Wolvega

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Wolvega
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wolvega
Wolvega
Map NL Weststellingwerf Wolvegea.png
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Weststellingwerf Weststellingwerf
Coördinaten 52° 53′ NB, 6° 0′ OL
Algemeen
Inwoners (1 januari 2014) 12.546
Overig
Postcode 8470 - 8472
Netnummer 0561
Belangrijke verkeersaders A32, N351
Foto's
Een kaart van Wolvega rond 1850 van Eekhoff. Te zien zijn onder andere de Molen, het dorp Haule en de Nieuwe Aanleg. Ook zijn de buitenhuizen van Van Haren en Van Heloma te zien, en tevens de Lycklama Stins.
Een kaart van Wolvega rond 1850 van Eekhoff. Te zien zijn onder andere de Molen, het dorp Haule en de Nieuwe Aanleg. Ook zijn de buitenhuizen van Van Haren en Van Heloma te zien, en tevens de Lycklama Stins.
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Wolvega (Stellingwerfs: Wolvege, Fries: Wolvegea) is sinds 1835 de hoofdplaats van de gemeente Weststellingwerf in de Nederlandse provincie Friesland. Vanaf 1812 was Wolvega een aantal jaar een zelfstandige gemeente, maar op 1 oktober 1816 werd de gemeente van voor 1812 weer in ere hersteld. Met meer dan 12.500 inwoners is het veruit de grootste plaats van de gemeente en de Stellingwerven.

Verklaring naam[bewerken]

Plaatsnaambord

In het gebied kwamen rond de Gouden Eeuw veel wolven voor. Er werden daardoor veel wolvenjachten gehouden. Uit de archieven van het Grietenijhuis in Wolvega is gebleken dat er aan het begin van de 18e eeuw nog wolven en wilde varkens in de omgeving aanwezig waren. In 1712 was de populatie wolven vrijwel uitgeroeid. Ga is een oud woord voor streek of landschap. Het geheel staat dan voor streek van wolven.

Historie[bewerken]

Het oude Grietenijhuis van Weststellingwerf. Ooit op het kruispunt van de drukste wegen, nu aan het 'Centrumplein'. Het 'stiekelstok' (lichtbalk) en het zebrapad zijn in 2011 bij de reconstructie van de Heerenveenseweg verwijderd. De Heerenveenseweg is nu een doodlopende weg.

Wolvega is oorspronkelijk een streekdorp. De oudste bron waarin het dorp genoemd is, stamt uit 1218. In die tijd droeg het dorp nog de naam Wolwagham, althans zo is het in de Gesta Fresonum opgegeven.

In de niet-Friese verslagen van de Vijfde Kruistocht wordt als enige fries Hayo uit Wolvega genoemd. Volgens deze verslagen was hij een ridder uit de dertiende eeuw die bij het beleg van de Egyptische havenstad Damiate de vijandelijke vaandeldragen in 1217 of 1219 neersloeg met een dorsvlegel. Volgens het Jaarboek voor de Middeleeuwse Geschiedenis uit 2002 lukt het Hayo om de banier van de sultan te pakken te krijgen. Het is niet met zekerheid te zeggen of Hayo echt bestaan heeft. In het gemeentehuis van Weststellingwerf is hij afgebeeld op een glas-in-loodraam.

Begin negentiende eeuw werd Wolvega vooral bewoond door de arbeidersklasse die met name in de akkerbouw en veeteelt werkzaam was. Toen telde het dorp zo'n 1270 inwoners. De armeren verdienden aan de hoeveelheid hakhout in de omgeving van Wolvega. Hoewel het dorp welvarend was ondervond het destijds hinder van de nabijgelegen koloniën Frederiks- en Willemsoord. In de negentiende eeuw ontwikkelde het dorp zich tot een belangrijke kern. Voorname oorzaak was de aanleg van de rijksstraatweg tussen Leeuwarden en Zwolle in de jaren 20 van de 19e eeuw. Deze weg kruiste in het dorp een belangrijke oost-westverbinding. Op het kruispunt van beide wegen werd in 1835 het grietenijhuis geopend. Hiermee werd Wolvega definitief de hoofdplaats van de gemeente Weststellingwerf. Hoewel het gebouw in functie al diverse opvolgers heeft gekend, bestaat het nog steeds. Het bevat nu enkele bedrijven en appartementen.

