppen genoemd, een spotnaam die ook wel voor Alkmaarders en Nederlanders in het algemeen wordt gebruikt. Deze benaming vindt mogelijk zijn oorsprong in Stolwijk en zou niet zijn afgeleid van de kaas zelf, maar aan kaasvaten die door zogeheten koppendraaiers werden vervaardigd. Bij conflicten werden deze kaasvaten als helm op het hoofd gezet.[6]

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Gouda voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Het middeleeuwse kasteel van Gouda (geschilderd door Christoffel Pierson, meer dan 100 jaar na de afbraak)

Rond het jaar 1000 was het gebied waar nu Gouda ligt drassig en bedekt met een moerasbos, met daarin kleine riviertjes, zoals de Gouwe. In de 11e en 12e eeuw begon men met het ontginnen van veen ten oosten en westen van de stad en langs de oevers van de Gouwe. In 1143 werd de naam Gouda voor het eerst vermeld in een oorkonde van de graaf van Holland.[7]

In de 13e eeuw werd het riviertje de Gouwe door een kanaal verbonden met de Oude Rijn en de monding in de Hollandse IJssel werd uitgebreid tot een haven. Aan de rand van de stad verrees in de 14e eeuw het kasteel van Gouda, dat de haven moest beschermen. Door deze ontwikkelingen ontstond een vaarroute, die werd gebruikt voor handel tussen Vlaanderen en Frankrijk met Holland en het Oostzeegebied. In 1272 verleende Graaf Floris V stadsrechten aan Gouda, dat inmiddels een belangrijke plaats geworden was.

In 1361 en 1438 richtten stadsbranden grote schade aan in de stad. Zo zouden bij de stadsbrand van 1438 slechts vier huizen gespaard zijn gebleven.[8] Na de verovering van Gouda door de Geuzen op 21 juni 1572 werd het kasteel van Gouda in 1577 gesloopt, om het zo niet in handen te laten vallen van de Spanjaarden bij een eventuele herovering. Het is echter maar de vraag of dit de daadwerkelijke reden van de afbraak was, of dat de Goudse bevolking de oorlog aangreep om zich van het kasteel en haar eigenaar te verlossen [9]. De definitieve afbraak van het kasteel werd pas in 1808 voltooid, toen de Chartertoren werd gesloopt. Nog voordat het kasteel volledig was gesloopt, verrees ter hoogte van de vroegere binnenplaats op de fundering van het kasteel een molen. Nadat deze molen in 1831 was afgebrand, werd deze een jaar later vervangen door de molen 't Slot, die nog altijd overeind staat.

Kaart van Gouda in 1652 door Blaeu

In het laatste kwart van de 16e eeuw had Gouda ernstige economische problemen. In de eerste helft van de 17e eeuw krabbelde de stad weer op en tussen 1665 en 1672 kende de stad zelfs een tijd van grote vooruitgang en bloei. Toen in het rampjaar 1672 echter de Hollandse Oorlog uitbrak kende de stad opnieuw een economische terugval. Hoewel de economie na 1700 nog eenmaal opveerde, zou de terugval uiteindelijk tot ver in de 19e eeuw duren. In 1673 werd Gouda voor de vierde en ergste maal getroffen door de pest. De epidemie kostte 2.995 mensen het leven, ongeveer 20% van de bevolking. Bovendien kreeg Gouda te maken met opstandige boeren uit de omgeving, die in juni 1672 het stadhuis 24 uur lang bezetten.

De Tiendewegspoort op een schilderij uit 1858 van Gijsbert Johannes Verspuy. De poort was vier jaar daarvoor reeds afgebroken.

In de 19e eeuw werden de stadsmuren van Gouda gesloopt; de laatste stadspoort werd in 1854 afgebroken. In deze periode had Gouda ook te maken met cholera-epidemieën, de eerste uitbraak was in 1832 een feit. Onder andere dankzij het aanleggen van een riolering en een waterleidingnet wist men de ziekte aan het eind van de 19e eeuw terug te dringen. Rond diezelfde tijd begon Gouda ook eindelijk te profiteren van het betere economische klimaat. Bedrijven als de Stearine Kaarsenfabriek en de Goudsche Machinale Garenspinnerij hadden hierin een belangrijk aandeel. In 1855 werd het station Gouda in gebruik genomen aan de nieuwe spoorlijn Utrecht - Rotterdam. Vijftien jaar later volgde ook de spoorverbinding met Den Haag. In het begin van de 20e eeuw, begon de stad met uitbreiden buiten de singels. De wijken Korte Akkeren, Kort Haarlem en Kadebuurt werden in de eerste helft van deze eeuw gebouwd.

In de Tweede Wereldoorlog was Gouda door zijn strategische ligging aan water-, auto- en spoorwegen een doelwit van bombardementen door de geallieerden. In 1944 werd het station getroffen tijdens zo'n bombardement, dat bedoeld was om de spoorweg te vernietigen die Den Haag en Rotterdam verbindt met Utrecht. In het totaal vielen er bij de bombardementen in Gouda 45 doden. Van de Goudse Joden werden er 328 vermoord tijdens de bezetting, slechts 40 overleefden de Holocaust.

Na de bezetting breidde Gouda zich verder uit en werden de wijken Oosterwei, Bloemendaal en Goverwelle gerealiseerd. In 1940 werd met de demping van de Nieuwehaven een begin gemaakt met het dichten van de grachten in de binnenstad. Na de Tweede Wereldoorlog werden ook de Raam, het Nonnenwater, de Naaierstraat en de Achter de Vismarkt gedempt. Mede door de protesten vanuit de burgerij en de veranderde inzichten bij stedenbouwkundigen werd echter niet verder gegaan met het dempen van de historisch waardevolle stadsgrachten. In 1977 verdween de wekelijkse varkensmarkt, de grootste in Nederland, uit de stad. De wekelijkse kaasmarkt op donderdag bleef alleen als toeristisch fenomeen gehandhaafd. Het huidige hoofdstation is gebouwd in 1984, maar in de nabije toekomst zal het gebied rond het station, de Spoorzone, grotendeels vernieuwd worden. Tevens zal de stad na de realisering van Goverwelle in de jaren '80 en '90 weer uitbreiden met een nieuwe wijk, Westergouwe.

Geografie[bewerken]

Topografie[bewerken]

Topografische gemeentekaart van Gouda, dec. 2013.
   Aangrenzende gemeenten   
 Waddinxveen       Bodegraven-Reeuwijk 
      Brosen windrose nl.svg      
 Zuidplas   Ouderkerk   Vlist 

Gouda ligt in het oosten van de provincie Zuid-Holland en is onderdeel van de metropoolregio Randstad. De gemeente heeft goede verbindingen met de grote steden binnen en buiten de Randstad, maar ligt toch in een natuurlijk, landelijk gebied: het Groene Hart. Bij Gouda komen de Hollandse IJssel en de Gouwe samen. In de omgeving van Gouda liggen de drie grote steden Den Haag, Rotterdam en Utrecht. De stad maakt deel uit van het COROP-gebied Oost-Zuid-Holland en ligt in het Hoogheemraadschap van Rijnland.

Gouda kent vijf buurgemeenten. In het noordoosten en langs de Reeuwijkse plassen grenst de gemeente aan Bodegraven-Reeuwijk. In het noordwesten is de A12 de scheidslijn tussen Gouda en Waddinxveen. In het zuidwesten, grenzend aan Zuidplas, ligt een van de weinige stukken landelijk gebied die binnen de gemeentegrenzen van Gouda vallen. In het zuiden grenst Gouda aan de gemeente Ouderkerk en in het zuidoosten aan Vlist.

De gemeente Gouda heeft een oppervlakte van slechts 18,10 km², waarvan 16,92 km² land. De gemeentegrenzen van Gouda vallen tegenwoordig vrijwel samen met de stadsgrenzen. De laatste jaren wordt veel gesproken over gemeentelijke herindelingen rond Gouda. Nadat de bevolking van Waddinxveen zich in 2010 per referendum in grote meerderheid uitsprak tegen samenvoeging met Gouda, is deze optie van de baan. Er worden nu verschillende mogelijkheden onderzocht, waarbij naast Gouda en Waddinxveen ook de gemeenten Zuidplas, Bodegraven-Reeuwijk en Vlist betrokken zijn.[10]

Geologie en landschap[bewerken]

De binnenstad van Gouda ligt op een kleiige ondergrond. Een groot deel van de stad ligt echter op een zachte veengrond. Deze slappe bodem zorgt ervoor voor dat delen van de stad door inklinking voortdurend verzakken. Maatregelen om deze verzakkingen tegen te gaan kosten de stad veel geld en hebben van Gouda zelfs lange tijd een Artikel 12-gemeente gemaakt.

Gouda wordt grotendeels omringd door natuur, in de vorm van weilanden en polders. De Krimpenerwaard, gelegen ten zuiden van de stad, grenst zelfs bijna direct aan de Binnenstad. Aan de westkant ligt de droogmakerij de Zuidplaspolder. Hieronder valt ook het gebied binnen de gemeentegrenzen ten westen van de Gouwe: daar liggen de buurtschappen Broek, Broekhuijzen en Thuil en daar bestaat het landschap nog voornamelijk uit weiland. De nieuw te ontwikkelen woonwijk Westergouwe zal hier binnen enkele jaren verandering in brengen. Met Westergouwe breidt Gouda zich uit tot aan de grens met Moordrecht, onderdeel van de gemeente Zuidplas.

Wateren[bewerken]

De Hollandse IJssel in de omgeving van de binnenstad

Gouda ligt aan twee grote rivieren: aan de zuidkant grenst de stad aan de Hollandse IJssel en ten westen van de stad ligt de Gouwe.

