Noordwijk (Zuid-Holland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Noordwijk
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Noordwijk Wapen van de gemeente Noordwijk
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Noordwijk
Situering
Provincie Vlag Zuid-Holland Zuid-Holland
Coördinaten 52° 15' NB, 4° 26' OL
Algemeen
Oppervlakte 51,45 km²
- land 35,48 km²
- water 15,97 km²
Inwoners (1 januari 2014) 25.689? (724 inw/km²)
Hoofdplaats Noordwijk
Belangrijke verkeersaders N206
Politiek
Burgemeester (lijst) Jan Pieter Lokker (wnd)
Zetels
VVD / JES
PvdA / GL / D66
CDA
Wat Noordwijk Wil / Liberaal Noordwijk
PUUR NOORDWIJK
21
6
3
4
1

7
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 15.000 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 356.000
WW-uitkeringen (2007) 13 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 2200-2204
Netnummer(s) 071
CBS-code 0575
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 10769
Website www.noordwijk.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Noordwijk
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Nachtfoto van de vuurtoren in Noordwijk aan Zee
De Vuurtoren van Noordwijk aan Zee bij daglicht
Noordwijk en omgeving

     Gemeentegrenzen

     Wijkgrenzen

     Buurtgrenzen

     Autosnelweg

     Secundaire weg

     Spoorweg

 

██ Geselecteerde gemeente

██ Bebouwd gebied

██ Bos of park

██ Binnenwater, rivier of kanaal

Noordwijk (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)), vroeger ook wel geschreven als: Northgo, Norwige, Nortic, Northge en Northeke, is een dorp en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De gemeente telt 25.689 inwoners (1 januari 2014, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 51,53 km² (waarvan 16,12 km² water).

Kernen[bewerken]

De gemeente bestaat uit twee kernen, die van elkaar gescheiden zijn door een groenstrook.

  • Noordwijk aan Zee, vanouds een vissersdorp, is tegenwoordig een badplaats met een lange kuststrook van circa 13 km. Van het vrije strand (na het strand van Katwijk) tot en met Langevelderslag. Ongeveer 3 km kuststrook ligt daadwerkelijk voor de bebouwde kom van Noordwijk aan Zee.
  • Noordwijk-Binnen straalt in de oude kern nog de rust uit van vroeger eeuwen. In 1992 is de oude dorpskern aangewezen als beschermd dorpsgezicht op grond van de Monumentenwet.

Naast deze twee kernen is er nog De Klei, een buurtschap ten zuiden van Noordwijk-Binnen. Ook Langevelderslag wordt tot Noordwijk gerekend.

Noordwijk aan Zee[bewerken]

Noordwijk aan Zee werd gesticht toen rond 1200 de eerste vissers zich in de duinen van Noordwijk vestigden. Tot begin 19e eeuw is de visserij de belangrijkste vorm van inkomsten gebleven.

Later begon de bevolking zich steeds meer op het toerisme te richten. Heden ten dage vinden per jaar ruim 1.000.000 overnachtingen plaats in Noordwijk aan Zee. De gemeente heeft een vuurtoren en een KNRM reddingsstation. Verder staat in Noordwijk aan Zee een hervormde kerk (1647) met kansel uit de 17e eeuw.

Noordwijk aan Zee is momenteel een van de rijkste stukjes Nederland; het staat op de 12e plaats in de lijst van de top 50 rijkste wijken van Nederland. Zo heeft biermagnaat Freddy Heineken er een villa laten bouwen met karakteristieke groene daken. De precariobelasting in Noordwijk is de hoogste van heel Nederland.

Een klein deel van de autochtone bevolking van Noordwijk aan Zee spreekt (vanouds) Noordwijks, een oorspronkelijk Hollands dialect dat sterk herinnert aan onder meer het Katwijks en het Schevenings.

Noordwijk-Binnen[bewerken]

Noordwijk-Binnen werd in vroegere tijden vooral gekenmerkt door het werk in de bloembollenteelt. Het grondgebied van Noordwijk bestaat nog steeds voor een groot deel uit geestgronden. Samen met omliggende gemeenten wordt hierdoor de Bollenstreek gevormd.