Ook opening van staatsspoorlijn A tussen Arnhem, Zwolle en Leeuwarden in 1868 droeg bij aan de ontwikkeling van het dorp. Het stationsgebouw uit 1865 bestaat, ondanks een jarenlange dreiging tot sloop, nog altijd en is in 1991 geheel gerenoveerd. Behalve langs de oude wegen breidde de bebouwing zich nu ook meer geconcentreerd rond het centrum uit. In 1839 werd de publieke wandelplaats De Nieuwe Aanleg als werkverschaffingsproject uitgevoerd. Het park werd ontworpen door de beroemde tuinarchitect Lucas Pieters Roodbaard. Daarnaast kenden ook de verschillende buitenhuizen grote parkachtige tuinen. Hiervan zijn nog enkele kleine gedeeltes bewaard gebleven, soms slechts in de vorm van wat oude bomen.

Architectuur[bewerken]

Wolvega, molen: de Windlust

Het enige buitenhuis dat nu nog in Wolvega staat, is Huize Lindenoord. Hier heeft onder andere de beroemde grietman Willem van Haren gewoond. Hij was de eerste Van Haren die in opvolging 122 jaar grietman waren. Willem van Haren was grietman van Weststellingwerf tussen 1688 en 1711. Zijn kleinzoon Onno Zwier van Haren was tussen 1742 en 1779 naast onder andere adviseur van Stadhouder Willem IV ook grietman van Weststellingwerf. Na een brand in 1776 liet hij het huis tussen 1776 en 1779 herbouwen in Lodewijk XVI-stijl.

Een ander bekende stins van Wolvega was de Lycklama state. Deze stond ten oosten van Wolvega en werd gebouwd door grietman Rinco van Lycklama à Nijeholt. Echter in 1736 was het in een zo vervallen staat dat het werd afgebroken.

Sinds 1888 bepaalt korenmolen Windlust de skyline van het dorp. Deze molen is met een vlucht van maar liefst ruim 27 meter de hoogste in Nederland. In de molen wordt nog altijd (demonstratief) koren gemalen. Daarnaast is hier de Oudheidkamer Weststellingwerf gevestigd. Dit museum is hier sinds 1954 ondergebracht en werd geopend door burgemeester Huisman op 2 juli 1955. In de vaste collectie bevinden zich allerlei oude voorwerpen zoals rotanproducten, koperen gebruiksvoorwerpen, schaalmodellen van wagens. Ook is er kleding te zien uit de Friese klederdracht van de achttiende eeuw. Het is tevens mogelijk om een schoollokaaltje uit 1920 te bezichtigen met onder andere schoolbanken, telramen, leesboekjes en een lessenaar. Er is een huiskamer van rond 1900 nagemaakt en ook is er een standbeeld van Pieter Stuyvesant in gips opgesteld. In 2009 is de oudheidskamer verdwenen uit de molen.

Religie[bewerken]

Er zijn verschillende kerkgebouwen in Wolvega te vinden. Een daarvan is de Kerk op de Hoogte (hervormde kerk). Deze werd in 1646 na verwoesting van de oorspronkelijke kerk, deels met hergebruik van oude muurgedeelten herbouwd. Onder de kerk is een grafkelder aanwezig waar veel leden van de familie Van Haren liggen. Volgens de overleving komt de bruinhouten preekstoel van de kerk uit de tijd van de oorlog tegen Holland in verbond met Frankrijk in de zeventiende eeuw. In 1808 verdween de oude torenspits en werd vervangen door een houten koepel. Maar ook deze werd bouwvallig en werd vervangen door een andere spits in 1842.

Aan de andere zijde van de spoorlijn staat de katholieke Sint-Franciscuskerk uit 1939, ontworpen door Pierre Cuypers jr.. Deze kerk verving, met uitzondering van de toren, het vorige gebouw uit 1914, een ontwerp van architect Wolter te Riele. Dit gebouw was de vervanger van de eerste katholieke kerk uit 1861. Andere kerken in Wolvega zijn onder andere de Gereformeerde Kerk, Vrij Gereformeerde Kerk, de Doopsgezinde Kerk en de jongste kerk (opgericht in 2006) Gemeente de Toevlucht.

Wonen[bewerken]

De hergestructureerde Martinibuurt waarbij de woningen met uiteenlopende materialen zijn gerenoveerd

Na de Tweede Wereldoorlog is het woningbestand van Wolvega sterk uitgebreid. Vooral aan de zuid- en westzijde van het dorp zijn diverse woonwijken tot stand gekomen. Nabij het centrum vond vooral sociale woningbouw plaats, richting het buitengebied zijn voornamelijk koopwoningen gebouwd.

In de jaren negentig kwam er midden in het dorp een woonwijk tot stand op de locatie van de oude drafbaan. Later volgden nieuwbouwprojecten ter hoogte van het vroegere buitenbad en een nabijgelegen middelbare school. Ook aan de oostzijde van het winkelcentrum ontstonden een groot aantal inbreidingslocaties, onder andere ter hoogte van het voormalige marktplein, enkele oude bedrijfspanden en twee oude supermarktlocaties. Op deze plaatsen verrezen voornamelijk appartementencomplexen. De hoogbouw sluit goed aan bij het nabijgelegen nieuwe gemeentehuis dat acht verdiepingen telt. Deze reconstructie van de oostzijde van het centrum is inmiddels afgerond.