Met name in het verleden hebben beide rivieren een grote rol gespeeld in de geschiedenis van Gouda en de vaarverbindingen tussen Vlaanderen en Nederland. Die verbinding door de binnenwateren werd binnen doer of binnen dunen genoemd en was een veilig alternatief voor de route over de Noordzee. De schepen voeren door de binnenstad van Gouda en moesten daar niet alleen tol betalen, maar zorgden met hun aanwezigheid ook voor bedrijvigheid in de stad. Hoewel het belang van Gouda en de vaarverbinding in de loop der eeuwen afnam, kreeg de scheepvaart met steeds meer problemen te maken. De wachtduur voor het passeren van de sluizen en de grootte van de schepen maakten een omlegging van de route noodzakelijk. In 1936 werd dan ook het Gouwekanaal in gebruik genomen. Het scheepverkeer hoeft sindsdien niet meer via de Havensluis of de Mallegatsluis door de binnenstad te varen, maar kan gebruikmaken van de Julianasluis in het Gouwekanaal.

Tegenwoordig zijn de Gouwe en de Hollandse IJssel beide populaire rivieren voor de beroepsvaart en de pleziervaart. Fysiek vormen de twee rivieren ook de begrenzing van de stad: de bebouwing houdt vooralsnog nagenoeg op buiten deze wateren. Het spoorverkeer tussen Gouda en het westen van het land maakt bij het oversteken van de Gouwe gebruik van de twee Gouwespoorbruggen.

Wijkoverzicht[bewerken]

De Markt vormt het centrum van de Goudse binnenstad

De gemeente Gouda is verdeeld in negen wijken.[11] De historische kern van Gouda bevindt zich in de wijk Binnenstad. Het gebied binnen de singels biedt plaats aan veel winkels en horeca en is het podium voor evenementen als de Oranjenacht, de Singelloop en Kaarsjesavond. Meer historische buurten zijn te vinden in de omgeving van de binnenstad, al heeft het lang geduurd voordat de stad werkelijk buiten de singels begon te bouwen.

Een van de oudste delen van de stad buiten de singels van Gouda is de wijk Korte Akkeren, die werd opgeleverd rond 1900. Korte Akkeren ligt ten westen en zuidwesten van het centrum en wordt bijna geheel door water ontsloten. In Korte Akkeren ligt ook het industrieterrein Kromme Gouwe. Verder naar het westen liggen veel polders, waarvan een deel hoort bij de Oostpolder in Schieland.

Ten noordwesten van de binnenstad, die voor het grootste deel door singels wordt omringd, ligt Nieuwe Park, dat deel uitmaakt van de wijk Binnenstad, maar zelf ook weer is onderverdeeld in een oost- en westgedeelte. Nieuwe Park wordt soms ook als aparte wijk gezien. In het westen ligt het bedrijventerrein Gouwe Spoor, in het oosten een aantal scholen, woningen en het hoofdstation. Aan en in de directe omgeving van het Van Bergen IJzendoornpark staan enkele royale herenhuizen, opgetrokken in verschillende stijlen.

Aan de andere kant van het spoor ligt Bloemendaal, dat opgeleverd werd in de jaren 70 van de 20e eeuw en circa 9.100 inwoners heeft. In Bloemendaal bevinden zich het bedrijventerrein Goudse Poort, een sportcomplex en de hoofdlocatie van het Groene Hart Ziekenhuis. Ter hoogte van de Bloemendaalseweg ligt de grens tussen Bloemendaal en de naastgelegen wijk Plaswijck, de grootste wijk van de stad met bijna 13.000 inwoners. Bloemendaal en Plaswijck delen een winkelcentrum en vormen samen met de wijk Gouda Noord, inclusief Achterwillens het gebied ten noorden van het spoor. Aan de noordoostrand grenst de stad aan de Goudse Hout en de Reeuwijkse plassen. Hierbuiten beginnen de weilanden die Gouda omringen en op sommige plaatsen zelfs nog in de stad zelf terug zijn te zien. De Bloemendaalseweg en de Voorwillenseweg zijn allebei wegen met een landelijk aandoend karakter, hoewel ze inmiddels voor een groot deel door nieuwbouw worden omgeven.

Herontwikkeling van het Boerhaavekwartier in de wijk Bloemendaal
Het landelijke gebied in het zuidwesten van de gemeente waar de toekomstige wijk Westergouwe zal verrijzen

Weer ten zuiden van het spoor bevindt zich de wijk Kort Haarlem. Het westelijke deel van Kort Haarlem is gelegen tussen de binnenstad en de Joubertstraat. Hoewel het grootste deel van de huizen hier dateert van de eerste helft van de 20e eeuw, zijn er ook nog enkele historische panden te vinden, in het bijzonder langs de Karnemelksloot. Gouda Oost, dat onder meer de buurt Oosterwei omvat, maakt ook deel uit van Kort Haarlem. De wijk grenst aan de Hollandse IJssel, die de naastgelegen wijk Stolwijkersluis van de rest van Gouda afsluit. Met slechts 410 inwoners is dit een zeer dunbevolkte wijk. De nieuwste woonwijk werd in de jaren tachtig en negentig gerealiseerd in het zuidoosten van Gouda en heet Goverwelle. Dit is ook de dichtst bevolkte wijk, met een bevolkingsdichtheid van gemiddeld 79 inwoners per hectare.[12]

Toekomstige ontwikkelingen vinden vooral plaats aan de westrand van de stad, waar de nieuwbouwwijk Westergouwe komt, en in het stationsgebied. In dit gebied, beter bekend als de Spoorzone, is onlangs een nieuw gemeentehuis gebouwd, en staan een bioscoop, hotel, parkeergarage, winkelcentrum en enkele kantoren gepland.

Wijk Postcode Inwoners (2011)
Binnenstad 2801 6.699 (inclusief Nieuwe Park) Wijkindeling Gouda
Korte Akkeren 2802 9.444
Bloemendaal 2803 9.273
Plaswijck 2804 12.879
Gouda Noord 2805 9.899 (inclusief Achterwillens)
Kort Haarlem 2806 10.595 (inclusief Gouda Oost)
Goverwelle 2807 11.734
Stolwijkersluis 2808 400
Westergouwe 2809 127
Totaal 280X 71.050
Bron: Statistische publicatie gemeente Gouda 2011
Zie ook
Lijst van straten in Gouda

Parken en natuurgebieden[bewerken]

Het Houtmansplantsoen in Gouda, gezien vanaf de Fluwelensingel

Hoewel Gouda voor een groot deel door natuur wordt omgeven, ligt de oppervlakte aan groen binnen de gemeente onder het landelijk gemiddelde.[13] Er zijn wel natuurgebieden, maar deze liggen voornamelijk aan de rand van de gemeente of er net buiten, zoals de natuur- en recreatiegebieden Noorderhout en de Geluidswal langs de A12. Aan de oostkant van de stad liggen de Goudse Hout -een verkaveld groengebied- en het Steinse Groen, gelegen langs de wijk Goverwelle. Bovendien ligt ten noordoosten van de stad in de buurgemeente Bodegraven-Reeuwijk een uitgestrekt merengebied, de Reeuwijkse plassen. Deze veenplassen zijn in de 18e eeuw ontstaan door de turfwinning en hebben inmiddels een recreatieve functie gekregen. In de zomer is het mogelijk hier te zwemmen, te zeilen of te varen; in strenge winters kan op de plassen geschaatst worden. Naar het oordeel van Gouwenaars zijn de binnenstad, de Korte Akkeren en Goverwelle het minst groen.[14]

Als de nog te bouwen woonwijk Westergouwe en het aanliggende bedrijventerrein Gouwepark zijn voltooid, zal Gouda ook binnen de stad zelf een groot groen gebied hebben. De Oostpolder in Schieland en het aangrenzende natuurgebied 't Weegje - dat overigens niet bij Gouda, maar bij buurgemeente Waddinxveen hoort - liggen nu nog aan de rand van de bebouwing, maar liggen straks als 'landschapspark' binnen de stedelijke omgeving.[15]

In de binnenstad bevinden zich in de nabijheid van de Sint-Janskerk de Vroesentuin, tot 1832 het kerkhof, en de Catharinatuin bij Museum Gouda met een permanente beeldenexpositie. Langs de stadssingels, eveneens in de binnenstad, bevinden zich het Houtmansplantsoen en het Regentesseplantsoen. De vroegere burgemeester Albertus Adrianus van Bergen IJzendoorn schonk zijn tuin aan de gemeente. Deze tuin werd bij het Houtmansplantsoen gevoegd. Ook schonk hij een legaat aan de gemeente en hiermee werd rond 1900 het Van Bergen IJzendoornpark aangelegd. Dit park werd in de zogenaamde landschapsstijl aangelegd. In 1910 werd het park uitgebreid met het meer symmetrisch aangelegde Nieuwe Park. In de wijk Bloemendaal werd in de zeventiger jaren van de 20e eeuw op een voormalige huisvuilstortplaats het Groenhovenpark aangelegd. Aan de achterzijde van het Groene Hart Ziekenhuis bevindt zich, eveneens in Bloemendaal, het Park Atlantis.