De marteling van priester Jeroen van Noordwijk in 856 door binnengevallen Noormannen heeft ervoor gezorgd dat Noordwijk-Binnen in 1429 door de bisschop van Aartsbisdom Utrecht officieel tot bedevaartplaats is verheven. De katholieke en protestantse kerken van Noordwijk-Binnen dragen zijn naam.

In 1450 werd Noordwijk-Binnen getroffen door een grote brand.

In de uit de 15e eeuw daterende driebeukige kerk van Sint Jeroen, staat een hardstenen doopvont met gebeeldhouwde koppen, een preekstoel uit het midden van de 17e eeuw, een herenbank (1751), een marmeren grafmonument van Dousa (1792) en een ingebouwde toren uit 1320. Op 27 augustus 2005 werd in deze kerk het kerkelijk huwelijk tussen Pieter-Christiaan en Anita van Eijk voltrokken.

In de gemeente Noordwijk is ESTEC gevestigd, een Europees centrum voor ruimteonderzoek en technologie, de grootste vestiging van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Het bezoekerscentrum van ESTEC, Space Expo, is een grote ruimtevaarttentoonstelling. De ESTEC ligt ver buiten de bebouwde kom van Noordwijk en grenst aan de Katwijkse kern Katwijk-Noord aan de duinkant.

Tussen Noordwijk aan Zee en de Langevelderslag ligt, ter hoogte van Noordwijkerhout, ontvangststation Radio Nora.

Topografie[bewerken]

Gem-Noordwijk-2014Q1.jpg

Topografisch kaartbeeld van de gemeente Noordwijk, per dec. 2013.

Geschiedenis[bewerken]

Eerste bewoning[bewerken]

De eerste sporen van bewoning van Noordwijk zijn gedateerd op ca. 2000 jaar voor Christus.

In Noordwijk aan Zee verschenen de eerste echte bewoners omstreeks 1200, vermoedelijk vissers.

Op 1 april 1398 verleende graaf Albrecht van Beieren op verzoek van enkele bewoners aan Noordwijk stadsrechten, maar op 12 maart 1399 trok hij de verlening weer in met als reden dat de aanvragers niet gerechtigd waren tot dit verzoek. Het gevolg hiervan was dat er nooit stadsmuren en poorten gebouwd zijn. Noordwijk behield wel zijn status van ambachtsheerlijkheid[1].

Sint Jeroen[bewerken]

In 847 werd de plaats aangedaan door een Schotse Benedictijner monnik, genaamd Jeroen van Noordwijk. Hij bouwde een kapel en deed missiewerk. In 856 werd hij gevangengenomen door de Noormannen en gemarteld. Op 17 augustus 856 werd hij onthoofd. Rond 980 werd er te zijner ere een Romaanse kapel gebouwd, die spoedig een bedevaartsoord werd.

In 1303 werd deze kapel vervangen door een grote stenen kerk. Dit was de voorloper van de huidige Sint Jeroenskerk. In 1429 werd Noordwijk officieel door de bisschop van Utrecht tot bedevaartsoord verheven. Het belangrijkste relikwie was de schedel van Sint Jeroen.

In 1450 werd de kerk verwoest na een grote brand. In de 16e eeuw kwam er door de Reformatie een einde aan het bestaan van Noordwijk als bedevaartsoord. De schedel van Sint Jeroen is sindsdien spoorloos. Volgens de overlevering moet zijn schedel in de kerk begraven liggen, maar niemand weet waar. In 1983 werd in de kerk een schedel opgegraven, maar onderzoek heeft aangetoond dat deze schedel van een jonge man was geweest, en dus zeker niet van Jeroen.

Visserij[bewerken]

Noordwijk had in 1474 een vloot van 38 schepen. De vloot met zogenaamde bomschuiten voer uit vanaf het strand. Er werd hoofdzakelijk haring, kabeljauw, schelvis, wijting en schol gevangen. In 1913 voer voor de laatste maal een bomschuit uit. Ook Noordwijk-Binnen profiteerde van de visserij met de lijnbanen, waarmee touw werd gemaakt.

Bloembollen- en kruidenteelt[bewerken]

In de 18e en 19e eeuw werden in Noordwijk-Binnen kruiden geteeld. Noordwijk-Binnen was het belangrijkste kruidencentrum van Nederland. De kruiden werden verhandeld in Amsterdam en gebruikt voor medicinale toepassingen. Door de opkomst van chemisch bereide geneesmiddelen verdween de kruidenteelt tegen het einde van de 19e eeuw.