Vanaf het begin van de 21e eeuw wordt een groot deel van de huurwoningen uit de jaren zestig opgeknapt. De eentonige bouwblokken en de verwaarloosde openbare ruimte worden hierbij getransformeerd tot een aantrekkelijke open wijk met opvallend veel diversiteit. Vrijwel tegelijkertijd is men aan de oostzijde van het dorp begonnen met de bouw van een grote woonwijk. Voor het nieuwbouwproject De Lindewijk wordt vrijwel het gehele gebied tussen de spoorlijn en de A32 opgevuld met woningen, groen en vooral water. In de wijk zouden volgens het plan zo'n 650 woningen komen. Het kenmerkende landschap van de Lindevallei wordt de wijk ingetrokken. Ook is er een basisschool in de wijk gebouwd en een ruim recreatieterrein met zwemplas en strand aangelegd.

Economie[bewerken]

Wolvega is een dorp in een agrarische omgeving. Later werd ook de handel in turf een belangrijke bron van inkomsten. Nadat turf als brandstof steeds meer werd vervangen door steenkool, olie en gas trok het dorp steeds meer industrie aan. Inmiddels kent Wolvega drie grote bedrijventerreinen. Het oudste van deze terreinen ligt rond de Schipsloot. Het gelijknamige terrein is in de loop der jaren steeds verder uitgebreid. Deze uitbreidingen deden de openbare ruimte niet veel goed en ook kwamen steeds meer panden leeg te staan. In 2004 is het bedrijventerrein daarom compleet gerevitaliseerd tot een overzichtelijk gebied met veel groen. Op dit moment bevinden zich aan de Schipsloot zo'n 60 bedrijven die voor ruim 650 mensen werkgelegenheid bieden. Aan de westzijde wordt inmiddels gewerkt aan de uitbreiding van het terrein.

Aan de oostzijde van de Schipsloot, tussen de spoorlijn en de oude weg naar Heerenveen, ligt bedrijventerrein Heerendeel. Hier is voornamelijk plaats voor bedrijven die actief zijn in bijvoorbeeld de industrie, distributie en groothandel. het is een relatief moderne bedrijvenlocatie met een nette uitstraling en veel groen. Tussen de Heerenveenseweg en de A32 ligt tenslotte het bedrijventerrein De Plantage. Hier is voornamelijk plaats voor kantoren en dienstverlenende bedrijven. Ook hier is de groene omgeving een belangrijke factor.

De N351 slingert als rondweg Om den Noort tussen de drie bedrijventerreinen door. De bedrijven zijn hierdoor goed aangesloten op de belangrijkste uitvalswegen. En ook het station ligt in de meeste gevallen op loopafstand.

Voorzieningen[bewerken]

Het nieuwe gemeentehuis van Weststellingwerf als middelpunt van diverse nieuwbouwprojecten op inbreidingslocaties, waaronder de bibliotheek, verschillende winkels en appartementen links op de foto

Als hoofdplaats van de gemeente Weststellingwerf heeft Wolvega een belangrijke centrumfunctie voor de regio. In het winkelcentrum zijn dan ook verschillende supermarkten en een groot aantal andere winkels te vinden. Daarnaast is de grootste woonboulevard van Noord-Nederland aan de rand van het dorp gevestigd, er is een grote modezaak en er zijn diverse cafés, eetgelegenheden en hotels verspreid over het dorp te vinden.

In het dorp is een openbare bibliotheek gevestigd en er zijn diverse huis- en tandartspraktijken. Het dichtstbijzijnde ziekenhuis bevindt zich op 10 minuten rijden in Heerenveen. Wolvega kent geen hoger onderwijs. Daarvoor is men aangewezen op plaatsen als Leeuwarden, Zwolle en Groningen, deze steden zijn vanuit het dorp goed te bereiken met het openbaar vervoer.

Op het gebied van sport is er onder andere een zwembad, een aantal voetbalvelden, een skeeler- ijsbaan en zijn er verschillende sportzalen te vinden. Daarnaast kent Wolvega het modernste drafsportcentrum van Nederland. Hier worden naast Duindigt de meeste professionele wedstrijden, waar gewed kan worden, gehouden.

Door de gunstige ligging in een landelijke omgeving is het buitengebied van Wolvega prima geschikt voor buitensporten, zowel op het land als in het water.