Demografie[bewerken]

De gemeente Gouda heeft per 1 mei 2014 70.939 inwoners.[16] De oppervlakte bedraagt 1.811 ha, de bevolkingsdichtheid is 42,0 inwoners per ha. Op 1 januari 2007 waren er 29.984 woningen, waarvan 52% koopwoningen.[17]

Ontwikkeling van het inwonertal[bewerken]

Ontwikkeling van het inwonertal van 1900 t/m 2011[12]

In de middeleeuwen groeide Gouda uit tot een grote en belangrijke stad in Holland. Rond 1477 bereikte het inwonertal een voorlopig hoogtepunt van ruim 10.000, mogelijk 13.000 inwoners. Daarna nam het aantal inwoners echter sterk af en bleef de omvang van de stad lange tijd gelijk. Ook in de eeuwen die volgden verliep de bevolkingsgroei in Gouda, als daar al sprake van was, maar traag, in tegenstelling tot veel andere Hollandse steden. In 1572 had Gouda nog ongeveer evenveel inwoners als een eeuw eerder, in 1622 was het bevolkingsaantal toegenomen tot 14.880, maar ook daarna bleef Gouda niet doorgroeien.

Aan het begin van de 20e eeuw had Gouda de grens van 20.000 inwoners inmiddels overschreden. Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak was het aantal van 30.000 reeds gepasseerd. Na de Tweede Wereldoorlog bleef de stad groeien, het bevolkingscijfer steeg van circa 35.000 naar 46.000 inwoners in 1970. Twintig jaar later, in 1990, woonden er meer dan 64.000 mensen in Gouda. Tot het eind van de jaren 90 groeide de stad nog redelijk snel door. Vanaf dat moment groeide het inwoneraantal nog maar traag tot een voorlopig hoogtepunt van 71.799 inwoners op 1 januari 2004.

Van 2004 tot en met 2008 is de bevolking licht gekrompen, maar is daarna wederom zeer licht gaan groeien. De verwachting is dat ook in de toekomst een groei zal plaatsvinden, met name dankzij een aantal nieuwbouwprojecten: tot 2020 worden naar verwachting ongeveer 6.290 nieuwe woningen gebouwd, waaronder 3.740 in Westergouwe.[18] Verwacht wordt dat het bevolkingscijfer toe zal nemen tot 79.578 in 2020 en 81.613 in 2025.[19] Daarbij is er nog onduidelijkheid over eventuele gebiedscorrecties of fusies met buurgemeenten, die de groei van de gemeente nog verder zouden kunnen bevorderen. In onderstaande tabel is de bevolkingsontwikkeling van Gouda in de 20e en 21e eeuw weergegeven.

Datum Inwoners
1 januari 1900 22 085
1 januari 1910 24 574
1 januari 1921 26 472
Datum Inwoners
1 januari 1930 28 612
1 januari 1940 33 257
1 januari 1950 38 595
Datum Inwoners
1 januari 1960 43 118
1 januari 1970 45 990
1 januari 1980 58 793
Datum Inwoners
1 januari 1990 64 471
1 januari 1999 71 586
1 januari 2002 71 687
Datum Inwoners
1 januari 2003 71 633
1 januari 2004 71 799
1 januari 2005 71 764
Datum Inwoners
1 januari 2006 71 382
1 januari 2007 70 943
1 januari 2008 70 845
Datum Inwoners
1 januari 2009 70 828
1 januari 2010 71 115
1 januari 2011 71 050

Samenstelling[bewerken]

Bevolkingspiramide van Gouda

Van de Gouwenaars is 25% 19 jaar of jonger. Achttien procent is tussen de 19 en 35 jaar oud en 22% is 35 tot en met 49 jaar oud. Twintig procent valt in de leeftijdscategorie 50-64 en 15% is 65 jaar of ouder.[20] Gouda heeft voor het eerst sinds jaren in 2009 een positief migratieoverschot van +171 en tevens een positief geboortesaldo van +247.[20]

Op 1 januari 2011 werkten de meeste Gouwenaren in de gezondheidszorg (26%), de zakelijke dienstverlening (12%), de industrie (10%) en in de detailhandel (10%).[21] Het werkloosheidspercentage bedroeg per 1 januari 2011 8%: er waren 2.669 niet werkende werkzoekenden op een beroepsbevolking van 33.200.[22] Op 1 januari 2011 waren er 32.559 personen werkzaam in de gemeente.[22]

Bevolkingssamenstelling van Gouda
per 1 januari 2010[20]
Etnische categorie Aantal inwoners
Autochtonen 55.208
Westerse allochtonen 5.352
Niet-westerse allochtonen
waarvan Marokkanen
waarvan Turken
10.555
6.606
431
Totaal per 01-01-2010 71.115

In Gouda is 22% van de bevolking allochtoon. Dit percentage is iets hoger dan het gemiddelde in Nederland, waar 20% allochtoon is.[20] Van de Gouwenaren is ruim zeven procent westers-allochtoon en bijna vijftien procent is niet-westers-allochtoon. Het aantal allochtonen neemt zowel absoluut als procentueel toe, terwijl het aantal autochtonen juist zowel absoluut als procentueel afneemt.

Onder de herkomst landen van de allochtone bevolking zijn Marokko (6.606), Nederlands-Indië (1.215), Duitsland (1.014), Suriname (909), Joegoslavië (521) en Turkije (431) het meest vertegenwoordigd.[12] Veruit het grootste deel van de groep niet-westerse allochtonen wordt gevormd door Marokkanen, die met 6.606 ruim 9% van de totale Goudse bevolking vormen.[20]

In de wijk Gouda-Oost wonen naar verhouding de meeste allochtonen (52%). In de buurt Oosterwei (een deel van Gouda-Oost) vormen allochtonen 71 procent van de inwoners, met Marokkanen als grootste groep: 51 procent van de bevolking van deze buurt is van Marokkaanse afkomst.[20] Na Kort Haarlem is Korte Akkeren de wijk met de meeste allochtonen: zij vormen 26 procent van de bevolking van de wijk.[12]

Religie[bewerken]

Religie in Oost-Zuid-Holland
Religie Percentage
Rooms-katholiek 19,9%
Nederlands-hervormd 18,8%
Gereformeerd 9,8%
Islam 5,1%
Overige 2,3%
Niet religieus 44,1%
Interieur van de St. Janskerk door Dirk Johannes van Vreumingen
Moskee Nour aan de Raam

Cijfers over religie van enkel de stad Gouda zijn niet bekend. Wel staan in het Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in 2001–2003[23] de gegevens van het COROP-gebied Oost-Zuid-Holland, dat naast Gouda destijds ook plaatsen als Alphen aan den Rijn, Bodegraven, Reeuwijk, Schoonhoven, Waddinxveen en Zevenhuizen-Moerkapelle omvatte. Volgens dit onderzoek in deze periode 19,9 procent van de inwoners rooms-katholiek en behoorde 18,8 procent tot de Nederlandse Hervormde Kerk. Ongeveer 5% is moslim en circa 44% hangt geen religie aan. Gouda wordt soms, maar lang niet altijd, tot de Bijbelgordel gerekend.[24][25] De stad heeft wel enkele kenmerken van een christelijk beïnvloede stad: de SGP en ChristenUnie krijgen bij verkiezingen samen ongeveer 12% van de stemmen en de stad heeft één van de weinige middelbare reformatorische scholen van Nederland.

Gouda is door de geschiedenis heen een tolerante stad geweest.[24] In de middeleeuwen konden door deze houding, voor een belangrijk deel beïnvloed door Erasmus, andersdenkenden als Dirck Volkertsz. Coornhert zich in Gouda vestigen. Voor boekdrukkers was Gouda eveneens een aantrekkelijke stad door de vrijheid van drukpers. In de zeventiende eeuw bevond Gouda zich in de strijd tussen de remonstranten en contraremonstranten in het remonstrantse kamp. Nadat de Synode van Dordrecht in 1619 de contraremonstranten gelijk had gegeven, kwamen schuilkerken in Gouda nog veelvuldig voor.[24]

Aan het eind van de achttiende eeuw werd in Gouda een joodse gemeente opgericht, kort na de burgerlijke gelijkstelling. Een eeuw later, in 1899, telde de joodse gemeenschap ruim 400 leden. De joodse gemeenschap bezat onder andere de synagoge aan de Turfmarkt en het Israëlitische Oude Mannen- en Vrouwenhuis aan de Oosthaven. De Joodse bevolking van Gouda is in de Tweede Wereldoorlog grotendeels weggevoerd naar de vernietigingskampen en vermoord. Na de oorlog werden de gebouwen noodgedwongen verkocht: de synagoge aan de Vrije Evangelische Gemeente en het bejaardentehuis aan de hervormde kerk (Gebouw De Haven). In 1964, bijna 170 jaar na de oprichting, werd de Goudse joodse gemeente opgeheven en bij de joodse gemeente van Rotterdam gevoegd.[26]

De beschermheilige van Gouda is Johannes de Doper. De Sint-Janskerk is aan hem gewijd en de symbolische kleuren wit en rood van Johannes zijn terug te vinden op de Goudse Glazen en in het stadswapen en de vlag, kleuren die eertijds ook gebruikt werden door de heren van der Goude.

Gouda heeft in het verleden meerdere kloosters gekend. Van het kloosterverleden is echter nog maar weinig over, al herinneren straatnamen als Het Klooster, Minderbroederssteeg, Nonnenwater, Patersteeg en Regulierenhof hier nog wel aan. Wel is er nog een groot aantal kerken, waaronder de Sint-Janskerk, de Joostkapel en de Gouwekerk in de binnenstad. Van recenter datum zijn de drie moskeeën voor de Goudse moslimgemeenschap: Nour, Assalam en El Fath. In de wijk Korte Akkeren bevindt zich het gebouw van de vrijmetselaarsloge "De Waare Broedertrouw", die ongeveer 40 leden van binnen en buiten Gouda heeft.[27]

Dialect[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Gouds voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het stadsdialect van Gouda is het Gouds. Het Gouds behoort tot de Hollandse dialecten.