Ook bleek in 1880 dat de zandbodem van Noordwijk zich uitstekend leent voor bloembollenteelt. Er vestigden zich in korte tijd zo'n 250 bloembollenkwekers in Noordwijk, die veel duinzand afgroeven. Er werden met name tulpen, narcissen en gladiolen verbouwd.

Bijnamen[bewerken]

Er zijn nog veel Noordwijkers met een bijnaam. De bijnamen werden vroeger gebruikt om onderscheid tussen verschillende personen te maken of als scheldnaam. Zie ook bijnaam.

Badplaats[bewerken]

In 1866 werd Noordwijk een badplaats. Omdat het zeewater medicinale werking scheen te hebben kwamen er mensen met een koetsje een dagje naar het strand. Ook werd in deze tijd de eerste paal van Huis ter Duin geslagen. Tegenwoordig is Noordwijk de nummer drie badplaats van Nederland[bron?] en telt zij een keur aan hotels en andere overnachtingsmogelijkheden. Zoals zo veel hotels elders richten die van Noordwijk zich meer en meer op de markt van de zakelijke bijeenkomsten. Zo gebruikt het Nederlands Elftal Huis ter Duin voor overnachtingen tijdens bijeenkomsten.

Huis ter Duin en naastliggende appartementencomplexen, panorama 2010

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Noordwijk bestaat uit 21 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014
Progressieve Combinatie Noordwijk 4 4 4 3 -
CDA 4 4 3 4 3
Lijst Salman Noordwijk - - - - 3
VVD 4 2 4 - 2
D66 - - - - 1
PvdA/GroenLinks - - - - 2
Noordwijk Zelfstandig - - - - 2
Noordwijk Totaal - 8 1 - -
Puur Noordwijk - - - 7 8
VVD/JES Noordwijk - - - 6 -
Noordwijks Belang 4 - - - -
Verenigd Noordwijk 3 - 2 - -
ChristenUnie 1 1 1 - -
JES - - 2 - -
Welzijn en Senioren - - 2 - -
Wat Noordwijk Wil/Liberaal Noordwijk - - - 1 -
De Noordwijker 1 - - - -
Totaal 21 19 19 21 21

Verkeer en vervoer[bewerken]

Noordwijk ligt aan de N206 en vlak bij de A44.

Er zijn diverse busverbindingen van Arriva. Buslijnen 20, 21 en 221 verbinden station Leiden Centraal met het Picképlein in Noordwijk aan Zee. Buslijn 90 verbindt station Den Haag Centraal via Katwijk (incl. Katwijk aan Zee) en Noordwijk (incl. Noordwijk aan Zee) met station Nieuw Vennep. Ook zijn er buslijnen naar Voorhout en Sassenheim.

Tram[bewerken]

Van 22 juni 1885 tot 7 oktober 1960 was er een tramverbinding met Leiden. Tot 14 juni 1912 was dit een stoomtram en daarna een elektrische tram van de NZH, die vanaf de jaren twintig bekend was als de Blauwe Tram.

De recente plannen voor een RijnGouwelijn, die Noordwijk zou aandoen, zijn in 2011 afgeblazen.[2]

Cultuur[bewerken]

  • Vanuit Noordwijk vertrekt het jaarlijkse 40 km lange Bloemencorso Bollenstreek naar Haarlem;
  • Op de avond voorafgaand aan het Bloemencorso rijdt vanaf 2013 ook het verlichte bloemencorso door Noordwijk
  • De derde maandag in juni tot en met de daaropvolgende zondag vindt het Schilderfestival Noordwijk plaats;
  • In augustus wordt elk jaar een kortebaandraverij verreden op de Koningin Wilhelmina Boulevard;
  • Noordwijk heeft sinds 1997 een jaarlijks zomerfestival: Opera aan Zee;
  • Jaarlijks vind hier ook het European Sand Sculptures Festival plaats;
  • Tulpenrallye;
  • Bioscoop gedurende de zomermaanden.

