Joan Blaeu

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Portret uit 1663 door Jan van Rossum (collectie Amsterdam Museum)

Dr Jan (Joan) Willemsz. Blaeu (Alkmaar, 23 september 1596 - Amsterdam, 28 mei 1673) was een Nederlandse drukker en uitgever, cartograaf en uitgever van vermaarde atlassen.

Inhoud

Levensloop [bewerken]

Joan Blaeu werd in 1596 geboren als zoon van Willem Blaeu en Maria van Uitgeest. Zijn vader, die zich bekwaamde bij Tycho Brahe, vestigde zich rond 1600 in Amsterdam als globemaker, uitgever van landkaarten en drukker en uitgever van de modernste schrijvers van zijn tijd, waaronder zijn neef Hooft.

Over de opleiding van Joan Blaeu is niet veel meer bekend dan dat hij in Leiden studeerde en in 1620 tot doctor in de rechten promoveerde. In 1623 stond hij ingeschreven aan de Universiteit van Padua. Joan trouwde met Geertruid Vermeulen. Zij kregen zes kinderen. Uit de in 1631 verschenen editie van de Atlantis Appendix blijkt dat hij in de voetsporen van zijn vader is getreden. Na de dood van Willem Jansz. Blaeu in 1638 zetten Joan en zijn broer Cornelis de zaak voort. Toen in 1650 ook Cornelis overleed ging Joan alleen verder. In 1651 werd hij lid van de vroedschap van Amsterdam en later benoemd tot schepen. Joan werd in 1658 benoemd tot examinator voor de stuurlieden van de VOC.

Uitgaven [bewerken]

Joan Blaeu's kaart van Amsterdam (1640-52)
Kaart van de binnenstad van Gouda, c.a. 1650

In 1636 publiceerde Joan Blaeu zijn eerste werk; een deel van de Atlas Novus; in 1649 het Novum ac Magnum Theatrum Urbium Belgica (deel 1: Libera ac Foederata met Nederlandse steden en gemeenten / deel 2: Regiae met Vlaamse steden en gemeenten) met plattegronden van de belangrijkste (vesting)steden. Datzelfde jaar verscheen ook de Nederlandstalige uitgave Toonneel der Steden van 's Konings Nederlanden, met hare Beschrijvingen (2 delen). De Leidse uitgave van Toonneel des Aerdrycks stamt uit 1659. In 1660 overhandigde Johannes Klencke in opdracht van Amsterdamse kooplieden de grootste atlas ter wereld aan Karel II van Engeland. De in 1662 uitgegeven Atlas Maior, met zeshonderd kaarten, was een van de duurste cartografische uitgaven van de 17e eeuw. In 1663 verscheen de stedenatlas van Italië. In 1667 kreeg de firma bezoek van Cosimo III de' Medici, die zich ieder boek over Oost-Indië had laten toesturen en urenlang in de winkel verbleef. Pieter Blaeu, die goed Italiaans sprak, leidde hem ook verder rond door de stad.

Brand [bewerken]

22 februari 1672 werd Blaeus werkplaats, zes jaar eerder ondergebracht in een voormalige Latijnse school aan de Gravenstraat te Amsterdam, volledig verwoest door brand. Jan van der Heyden vermeldde de onherstelbare schade en de toedracht. Omdat ene na de andere brandspuit bevroor, werd de brand steeds heviger. Iedereen probeerde zijn goederen in veiligheid te brengen, maar de straatjes lagen vol spuiten, ladders en gereedschappen. Ten slotte zag men van het blussen af en probeerden men de omringende huizen brandvrij te houden.[1] Gravures, boeken, papier, gereedschappen en drukpersen gingen verloren. De schade werd op 382.000 gulden geschat. Gelukkig was niet alles verdwenen, want er was nog de winkel aan het Rokin en de werkplaats aan de Bloemgracht.

Nageslacht [bewerken]

In 1672 verloor Blaeu zijn zetel in de vroedschap aan een prinsgezinde. Blaeu overleed op 76-jarige leeftijd en ligt begraven in de Westerkerk. Zijn zonen Joan (1650-1712) en Pieter (1637-1706) volgden hem op in de drukkerij. Hun moeder verkocht de inmiddels wereldberoemde inventaris in gedeeltes. In 1677 is de laatste veiling en de winkel is in het daaropvolgende jaar verkocht. In 1684 sloten de beide broers zich aan bij vier andere uitgevers, die katholieke liturgische werken uitgaven. Joan Blaeu jr. werd in 1690 lid van de vroedschap en twee jaar later verhuisde hij naar Herengracht 541. De werkplaats aan de Bloemgracht werd in 1698 opgeheven. Een deel van de koperplaten kwam in handen van Johannes van Keulen, die de kaarten opnieuw bewerkte en uitgaf. In 1704 werd Joan Blaeu benoemd als bewindhebber bij de VOC. In 1708 trad hij uit het boekverkopersgilde en stopte met alle uitgeversactiviteiten.

Werken [bewerken]

  • 1636-55: Atlas Novus, voluit Theatrum Orbis Terrarum, sive, Atlas Novus
  • 1649-52: Novum ac magnum Theatrum Urbium Belgicae Regiae ('Amstelaedamensi Joanne Blaeu 1649', latijnse uitgave) met 141 gravures (stadsplannen, panorama's, platte gronden) waarvan 72 op dubbele pagina en 1 uitvouwbaar (Luik) en Toonneel der Steden (Nederlandstalige uitgave)
  • Toonneel des Aerdrycks, ofte Nieuwe Atlas [2]: zesdelige uitgave met bijna 2.600 pagina's kaarten en Nederlandstalige tekst, speciaal gebonden voor Leiden in met stadssleutels gestempelde banden, en tussen voorwoord en inleiding voorzien van een speciaal voor deze uitgave door Vondel geschreven gedicht. De gemeente Leiden kocht deze uitgave op 8 december 1659 voor een bedrag van 300 gulden. De complete atlas, zowel kaarten als teksten, is online te bekijken.
  • 1662: Atlas Maior: elfdelige uitgave met bijna 600 kaarten en 3.000 pagina's tekst in Latijn. De uitvoering kon naar wens van de koper worden aangepast. Latere uitgaven waren tevens in het Frans (1664), Nederlands (1664-1665), Spaans (1659-1672) en Duits (1667). In het Nederlands Scheepvaartmuseum in Amsterdam zijn diverse kaarten tentoongesteld

Canon van Amsterdam [bewerken]

Externe links [bewerken]

Enkele Kaarten [bewerken]

  • Wereld

  • Scandinavië

  • Verenigde Nederlanden

  • Schouwen Duiveland

  • Zierikzee

Bronnen, noten en/of referenties
  1. ↑ Stipriaan, R. van (2005) Ooggetuigen van de Gouden Eeuw, p. 206-207.
  2. ↑ 1659 Toonneel des Aerdrycks, ofte Nieuwe Atlas
Wikimedia Commons
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Joan_Blaeu&oldid=37583730"