De Gouwenaar was niet in staat om de h uit te spreken. Dat werd duidelijk gemaakt met het zinnetje: en ontjie in en okkie mi wat ôôj der in èn en èkkie der vôôr (= een hondje in een hokje met wat hooi er in en een hekje ervoor).[28] In de loop van de twintigste eeuw verdween het Goudse dialect geleidelijk naar de achtergrond. De invoering van de leerplicht en de daarmee gepaard gaande verbetering van het onderwijspeil en de uitbreiding van de stad met de komst van nieuwe bewoners maakten dat het zuivere Goudse dialect nauwelijks meer gesproken wordt.

Politiek en bestuur[bewerken]

Stadsbestuur[bewerken]

Het Huis van de Stad (ook "de Stroopwafel" genoemd) is vanaf 2012 het nieuwe onderkomen van het gemeentelijk apparaat van Gouda

De gemeenteraad van Gouda bestaat sinds 1998 uit 35 zetels en komt elke woensdag samen voor de raadsvergadering. Naast de grote landelijke partijen zijn er ook drie lokale partijen vertegenwoordigd in de gemeenteraad. Dit zijn Gouda Positief (3 zetels), Gouda's 50+ Partij (2 zetels) en Gemeentebelangen Gouda (1 zetel).

De burgemeester van Gouda is sinds december 2012 Milo Schoenmaker (VVD) die de opvolger is van Wim Cornelis. In de periode juli-december 2012 was Jan Mans waarnemend burgemeester in Gouda. De portefeuille van burgemeester Schoenmaker omvat onder andere openbare orde, veiligheid en juridische zaken. De voorganger van burgemeester Cornelis was Jan Hein Boone, die van 1989 tot 2001 de burgemeesterspost vervulde.

Na de gemeenteraadsvrkiezingen van 2014 werd een college gevormd van vijf partijen: D66, Gouda Positief, Partij van de Arbeid, VVD en GroenLinks. De coalitie bezet 20 van de 35 zetels in de gemeenteraad. Naast de burgemeester zijn er vijf wethouders, één per partij, met de volgende portefeuilles:[29]

  • Milo Schoenmaker (VVD), burgemeester, openbare orde en veiligheid
  • Daphne Bergman (D66), cultuur, onderwijs en economie
  • Rogier Tetteroo (PvdA), wonen, ruimtelijke ordening en sociale zaken
  • Jan de Laat (Gouda Positief), financiën, personeel en economie (vestigingsklimaat)
  • Laura Werger (VVD), jeugd, sport en zorg en welzijn
  • Hilde Niezen (GroenLinks), verkeer, stedelijk beheer, duurzaamheid en innovatief burgerschap

In de tabel hieronder is de zetelverdeling van de gemeenteraad van Gouda weergegeven sinds 1990:[30][31][32]

Zetelverdeling gemeenteraad Zetelverdeling in de periode 2006 t/m 2014

Samenstelling van de gemeenteraad

Partij 1990 1994 1998 2002 2006 2010 2014
Partij van de Arbeid (PvdA) 9 7 8 6 10 7 5
Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) 5 6 8 6 4 5 3
Christen-Democratisch Appèl (CDA) 8 5 5 6 5 3 3
ChristenUnie - - - 2 3 3 4
Democraten 66 (D66) 5 6 3 3 2 3 6
Gouda Positief - - - - - 3 5**
GroenLinks 2 3 3 3 3 3 2
Trots op Nederland - Lijst Rita Verdonk (TON) - - - - - 3 -
Gouda's 50+ Partij - - 1 1 3 2 2
Socialistische Partij (SP) - - 2 1 2 1 2
Gemeentebelangen Gouda (GBG) 1 3 1 5 2 1 -**
Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) 3* 3* 4* 2 1 1 2
Partij voor de Dieren - - - - - - 1
Totaal 33 33 35 35 35 35 35

* In 1990, 1994 en 1998 deden de SGP, de RPF en het GPV mee als één partij. De laatste twee fuseerden later tot de ChristenUnie. ** Bij de verkiezingen in 2014 deden Gouda Positief en Gemeentebelangen mee als één lijst. Naar aanleiding van de verkiezingsuitslag hebben beide partijen besloten te fuseren.

Stedenbanden[bewerken]

Gouda en haar zustersteden

Gouda heeft drie partnersteden in het buitenland.[33] De oudste jumelage heeft Gouda met de Noorse stad Kongsberg, sinds 1956. Een jaar later werd ook met de Klingenstadt Solingen in Duitsland een officiële vriendschapsband gesloten. Het Engelse Gloucester werd in 1972 de derde zusterstad van Gouda. De jumelages met deze steden zijn op verschillende plaatsen in de stad terug te vinden. Zo heeft de stad een Solingenstraat, een Gloucesterstraat en een Kongsbergstraat. De kerstboom op de Markt wordt sinds 1956 jaarlijks geschonken door zustergemeente Kongsberg.

Naast deze officiële partnersteden heeft Gouda ook onofficiële banden met verschillende steden. Zo is er een vriendschappelijke relatie met Imzouren (Marokko). Na een zware aardbeving in 2004 werd vanuit Gouda bijgedragen aan de wederopbouw van een school in deze plaats. Een andere onofficiële band is er sinds 2004 met de stad Elmina in Ghana, dankzij een vanuit de VNG gestarte projectrelatie.[34] Deze samenwerking is vooral gericht op het thema milieu, in het bijzonder de afvalproblematiek van de Ghanese stad.

Symboliek[bewerken]

Wapen van Gouda Vlag van Gouda
Wapen en vlag van Gouda

Het gemeentewapen van Gouda bestaat uit een schild, vastgehouden door twee leeuwen, waarop tweemaal drie zespuntige sterren zijn aangebracht. Het wapen vindt waarschijnlijk zijn oorsprong in het familiewapen van de heren Van der Goude, die een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van Gouda. Op 24 juli 1816 werd het gemeentewapen officieel door de Hoge Raad van Adel bevestigd. Het motto dat de stad voert luidt: "Per aspera ad astra" (Door de doornen naar de sterren). Bij de vastlegging werd het wapen als volgt omschreven: "In rood een paal van zilver, ter weerszijden vergezeld van drie paalsgewijs geplaatste zespuntige sterren van goud. Het schild gedekt met een vijfbladige kroon van goud en omgeven door een doornenkrans; en vastgehouden door twee omziende leeuwen van natuurlijke kleur. Onder het wapen de spreuk "Per aspera ad astra"." [35]

De vlag van Gouda heeft drie gelijke horizontale banden in de kleuren rood, wit en rood. De drie balken zijn - een kwartslag gedraaid en aangevuld met de zes zespuntige sterren - terug te zien in het stadswapen.

Cultuur[bewerken]

Bezienswaardigheden[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie de lijst van rijksmonumenten in Gouda voor een overzicht van alle 330 Goudse rijksmonumenten.
Het vijftiende-eeuwse stadhuis van Gouda op de Markt

Een gedeelte van Gouda is een beschermd stadsgezicht. Het heeft een historisch centrum met enkele bekende bouwwerken en een grachtenstelsel. Dit grachtenstelsel was in het verleden uitgebreider, maar tussen de jaren 30 en de jaren 60 is een deel van de grachten om economische redenen gedempt. Tegenwoordig gaan er stemmen op om een aantal van deze gedempte grachten weer open te graven, maar of dit ook echt gaat gebeuren is onzeker.[36] In een verder verleden heeft de stad ook verdedigingswerken, een aantal stadspoorten en zelfs een kasteel gehad, maar hier is nog maar weinig van terug te zien. Toch heeft Gouda in totaal nog altijd 330 rijksmonumenten,[37] waarvan het oude stadhuis en de Sint-Janskerk waarschijnlijk de bekendste zijn. De top van de Gouwekerk is met 80 meter het hoogste punt van de stad.

De Markt vormt het middelpunt van de historische binnenstad. In het midden van dit waaiervormige centrale plein bevindt zich het oude stadhuis op de Markt. Het stadhuis, gebouwd uit natuursteen na de laatste grote stadsbrand tussen 1448 en 1450, is een van de oudste gotische stadhuizen van Nederland. Het stadhuis is aan meerdere kanten opgesierd met oude beelden en reliëfs. Aan de zijkant van het gebouw bevindt zich een klokkenspel van recenter datum dat om het halfuur klinkt en een kort schouwspel laat zien dat het verkrijgen van stadsrechten symboliseert. Eveneens op de Markt staat de 17e-eeuwse Waag. Dit bouwwerk werd gebouwd in 1668 naar een ontwerp van architect Pieter Post en had lange tijd een belangrijke functie als weegplaats voor kazen. Vroeger zat de VVV in deze kaaswaag, momenteel huisvest het gebouw het Kaas- en Ambachtenmuseum. De rest van de markt wordt voor een groot deel ingenomen door historische panden, die restaurants, cafés en winkels herbergen.

De gotische Sint-Janskerk is beroemd om zijn gebrandschilderde glazen

Ten zuiden van de Markt staat de Grote of Sint-Janskerk. Het gebouw is met 123 meter het langste kerkgebouw van Nederland en is vooral bekend vanwege de gebrandschilderde ramen, ook wel bekend als de "Goudse Glazen". De gotische kruiskerk behoort tot de Top 100 der Nederlandse UNESCO-monumenten. Ten zuidoosten van de Sint-Janskerk liggen ook nog het Willem Vroesenhuis, het voormalige Weeshuis en de Jeruzalemkapel. Ten zuiden van de kerk ligt aan het straatje Achter de Kerk het voormalige hospitaal en tegenwoordige stadsmuseum Catharina Gasthuis. De toegang tot de museumtuin wordt gevormd door het Lazaruspoortje, dat een reliëf bevat van beeldhouwer Gregorius Cool.