Sinds 2007 organiseert de stichting Poppodium Noordwijk een aantal kleinere festivals met populaire muziek in Noordwijk, waaronder Jobpop (tijdens de oranjefeesten in Noordwijk-binnen) en Puinpop, jaarlijks in oktober. De festivals zijn een tussenfase omdat de stichting sinds twee jaar geen podiumzaal meer ter beschikking heeft.

Monumenten[bewerken]

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten en een gemeentelijk monument, zie:

Kunst in de openbare ruimte[bewerken]

In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:

Sport en recreatie[bewerken]

Door Noordwijk loopt de Europese wandelroute E9, ter plaatse ook North Sea Trail of Hollands Kustpad geheten. De E9 loopt langs de kust van Portugal naar de Baltische staten.

Noordwijk telt twee voetbalclubs genaamd VV SJC en VV Noordwijk. Verder zijn er in het dorp onder meer een korfbalvereniging (CKV FLUKS), een basketbalclub (MSV, Nederlands amateurkampioen 2005 en 2008 bij de heren) en een hockeyclub (NHC). Ook ligt in Noordwijk een golfbaan, de Noordwijkse Golfclub.

De gemeente telt drie muziekverenigingen: Crescendo, Echo der Duinen en Excelsior.

In Noordwijk wordt jaarlijks op het strand een wedstrijd georganiseerd onder de naam 'Vechten tegen de Zee', waarbij ieder team van deelnemers een berg zand opwerpt die vervolgens zo lang mogelijk tegen het opkomende water moet woren verdedigd.[3] Momenteel (2012/2013) wordt er een groot zwembad (BinnenZee) gebouwd. Het oude zwembad, het Bollenbad, is nog gedeeltelijk open.

Duurzaam Toerisme[bewerken]

In het jaar 2012 heeft Noordwijk een QualityCoast Gold Award ontvangen voor haar inspanningen om een duurzame toeristische bestemming te worden. Door het verkrijgen van deze onderscheiding/award is Noordwijk nu opgenomen in DestiNet, een atlas voor duurzaam toerisme wereldwijd. [4]

Geboren in Noordwijk[bewerken]

Begraven in Noordwijk[bewerken]

Inwoners en oud-inwoners[bewerken]

Bekende Nederlanders die tijdelijk of langer in Noordwijk hebben gewoond of er nog steeds wonen zijn onder anderen:

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
    Zandvoort   Noordwijkerhout 
   Brosen windrose nl.svg  Noordwijkerhout 
    Katwijk   Teylingen 

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Logo Wikivoyage
Wikivoyage heeft een reisgids over Noordwijk.
Bronnen, noten en/of referenties

Voetnoten

  1. Meijer, A.H. (1992) Straatnamenboek van Noordwijk: Noordwijks historie vanuit de straatnaam
  2. Officiële website van de RijnGouwelijn
  3. http://www.vechtentegendezee.nl/
  4. Sustainable Tourism Destination EUCC [1]
  5. Rudolf Tappenbeckweg. Meijer, A.H. (1992), Straatnamenboek van Noordwijk: Noordwijks historie vanuit de straatnaam
  6. Grafmonument van Janus Dousa in de Ned. Hervormde Kerkte Noordwijk op de website van het Rijksmuseum
  7. Begraafplaats Noordwijk aan Zee
  8. a b RK BEGRAAFPLAATS AAN DE GOOWEG op de website van Sint Jeroen en Maria ter Zee
  9. a b Bron: gemeentearchief Noordwijk en naslagwerk Algemene begraafplaats, C. van der Niet
  10. Op 5 oktober 2011 is het gerestaureerde graf gepresenteerd, gefinancierd door enkele fondsen. De grote grafsteen was in de loop der jaren door het weer in drie stukken gebroken. WEEKENDKRANT, Duin- en Bollenstreek, 7 oktober 2011, pag. 3 'Streek'

Literatuur

  • J. Kloos (1928). Noordwijk in den loop der eeuwen. Reprint: Noordwijk, Buijze Boek, 1986.
  • Ton Meijer en Cees van der Niet. "Noordwijkse bijnamen". De eerste en tweede druk hebben een andere titel, namelijk: "Noordwijkers bij naam en toenaam" en " NOORDWIJKERS Van 'Aai Toek(ie) tot Dirk 'de Zoute' " : (2e druk, 2005)