Demografie[bewerken]

jaar aantal inwoners
1954 5.555
1959 6.162
1964 7.591
1969 9.097
1973 10.346
2004 12.150
2009 12.581

Onderwijs[bewerken]

Basisonderwijs[bewerken]

Voortgezet onderwijs[bewerken]

Het AOC Terra is gevestigd in de voormalige locatie van het Linde College aan de Paulus Potterstraat. De huidige locatie van het Linde College aan de Drafsportlaan is na de zomer van 1998 geopend. Deze locatie is gebouwd in de vorm van een hoefijzer, en bevindt zich pal naast het Drafsportcentrum.

Het Bornego College was van 1994 tot de zomer van 2003 gevestigd in Wolvega (voorheen Christelijke School Wolvega). Deze school voor VMBO en Havo werd gesloten wegens een gebrek aan leerlingen. Het gebouw aan de Sportlaan bestaat nog steeds, en wordt tot op heden gebruikt als noodgebouw voor de basisscholen in Wolvega.

Speciaal onderwijs[bewerken]

  • SBO De Triade

Bereikbaarheid[bewerken]

De belangrijkste verbindingen met het dorp zien er tegenwoordig als volgt uit:

Wegennet[bewerken]

Wolvega is in het verleden flink gegroeid door de ligging aan een kruispunt van wegen en de aanwezigheid van een station. Het steeds drukker wordende wegennet deed het dorp en ook de andere plaatsen aan de rijksstraatweg tussen Zwolle en Leeuwarden geen goed. In de jaren 80 van de 20e eeuw is daarom begonnen met de aanleg van de A32. Deze autosnelweg verbindt het dorp met Heerenveen en Leeuwarden enerzijds, en Steenwijk, Meppel en Zwolle anderzijds. Het gedeelte tussen Ter Idzard (ten noorden van Wolvega) en Steenwijk Noord kwam in 1988 gereed. Hiermee verdween de belangrijkste verkeersstroom uit het centrum van Wolvega. De steeds drukker wordende oost-westroute door het dorp, de huidige N351 is inmiddels tweemaal richting het noorden opgeschoven en loopt nu vrijwel geheel om het dorp heen. Deze provinciale weg loopt van Urk en Emmeloord naar Oosterwolde. Het dorp is door deze twee wegen vanuit alle windstreken goed met de auto te bereiken.

Spoorwegen[bewerken]

Het station van Wolvega

Vanuit Wolvega zijn de Randstad en Leeuwarden goed te bereiken. Eenmaal per uur stopt de intercity richting Zwolle, Lelystad, Schiphol en Den Haag HS en de intercity naar Heerenveen en Leeuwarden op het station. De intercity naar Leeuwarden stopt op alle tussengelegen stations (behalve Heerenveen IJsstadion) en de Intercity richting Den Haag HS stopt tot Zwolle op alle tussengelegen stations. Daarnaast rijdt op werkdagen tot 20:00 uur één keer per uur een sprinter tussen Leeuwarden en Meppel.

Nuvola single chevron right.svg Zie Station Wolvega voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Busvervoer[bewerken]

In Wolvega komen 3 buslijnen van vervoersmaatschappij Qbuzz.

  • Lijn 16 rijdt van maandag t/m vrijdag, behalve in de zomervakantie, in een uursdienst van en naar Oosterwolde via de N351 en heeft ook haltes aan die weg ter hoogte van de dorpen Oldeholtpade, Nijeholtpade, Oldeberkoop, Nijeberkoop en Makkinga. Daarnaast rijdt de buslijn in een ring om Wolvega. De bus rijdt dan vanaf het station via Om den Noort, Grindweg, Oranje Nassaulaan, Geraniumstraat en de Spoorlaan terug naar het station.
  • Lijn 108 is een buurtbuslijn en rijdt van maandag t/m vrijdag in een uursdienst in een ring om de dorpen te westen van Wolvega, waaronder Scherpenzeel en Langelille. In de ochtend- en middagspits wordt na station Wolvega doorgereden naar het Linde College, behalve in de vakanties. Deze lijn wordt in stand gehouden door vrijwilligers van buurtbusvereniging "De Westhoek". De 8-persoons bus en de dienstregeling worden beschikbaar gesteld door Qbuzz.

Daarnaast zijn er een drie belbusdiensten ("opstapper"). Deze kunnen gereserveerd worden op de tijden wanneer de reguliere buslijnen niet rijden. Dit zijn:

  • Lijn f794 Wolvega - route buurtbus 108 - Langelille
  • Lijn f795 Wolvega - De Blesse - Blesdijke - Steggerda - Vinkega
  • Lijn f796 Wolvega - Oldeholtwolde - Ter Idzard / Noordwolde

Geboren in Wolvega[bewerken]

Bekende inwoners[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]