Zicht op de Sint-Jan vanuit de Haven
De Gouwekerk met zijn 80 meter hoge vieringtoren aan de Hoge Gouwe

Langs de straat Achter de Kerk loopt een smalle gracht. Deze loopt onder de bebouwing door en komt dan uit bij de Gouwe en de Haven. Dankzij de bedrijvigheid rond de scheepvaart in het verleden staat in deze straten een groot aantal monumentale bouwwerken. Zo liggen aan weerszijden van de Gouwe de 'Visbank' en de 'Korenbeurs', die beide als vismarkt hebben gefunctioneerd. Aan de zijde van de Gouwe waar ook de Korenbeurs zich bevindt, de Hoge Gouwe genaamd, staat ook de twintigste-eeuwse St. Jozefkerk of Gouwekerk. Deze neogotische kruiskerk is gebouwd in 1904 en de gedeeltelijk open torenspits vormt het hoogste punt van zowel het historische centrum als van de gehele stad. De Hoge en Lage Gouwe herbergen nog enkele kerken. Halverwege de Hoge Gouwe bevindt zich het, door pastoor Petrus Purmerent als schuilkerk verkregen, kerkgebouw van de oudkatholieke parochie van St. Jan Baptist. Purmerent kocht in de periode van 1630 tot 1661 diverse woningen aan de Gouwe en de Raam, in 1684 werd dit complex nog uitgebreid door Jacob Catz. De verbouwing van deze kerk werd in de jaren erna voltooid door pastoor Ignatius Walvis.[38] Op de hoek van de Hoge Gouwe en de Keizerstraat stond de voormalige schuilkerk van de remonstrantse gemeente, thans resteert van de later nieuwgebouwde kerk alleen nog het portaalgebouwtje. Eveneens aan de Hoge Gouwe bevindt zich, tegenover de Turfmarkt, de toegang tot de in 1928 gebouwde, achter een woning gelegen christelijke gereformeerde kerk. Op de hoek van de Lage Gouwe en de Lange Groenendaal staat de vijftiende-eeuwse St. Joostkapel, bij het voormalige Sint-Joostgasthuis van het zakkendragersgilde. Deze kapel wordt sinds 1683 gebruikt door de evangelisch-lutherse gemeente.

De Turfmarkt is net als de Gouwe en de Haven een van de grotere grachten met aan weerszijden diverse monumentale bouwwerken. Aan de noordzijde bevinden zich onder andere de Turfmarktkerk en het Verzetsmuseum Zuid-Holland in een voormalig bankgebouw. Aan de andere zijde bevindt zich de voormalige synagoge, tegenwoordig een kerkgebouw van de Vrije Evangelische Gemeente. Zowel de synagoge als het verzetsmuseum zijn beschermd als rijksmonument. Een ander noemenswaardig pand staat aan de Naaierstraat 6. Dit pand is een laatgotisch huis dat beter bekendstaat als De vier gekroonden, naar het gelijknamige fries dat zich op de gevel bevindt. Het pand staat evenals de Sint Janskerk op de Top 100 der Nederlandse UNESCO-monumenten.

Zoals enkele andere historische Nederlandse steden beschikt ook Gouda over een aantal hofjes. De stad had in 1750 21 hofjes,[39] maar een deel hiervan is inmiddels gesloopt. Hofjes bestonden uit een verzameling kleine huisjes rond een gemeenschappelijke binnenplaats en dienden als onderkomen voor ouderen of armen. Aan de Nieuwehaven bevinden zich twee van deze hofjes, die allebei dateren uit de zeventiende eeuw: het Hofje van Cincq en het Hofje van Letmaet. Een ander hofje is het Swanenburgh's hofje aan de Groeneweg aan de andere kant van de binnenstad.

De achttiende-eeuwse korenmolen De Roode Leeuw

Zowel binnen als buiten het centrum ligt een netwerk van sluizen. In het verleden had Gouda een belangrijk deel van de economische voorspoed te danken aan de ligging en de sluizen. Op het traject dat het water door de binnenstad tussen de Hollandse IJssel en de Gouwe aflegt ligt zelfs de langste schutsluis van Europa.[40] In de Hollandse IJssel bevinden zich verder de Waaiersluis en Julianasluis. De Mallegatsluis vormt de verbinding tussen de Hollandse IJssel en de Turfsingel. Aan het einde van de Oost- en Westhaven staat bij de inmiddels gesloten Havensluis nog steeds Het Tolhuis en de bijbehorende sluiswachterswoning. Hier voeren de schepen uit de richting van Rotterdam de stad binnen langs de sluisdeuren die nog steeds aanwezig zijn.

Voorts zijn er nog vier molens in Gouda te zien: de Roode Leeuw, 't Slot, de Haastrechtse Molen en de in 2010 herstelde Mallemolen. In het verleden heeft Gouda in totaal meer dan twintig molens geteld, waarvan nu enkel nog de vier genoemde molens over zijn. Ten zuiden van de binnenstad bevindt zich tussen de Schielands Hoge Zeedijk en de Hollandse IJssel de negentiende-eeuwse Watertoren. Gouda bezit tot slot vier begraafplaatsen, waarvan Crematorium en Begraafplaats IJsselhof de grootste is. De Joodse begraafplaats, de Oude Begraafplaats en de Rooms-Katholieke Begraafplaats Gouda zijn allemaal van kleiner formaat en dateren uit de negentiende eeuw.

Oorlogsmonumenten[bewerken]

In de gemeente zijn er een aantal oorlogsmonumenten, zie:

Musea[bewerken]

Museum Gouda - het voormalige Catharina Gasthuis - aan de Oosthaven te Gouda

Gouda beschikt over enkele musea. Museum Gouda is een museum met onder meer altaarstukken uit de 16e eeuw, 19e-eeuwse schilderijen uit de Arntzeniuscollectie (Haagse School en de School van Barbizon) en een uitgebreide collectie Gouds plateel. Sinds 2012 heeft Museum Gouda ook een stadsmaquette waarop Gouda in het jaar 1562 op schaal 1 op 350 nauwkeurig is nagebouwd. In het monumentale pand bevinden zich verder onder meer een oude stadsapotheek, de chirurgijnsgildekamer en een kelder met martelwerktuigen.

Naast Museum Gouda zijn er nog andere musea in de stad. In Museumhaven Gouda liggen bewoonde monumentale schepen, het Verzetsmuseum Zuid-Holland aan de Turfmarkt is een museum over het Zuid-Hollandse verzet in de Tweede Wereldoorlog en in de Waag aan de Markt bevindt zich het Goudse Kaas- en Ambachtenmuseum. Het in 2011 gesloten Nationaal farmaceutisch museum was gevestigd aan de Westhaven, in het gebouw 'De Moriaan'.[41]

Kunst in de openbare ruimte[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook de lijst van beelden in Gouda.
Het fries met De vier gekroonden op het gelijknamige pand in de binnenstad

Niet alleen in de Goudse musea, maar ook in de openbare ruimte zijn diverse beelden, sculpturen en overige objecten te bewonderen, zowel klassieke kunstwerken - waaronder een aantal beelden uit de zeventiende eeuw - als moderne werken. In het Houtmansplantsoen staan monumenten voor de gebroeders Cornelis en Frederik de Houtman en voor oud-burgemeester Van Bergen IJzendoorn uit de negentiende eeuw. Kunst uit de twintigste eeuw is in ruime mate verspreid over de hele stad aanwezig: in het zuidelijk deel van de stad - de binnenstad - 33 objecten, in het oostelijk deel van de stad 21 objecten, in het westelijk deel van de stad 16 objecten en in het noordelijk deel van de stad 25 objecten.[42]

Beelden die zich al sinds de zeventiende eeuw in Gouda bevinden zijn bijvoorbeeld de uitbeelding van de gelijkenis van de rijke man en de arme Lazarus op het Lazaruspoortje uit 1609, door Gregorius Cool, die een paar jaar eerder ook het bordes van het stadhuis schiep, inclusief de beelden van de Zakkendragers. De toegangspoort tot het Willem Vroesenhuis, eveneens van de hand van Cool, aan de Spieringstraat en het marmeren werk Het weegbedrijf van Bartholomeus Eggers aan de Markt dateren eveneens uit de zeventiende eeuw, respectievelijk 1614 en 1668. Er zijn ook kunstwerken van recenter datum. Op de Nieuwe Markt staat sinds 1988 De Kaasboerin, een bronzen beeld van de Stolwijkse beeldend kunstenares Ineke van Dijk dat een boerin uitbeeldt met een Goudse kaas tegen zich aan geklemd. In de jaren negentig van de 20e eeuw zijn langs de singels van Gouda sculpturen geplaatst van elf beeldende kunstenaars, de Goudse beeldenroute. Dit project kon gerealiseerd worden mede dankzij een legaat van mevrouw James-Van der Hoop, echtgenote van de vroeger burgemeester van Gouda, Karel Frederik Otto James.

Literatuur[bewerken]

Ignatius Walvis beschreef in de 18e eeuw de Goudse geschiedenis in zijn Beschryving der stad Gouda

De meest bekende schrijvers die in Gouda hebben gewoond zijn de humanisten Desiderius Erasmus en Dirck Volkertsz. Coornhert. Erasmus werd naar alle waarschijnlijkheid niet in Gouda geboren, maar bezocht er in zijn jeugd wel de parochieschool en bracht later enkele jaren door in het nabijgelegen klooster te Stein; Coornhert bracht juist zijn laatste levensjaren in de stad door, waar veel van zijn werken door de daar woonachtige Jasper Tournay werden gedrukt. In de 19e eeuw werd Anna Barbara van Meerten-Schilperoort door Multatuli getypeerd als een belangrijk schrijfster[43]. De schrijver Herman de Man, schrijver van streekromans, woonde in de 20e eeuw enkele jaren in Gouda. Zijn roman Scheepswerf De Kroonprinces speelt zich af in Gouda. Ignatius Walvis heeft, hoewel niet in Gouda geboren, als chroniqueur een belangrijke rol in de Goudse geschiedschrijving gespeeld. In 1713 verscheen zijn Beschryving der stad Gouda, dat nog steeds een belangrijke bron is voor historici. Ook de patriot Cornelis Johan de Lange van Wijngaerden beschreef de historie van de stad in Geschiedenis der Heeren en beschrijving der stad van der Gouda. Walvis en de Lange worden wel beschouwd als de grondleggers van de moderne Goudse geschiedschrijving.

Op dichtgebied heeft Gouda eveneens een aantal bekende personen voortgebracht. In het verleden waren dat onder meer Florentius Schoonhoven en later Hieronymus van Alphen. In de 20e en 21e eeuw heeft ook Leo Vroman nationale en internationale bekendheid gekregen. Sinds 2003 is in Gouda het fenomeen stadsdichter bekend. De eerste stadsdichter was destijds Inez Meter, de huidige stadsdichter is Ruud Broekhuizen.

Film, theater en muziek[bewerken]

Gouda beschikt over twee bioscopen. De grootste van de twee is de Arcade Bioscoop, gevestigd in de oude kazerne aan de Agnietenstraat. In de wijk Korte Akkeren is daarnaast het Filmhuis Gouda gevestigd, waar voornamelijk Arthouse-films gedraaid worden. Daarnaast kent Gouda een schouwburg, De Goudse Schouwburg genaamd, even buiten de binnenstad aan de Boelekade. Het gebouw werd in 1992 in gebruik genomen en beschikt over twee zalen. Begin 2012 werd deze schouwburg uitgeroepen tot Theater van het Jaar 2011. [44]

Gouda heeft geen groot concertgebouw. Wel zijn er twee poppodia: kernpoppodium So What!, gelegen aan de Vest, en poppodium StudioGonz (Voorheen De Gonz), een zaal in de Garenspinnerij aan de Turfsingel. Verder wordt er op muziekgebied een aantal evenementen georganiseerd. In de nacht voorafgaand aan Koninginnedag vindt op de Markt Oranjenacht plaats en in de zomermaanden worden iedere zondag in het Houtmansplantsoen concerten gegeven. Spieringpop is een popfestival voor bands uit Gouda en de regio en wordt gehouden in september. In diezelfde maand wordt ook het jazzfestival Yes Gouda Jazz georganiseerd

Evenementen[bewerken]

Kaarsjesavond op de Markt

Jaarlijks vinden er diverse evenementen plaats in Gouda. Zo is er de Oranjenacht, in de avond en nacht voor Koningsdag. In het verleden hebben onder andere De Dijk, Di-rect, Milk Inc., Belle Pérez en Lange Frans & Baas B hier opgetreden. In mei vinden de Goudse Keramiekdagen plaats, waar keramisten hun werk tentoonstellen en ook exposities te bezoeken zijn. Een ander jaarlijks terugkerend evenement is de wekelijkse toeristische Kaas- en Ambachtenmarkt in de zomermaanden, waarbij de bekende Goudse kaas wordt verhandeld. De kaasmarkt is omringd door de weekmarkt en kramen met ambachtelijke werklieden, die laten zien hoe vroeger onder andere klompen, karnemelk en kaarsen werden gemaakt. In de zomer vinden ook het meerdaagse evenement de Goudse Havenstaddagen en de curiosamarkt Gouds Montmartre plaats. Verder worden in de zomer meerdere malen concerten gegeven in het Houtmansplantsoen. In de maand september vindt doorgaans de kermis plaats.

Op de tweede of derde vrijdag van december is "Gouda bij kaarslicht", de zogenaamde kaarsjesavond. Hierbij wordt het centrum van de stad helemaal met kaarsen verlicht, een traditie die elk jaar veel bezoekers naar Gouda trekt. Daarna is er in de maanden december en januari "Gouda bij kunstlicht", waarbij onder andere het stadhuis wordt versierd met wisselende lichtprojecties door de kunstenaar Patrice Warrener. Hierbij worden kunstig bewerkte foto's van de gevel op diezelfde gevel geprojecteerd met een speciale chromolithe-techniek. Tevens kunnen bezoekers zich in de wintermaanden vermaken op een ijsbaan op de Markt.

Economie[bewerken]

Chemische industrie bij het bedrijf Croda langs de Hollandse IJssel
De vier vroegere bedrijfspanden van plateelfabriek Van der Want

Gouda heeft een totaal van 2.720 ondernemingen, waarvan het grootste deel in de zakelijke diensten en detailhandel.[21] Er zijn in Gouda ongeveer 32.500 banen, waarvan het merendeel in de gezondheidszorg.[21] De stad zelf heeft een potentiële beroepsbevolking van ongeveer 40.000 mensen, waarvan ongeveer twee derde ook daadwerkelijk werkzaam is.[45]

Bedrijvigheid[bewerken]

Gouda heeft in het verleden veel profijt gehad van haar gunstige ligging aan een belangrijke vaarroute. Deze route voerde scheepvaartverkeer van de Zuiderzee naar Vlaanderen. Gouda had daarnaast ook een aantal sluizen, die de schippers tijdelijk ophielden. Deze wachtende schippers zorgden voor bedrijvigheid in de haven en aan de kaden. Tegelijkertijd profiteerde de stad van de lakennijverheid, die in de vijftiende eeuw floreerde. Daarnaast bloeide de bierindustrie op, aan het eind van de vijftiende eeuw had de stad meer dan 150 bierbrouwerijen en werden miljoenen liters kuitbier uitgevoerd.[1][46] Vanaf circa 1500 begon ook de kaashandel zich in Gouda te ontwikkelen.

Vanaf het laatste kwart van de zestiende eeuw kreeg de stad echter te maken met economische tegenspoed. Gouda had zwaar te lijden onder de Tachtigjarige Oorlog: veel brouwerijen werden gesloten, de lakenindustrie verdween en de handel viel stil. De stad herstelde zich weer in de zeventiende eeuw, dankzij de opkomst van de pijpen- en aardewerkindustrie en de touw- en garenspinnerij. Na enkele conjunctuurschommelingen kreeg de stad vanaf 1730 echter opnieuw te maken met een grote economische terugval, die ruim een eeuw zou duren. Het herstel volgde in de tweede helft van de negentiende eeuw: bedrijven als de Stearine Kaarsenfabriek en de Machinale Garenspinnerij speelden daarbij een belangrijke rol.

Tegenwoordig is de Goudse economie divers, met zowel chemische als zakelijke bedrijven. Het grootste deel van de bedrijfslocaties ligt in het zuiden en westen van de stad, langs de Hollandse IJssel, de Gouwe en de A12. Veel bedrijven zijn geconcentreerd in de kantoorgebieden Goudse Poort en Gouwe Park. Een aantal industriële bedrijven is aan het water gevestigd, zoals het chemiebedrijf Croda (de opvolger van de Stearine Kaarsenfabriek) en producent van vuurvaste materialen Gouda Refractories (voorheen Gouda Vuurvast).

Onder andere De Goudse Verzekeringen, Imtech, Centric, Bacardi Nederland, Sanofi-Aventis, Ortec en Multi Vastgoed hebben hun kantoor in Gouda.

Streekproducten[bewerken]

Gouda dankt haar naamsbekendheid voornamelijk aan een vijftal producten: kaas, kaarsen, aardewerk, stroopwafels en pijpen.

Het bekendste product uit Gouda is ongetwijfeld de Goudse kaas. Al sinds de middeleeuwen worden er op de weekmarkt van Gouda kazen verhandeld, die in boerderijen in de regio gemaakt werden. In de 16e eeuw woedde er een heuse 'kaasoorlog' tussen Schoonhoven en Gouda toen keizer Karel V Schoonhoven toestemming gaf om kaas te verhandelen. Na een slepend conflict trok Gouda aan het langste eind.[47] De kaasmarkten hebben tot ver in de twintigste eeuw in Gouda plaatsgevonden. De volvette kaas dankt zijn naam aan het feit dat hij in Gouda werd verhandeld, waarbij het stadsbestuur zorgde voor een kwaliteitscontrole. De kazen werden in de Waag gewogen. Door de opkomst van zuivelfabrieken verloor deze markt haar betekenis. Nu is er nog slechts sprake van een vanwege het toerisme in stand gehouden kaasmarkt. De soortnaam en vorm van de Goudse kaas zijn niet beschermd, waardoor veel kazen die verkocht worden als 'Goudse kaas' in werkelijkheid in andere gebieden zijn gemaakt. Wel gaan er stemmen op om het product beter te beschermen.[48]

Naast de Goudse kaas genieten ook de Goudse kaarsen bekendheid. De in 1853 door Andrinus Antonie Gijsbertus van Iterson samen met een tweetal anderen gestichte Stearine Kaarsenfabriek zorgde lange tijd voor veel werkgelegenheid in Gouda. Tevens werd de "Goudse kaars" een belangrijk exportartikel. Het Gouds aardewerk is dan weer ontstaan uit de pijpenindustrie, die vanaf het begin van de 17e eeuw een belangrijke vorm van werkgelegenheid vormde. In de tweede helft van de twintigste eeuw is de plateelindustrie grotendeels uit Gouda verdwenen, deels door vertrek en deels door faillissementen. Ten slotte zijn er de Goudse stroopwafels. Deze worden al sinds het eind van de 18e eeuw in Gouda gebakken. Er bestaan diverse - door de Goudse bakkers geheimgehouden - recepten voor de stroopwafel.

Winkels en markten[bewerken]

Kaas & Ambachtenmarkt in Gouda

De binnenstad van Gouda huisvest een verscheidenheid aan winkels. Het grootste deel van de winkels is gevestigd in het noorden van de binnenstad. Bekende winkelstraten zijn de Kleiweg en de Tiendeweg. In het noordoosten van de binnenstad zit ook het winkelcentrum de Nieuwe Markt Passage. De wijken Goverwelle en Bloemendaal beschikken daarnaast over een eigen winkelcentrum. In totaal zijn er meer dan 500 winkels in Gouda, waarvan er ongeveer 400 in de Binnenstad te vinden zijn.[49][50]

Al sinds enige eeuwen worden in Gouda diverse markten georganiseerd: naast de bekende kaasmarkt heeft de stad in het verleden onder andere een varkensmarkt en een paardenmarkt gehad.[51] De straatnamen Achter de Vismarkt, Turfmarkt en Nieuwe Markt herinneren nog aan dit marktverleden. Ten slotte heeft de stad in de eerste helft van de twintigste eeuw enige tijd een groenteveiling gehad aan de Houtmansgracht. Nog altijd heeft Gouda drie wekelijkse markten. De grootste en bekendste vindt plaats op het centrale Marktplein. Naast de normale markt wordt hier in de zomer nog iedere donderdagochtend een kaasmarkt gehouden. Daarnaast hebben de winkelcentra Goverwelle en Bloemendaal allebei een wekelijkse markt.

Toerisme[bewerken]

Jaar Bezoekers Bezoeken Gem.besteding Totale omzet
2004 489.000 1.213.000 € 38 € 45.851.400
2005 547.000 1.276.000 € 39,10 € 49.891.600
2006 577.000 1.242.000 € 42,00 € 52.164.000
2007 567.000 1.425.000 € 38,00 € 54.150.000
2008 532.000 1.331.000 € 44,00 € 58.554.000
2009 504.000 1.097.000 € 40,00 € 43.880.600
2010 480.000 1.355.000 € 38,00 € 51.490.000
2011 482.000 1.183.000 € 40,00 € 47.556.600
2012 452.000 1.343.000 € 31,50 € 42.304.500

Jaarlijks wordt Gouda ongeveer 1,4 miljoen maal bezocht.[52] Met een gemiddelde uitgave van € 38 per bezoek is de omzet van bezoekers aan Gouda in 2007 ruim € 54 miljoen. Van de bezienswaardigheden in Gouda wordt de Sint-Janskerk het meest bezocht. In 2008 had de kerk ongeveer 50.000 bezoekers. MuseumgoudA had in hetzelfde jaar ruim 40.000 bezoekers.[53] Ook evenementen als de Goudse kaasmarkt, Kaarsjesavond en "Gouda bij Kunstlicht" trekken veel bezoekers: het laatstgenoemde evenement was in 2008 goed voor 65.000 bezoekers.[54][55] De kaasmarkt wordt door 70.000 mensen bezocht.[56]

Gouda telt momenteel drie hotels, allemaal van twee- of driesterrenniveau. Deze hebben een totale capaciteit van 85 hotelkamers. Op het Bolwerk bevindt zich een Best Western-viersterrenhotel met een capaciteit van 101 kamers.

Hiernaast staat een overzicht van de ontwikkeling van het aantal toeristen en hun uitgaven.[52] Daarin is te zien dat het aantal bezoekers de afgelopen jaren is gestegen en ook het totale aantal bezoeken omhoog is gegaan. In 2010 was de bezoekfrequentie ongeveer 2,8 keer per toerist. De gemiddelde besteding per toerist lag in de periode 2004-2010 op ongeveer veertig euro, en de totale jaarlijkse bestedingen kwamen uit tussen de veertig en zestig miljoen euro.

Media[bewerken]

RTV Gouwestad is de lokale omroep van Gouda en buurgemeente Reeuwijk en is zowel actief op de radio als op de televisie. Gouda heeft verder twee kranten, de Krant van Gouda en de Goudse Post, die beide gratis worden bezorgd. In de Goudse Post worden naast nieuws ook de bekendmakingen van de gemeente gepubliceerd. Een derde Goudse krant, het Gouds Nieuwsblad, is door de Goudse Post overgenomen. Sinds eind 2011 heeft de Krant van Gouda ook een televisiekanaal op kanaal 63 van Caiway en Rekam met als naam GoudaTV. Het geluid op dit kanaal wordt verzorgd door het eveneens onlangs opgerichte Gouda FM, dat een combinatie van popmuziek en Goudse actualiteiten uitzendt.

Tot en met 2005 verscheen ook de Goudsche Courant, opgericht in 1862 en daarmee een van de oudste kranten van Nederland. Dit dagblad is in september 2005 samen met de krant Rijn en Gouwe en een editie van het Utrechts Nieuwsblad opgegaan in het AD Groene Hart. Overigens heeft ook het voetbalblad Voetbal International zijn hoofdzetel in Gouda.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Infrastructuur in Gouda en omgeving

Gouda heeft een centrale ligging in de Randstad en is vooral over het spoor goed bereikbaar. Er zijn snelle en rechtstreekse verbindingen met de vier grote steden met een hoge frequentie. Gouda ligt tevens aan de A12 en vlakbij de A20. Het openbaar vervoer in Gouda bestaat uit treinverbindingen van de Nederlandse Spoorwegen en stads- en streekbussen van Arriva.

Wegverkeer[bewerken]

Gouda ligt langs rijksweg A12, die ter hoogte van Gouda de gekanaliseerde Gouwe kruist door middel van het Gouwe Aquaduct. De stad wordt met de snelweg verbonden door afrit 11. Ten westen van Gouda ligt het Knooppunt Gouwe, waar de A12 vanuit Utrecht zicht opsplitst in de A20 richting Rotterdam en de A12 richting Den Haag. Verder liggen ook de provinciale wegen N207 en N228 bij de stad.

De rijks- en provinciale wegen rondom Gouda en hun routes zijn als volgt:

Spoorwegen[bewerken]

Voorzijde van Station Gouda

Gouda is sinds 1855 aangesloten op het Nederlandse spoorwegnet en beschikt tegenwoordig over twee spoorwegstations en en is door rechtstreekse treinen verbonden met Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht en Leiden. Het hoofdstation is het op korte afstand van de binnenstad gelegen station Gouda met dagelijks circa 20.000 reizigers en de status van Intercitystation. Het station bevindt zich aan de spoorlijnen Utrecht - Rotterdam, Gouda - Den Haag en Gouda - Alphen aan den Rijn. Het tweede station is station Gouda Goverwelle, dat in de jaren 90 werd geopend in de oostelijke wijk Goverwelle en alleen door Sprinters wordt aangedaan.

Naast het normale spoornet reed enkele jaren een lightrail-sneltram op de lijn naar Alphen aan den Rijn met aansluiting op de trein naar Leiden. Nu rijden hier weer stoptreinen van de NS. Het was de bedoeling dat de lightrailverbinding via het centrum van Leiden zou worden doorgetrokken naar Noordwijk in het kader van het project RijnGouweLijn. Na een grote beperking van de omvang van het project in 2011 heeft de provincie Zuid-Holland in 2012 besloten compleet niet door te gaan met het project. De gemeente Gouda heeft hiervoor financiële compensatie gekregen, die wordt ingezet om de infrastructuur langs het spoor te verbeteren. [57]

In het verleden was Gouda ook bereikbaar per tram: in de jaren 80 van de 19e eeuw werden lijnen geopend naar Bodegraven en naar Oudewater, maar deze verbindingen werden gesloten in respectievelijk 1917 en 1907. Ook de lijn Gouda - Schoonhoven bestond slechts korte tijd: deze werd geopend in 1914 en in 1942 opgebroken.

Onderwijs, welzijn en sport[bewerken]

Onderwijs[bewerken]

Het Coornhert Gymnasium, een categoriaal gymnasium met ongeveer 700 leerlingen

In Gouda bevinden zich ongeveer 40 scholen voor basisonderwijs, voortgezet onderwijs, speciaal onderwijs en mbo.[58] Er zijn veel verschillende soorten onderwijs mogelijk: zo zijn er op basisniveau zowel openbare als rooms-katholieke, protestant-christelijke, gereformeerde en islamitische scholen en zijn er ook een jenaplanschool, een daltonschool en een vrije school.

Er zijn zeven scholen voor voortgezet onderwijs in Gouda. Dit zijn het Coornhert Gymnasium (openbaar), De Goudse Waarden (protestants-christelijk), Driestar College (reformatorisch-christelijk), Goudse Scholengemeenschap Leo Vroman (openbaar), Het Segment, het Antoniuscollege en De Meander (beide onderdeel van het Carmelcollege en rooms-katholiek) en het Wellant College (protestants-christelijk).

Verder zijn er ook nog vier vormen van speciaal basisonderwijs en drie van speciaal voortgezet onderwijs en zijn in de stad twee mbo-instellingen aanwezig.

Gezondheidszorg[bewerken]

Het Groene Hart Ziekenhuis is een belangrijk ziekenhuis in de regio met twee vestigingen in Gouda en een polikliniek in Nieuwerkerk aan den IJssel. De grootste vestiging is de Bleulandlocatie, het vroeger Bleulandziekenhuis, voortgekomen uit een fusie in 1972 tussen twee andere ziekenhuizen. De tweede locatie is de Jozeflocatie. Op deze locatie zijn onder andere de afdelingen gynaecologie en pediatrie gehuisvest. In mei 2011 is de eerste paal geslagen van een nieuwe vleugel van 28.000 m² op de Bleulandlocatie, waar de afdelingen van de Jozeflocatie in zullen worden ondergebracht. Naar verwachting wordt deze vleugel vanaf januari 2014 in gebruik genomen. [59]

De Jozeflocatie van het Groene Hart Ziekenhuis aan de Graaf Florisweg

In Gouda bevindt zich een vestiging van de Gemeentelijke gezondheidsdienst (GGD), welke onderdeel is van de GGD Hollands Midden. Het hoofdkantoor in Gouda bedient de regio Midden-Holland, die het gebied beslaat binnen de gemeenten Nederlek, Zuidplas, Bodegraven en Schoonhoven.

Sport[bewerken]

Gouda heeft een groot aantal sportverenigigingen en sporters. Waterpolovereniging GZC Donk behoort tot de landelijke top: de eerste zeventallen van de mannen en de vrouwen spelen in de hoogste landelijke divisie. Het vrouwenzevental van GZC Donk is zelfs een aantal keer landskampioen geworden en strijdt nog steeds mee om het kampioenschap. Het eerste elftal van CVV De Jodan Boys speelt sinds het seizoen 2012/2013 in de Topklasse, het hoogste niveau in het amateurvoetbal. Daarnaast zijn er nog vijf andere voetbalclubs: Olympia, ONA, SV Gouda, GSV en SV Donk.

Voormalig doelman van het Nederlands Elftal Ed de Goeij en voormalig turnster Verona van de Leur zijn uit Gouda afkomstig. De Schaatsclub Gouda heeft veel schaatsers en schaatssters van niveau voortgebracht, onder wie Andrea Nuyt, Paulien van Deutekom, Ted-Jan Bloemen en Lars Elgersma. Van de plaatselijke hockeyvereniging GMHC Gouda komen de eerste teams bij de heren en dames uit in de derde klasse. Korfbalvereniging A&CKV Gemini speelt in de zaalcompetitie in de derde klasse en in de veldcompetitie in de vierde klasse (seizoen 2008/2009).

De sportvelden en -gebieden in Gouda liggen verspreid over de stad. Een grote sportlocatie vormt het Groenhovenpark in het westen van de stad ligt, dat hockey-, cricket-, korfbal- en voetbalvelden en een atletiekbaan huisvest. Er zijn twee sporthallen van noemenswaardig niveau: de Mammoet en de Zebra. Verder heeft Gouda de beschikking over drie zwembaden - de Tobbe, de Trefkuil en het Spaardersbad - al is het de bedoeling dat deze over enkele jaren worden ingewisseld voor één groot nieuw zwembadcomplex.[60] In het zuiden van Gouda ligt ten slotte Golfpark IJsselweide, tussen de Ringvaart en de Hollandse IJssel. Hoewel er ieder jaar verscheidene sportwedstrijden en -toernooien in Gouda zijn, zijn er geen sportevenementen die een landelijke bekendheid genieten. Wel heeft de Goudse Nationale Singelloop, met een wedstrijdparcours van 10 kilometer, op atletiekgebied een meer dan plaatselijke bekendheid. Ook een deel van het parcours van de Ronde van het Groene Hart, een wielerwedstrijd door het Groene Hart, loopt langs de stad.

Bekende Gouwenaars[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van Gouwenaars voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Van de bekende Gouwenaars zijn er enkele die nationale en soms zelfs internationale bekendheid hebben gekregen. Zo was er de humanist Desiderius Erasmus, die in Gouda de Latijnse school bezocht. Erasmus' geestverwant Dirck Volkertsz. Coornhert werd weliswaar geboren in Amsterdam, maar vond op het einde van zijn leven in het liberale en vrijzinnige Gouda een toevluchtsoord en stierf er in 1590. Enkele jaren later zouden de Goudse broers Cornelis en Frederik de Houtman als eerste Nederlanders naar Indië varen. De staatsman Hieronymus van Beverningh vertegenwoordigde Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden bij meerdere vredesonderhandelingen. Ten slotte was er de admiraal Roemer Vlacq, hij onderscheidde zich in de strijd tegen Fransen in de Oostenrijkse Successieoorlog en was later viceadmiraal van Holland en West-Friesland. Korter geleden verwierven ook de in Gouda geboren politicus Ad Melkert en de dichter Leo Vroman bekendheid in binnen- en buitenland.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b Gouda in jaartallen, Die Goude. Geraadpleegd op 2009-03-01
  2. S. Muller Fz. en A.C. Bouman, Oorkondenboek van het Sticht Utrecht tot 1301 dl. I, 1920
  3. Maurits Gysseling (1960): Toponymisch Woordenboek van België, Nederland, Luxemburg, Noord-Frankrijk en West-Duitsland (vóór 1226) Brussel: Belgisch Universitair Centrum Voor Neerlandistiek
  4. P. H. A. M. Abels e.a., Duizend jaar Gouda: een stadsgeschiedenis, Kavels en Hofsteden - Ter Goude
  5. P. H. A. M. Abels e.a., Duizend jaar Gouda: een stadsgeschiedenis, Geheid Gouda
  6. Stolwijk, Streekarchief Midden-Holland
  7. Ibelings, Bart "Goudse grootheidswaan en slordigheid" in: Tidinge van die Goude, 2013, blz. 44
  8. P. H. A. M. Abels e.a., Duizend jaar Gouda: een stadsgeschiedenis, pagina 66
  9. http://www.groenehartarchieven.nl/themas/kastelen-en-buitenplaatsen/kasteel-van-gouda
  10. http://www.zuid-holland.nl/contentpagina.htm?id=91206
  11. Hierbij is uitgegaan van de gegevens van het CBS. De Gemeente Gouda gaat zelf uit van 13 wijken.
  12. a b c d Bevolking en grondgebied per 1 januari 2008 Gemeente Gouda
  13. Groenstructuurplan 2007
  14. Stadsmonitor Gouda
  15. Onderliggend landschap - Ruimtelijke Structuurvisie Gouda 2005-2030 Gemeente Gouda
  16. Bevolkingsontwikkeling: regio per maand, CBS StatLine
  17. Cijfers over Wonen in Gouda Gemeente Gouda
  18. Woonvisie Zuidplas, Gerrichhauzen en Partners, 28 januari 2008
  19. Bevolkingsprognose 2008 Gemeente Gouda
  20. a b c d e f Bevolkingscijfers Gouda Gemeente Gouda
  21. a b c Cijfers over Economie en werk in Gouda Gemeente Gouda
  22. a b Sociaal-economische statistiek Gemeente Gouda
  23. Religies in Nederland 2000/2003, Nationale Atlas Volksgezondheid
  24. a b c Stad van vrijdenkers, Op Pelgrimspad, 23 augustus 2007
  25. Epidemie van de ziekte bof uitgebroken, Krant van Gouda
  26. Gouda, Joods Historisch Museum
  27. Loge Gouda, Vrijmetselarij.net
  28. Lafeber, A.P.M. Het dialect van Gouda in: Veertiende verzameling bijdragen (1967) uitg. Oudheidkundige Kring Die Goude, Gouda
  29. Alleen de hoofdportefeuille is aangegeven, zie ook de volledige portefeuilleverdeling op de website van de gemeente Gouda.
  30. Zetelverdeling 2006, Gemeente Gouda, 7 maart 2006
  31. Zetelverdeling in 2002 en 1998, De Telegraaf, 6 maart 2002
  32. Zetelverdeling in 1998 en 1994, Reformatorisch Dagblad, 4 maart 1998
  33. Partnersteden Gemeente Gouda
  34. Gemeente Gouda - Partnersteden, Gouda.nl
  35. Streekarchief Midden-Holland, Gemeentewapen Gouda
  36. Opengraven gracht onzeker AD Groene Hart, 25 juni 2007
  37. Gouda, Monumenten.nl
  38. Eck, Xander van (1994) Kunst, twist en devotie. Delft: uitgever Eburon. ISBN 90-5166-408-7
  39. Goudse Canon — Hofje van Lethmaet 1616, Goudanet
  40. De langste sluis van Europa, Hollandse Waterstad
  41. Museum gedwongen tot sluiting, Farmaceutischmuseum.nl, 29 augustus 2011
  42. Wijk, Oscar van Beelden in Gouda: kunst van de twintigste eeuw
  43. Max Havelaar -Aanteekeningen en ophelderingen by de uitgaaf van 1875 (herzien, gewyzigd en aangevuld in 1881) - blz. 270, Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
  44. Goudse Schouwburg Theater van het Jaar 2011, Volkskrant, 30 januari 2012
  45. Uitkomsten Stadsmonitor Gemeente Gouda
  46. Miranda van Elswijk, Van florerende stad tot Artikel 12-gemeente, Die Goude
  47. Berg, B. van den (1993) Gouda en haar markten - Handel en wandel in Gouda. Gouda: Stichting Open Monumentendag
  48. Goudse kaas moet beter beschermd, Radio TV West, 8 mei 2009
  49. Aantal winkels per gemeente Hoofdbedrijfschap Detailhandel
  50. Samenwerkende Ondernemersvereniging Gouda
  51. Economie - Gouda Groenehart Archieven
  52. a b Stadsmonitor 2008 Gemeente Gouda
  53. 90.000 naar kerk en museum, Algemeen Dagblad, 2 januari 2009
  54. Gouda bij Kunstlicht, Goudse Post, 7 januari 2009
  55. Kunstlicht: 65.000 bezoekers, Algemeen Dagblad, 7 januari 2009
  56. Kaasfolklore weer van start, Markt en Handel, 26 juni 2006
  57. Versobering RijnGouweLijn zet kwaad bloed, Binnenlands Bestuur, 30 mei 2011
  58. Onderwijs Gemeente Gouda
  59. www.ghz.nl
  60. Zwembad Groenhovenpark Gemeente Gouda
Etalagester
Etalagester Dit artikel is op 20 juli 2009 in deze versie opgenomen in de etalage.