Protestantse Kerk in Nederland
| Protestantse Kerk in Nederland | ||||
| Indeling | ||||
| Hoofdstroming | Protestantisme | |||
| Richting | Gereformeerd calvinisme en lutheranisme | |||
| Voortgekomen uit | Fusie Ned. Herv. Kerk, Geref. Kerken in Ned. en Evang.-Luth. Kerk in 2004 | |||
| Afsplitsingen | 2004: Niet meegegaan in de fusie: Hersteld Herv. Kerk, Voortgez. Geref. Kerken in Ned. | |||
| Aard | ||||
| Locatie | Nederland | |||
| Aantal leden | 1.789.000,[1] waarvan:
|
|||
| Karakter | orthodox tot vrijzinnig | |||
|
||||
De Protestantse Kerk in Nederland (in dagelijks spraakgebruik vaak afgekort tot Protestantse Kerk of PKN) is het grootste protestantse kerkgenootschap in Nederland. Het is, na een toenaderingsproces van tientallen jaren, op 1 mei 2004 ontstaan uit een fusie van de drie Samen op Weg-kerken de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden.
Inhoud |
Ledenaantal [bewerken]
De Protestantse Kerk in Nederland telt ongeveer 2,1 miljoen leden die lid zijn van één van de ruim 1800 plaatselijke gemeenten. Dat betekent dat momenteel ruim 12% van de Nederlandse bevolking lid van de Protestantse Kerk is.
Het aantal leden daalt gemiddeld met zo'n 2,5% per jaar. Dit gebeurt vooral door sterfte van oudere leden en weinig aanwas van onderaf. Daling ledentallen Protestantse Kerk ten opzichte van vorig jaar:
| Jaar | Absoluut | % |
|---|---|---|
| 2011 | 52.243 | 2,5% |
| 2010 | 52.362 | 2,4% |
| 2009 | 57.873 | 2,6% |
| 2008 | 60.211 | 2,7% |
| 2007 | 62.064 | 2,7% |
Als gevolg van deze daling vermindert het aandeel protestanten, aangesloten bij de Protestantse Kerk, op de Nederlandse bevolking: van 14,3% op 1 januari 2006 naar 12,3% in 2011.
Bron: Statistische Jaarbrief 2011
Fusieproces [bewerken]
 Zie Samen op Weg-proces voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
| Zie ook Protestantisme in Nederland |
Fusie [bewerken]
Op 12 december 2003 stemden de synodes van de drie aangesloten kerken na een proces van 40 jaar met de fusie in. De synodevergaderingen vonden plaats in Utrecht in de Jacobikerk (Hervormde synode), de Nicolaïkerk (Gereformeerde synode) en de Evangelisch Lutherse Kerk (Evangelisch Lutherse synode). Nog dezelfde dag werd dit feit gevierd in de Domkerk in Utrecht, in het bijzijn van Koningin Beatrix (hervormd), minister Donner van Justitie (gereformeerd) en de rooms-Katholieke kardinaal Simonis. De drie synodevoorzitters ondertekenden bij deze gelegenheid de 'Verklaring van Vereniging'.
Op 1 mei 2004 werd de fusie van de drie kerken officieel beklonken. De eerste voorzitter van de synode van de Protestantse Kerk was ds. Jan-Gerd Heetderks, voorheen voorzitter van de Gereformeerde Synode. Vicevoorzitter werd ds. Gerrit de Fijter.
Veranderingen na de fusie [bewerken]
Plaatselijke gemeenten en/of kerken binnen de fusie behielden de vrijheid zich daadwerkelijk met hun fusiepartners te verenigen, of afzonderlijk te blijven functioneren en samenkomen (zie ook: #Typen kerkgemeenten). Ook de afzonderlijke hervormd/gereformeerde en evangelisch-lutherse belijdenisgeschriften blijven voor de leden dezelfde waarde behouden.
De meeste veranderingen vonden vooral plaats op het bestuurlijke vlak, zowel op landelijk niveau als lokaal. Zo kreeg men te maken met een, voor sommige leden extra bestuurlijke laag, de classis, en gaat de hervormd/gereformeerde traditie van drie ambten (dominee, ouderlingen en diakenen) ook voor de evangelisch-luthersen gelden. Op lokaal niveau werd een aantal zaken voortaan uitsluitend behandeld door de betrokken kerkenraden, zoals deelname aan de sacramenten en de overgang van gelovigen van de ene naar de andere aangesloten kerk.
Tegenstanders van de fusie [bewerken]
Bijna honderdduizend leden van de 3 Samen op Weg-Kerken gingen niet mee naar de PKN. Circa 125 lokale gemeenten of delen daarvan, met name uit de Gereformeerde Bond binnen de Nederlandse Hervormde Kerk, konden zich, voornamelijk om leerstellige redenen, niet met de fusie verenigen en hielden vast aan hun 'hervormde' identiteit. Toch is het overgrote deel van de Gereformeerde Bond gebleven in de nieuwe Protestantse Kerk. Hete hangijzers zijn onder meer de aanvaarding van de belijdenisgeschriften uit de lutherse traditie en de ruimte die de PKN aan plaatselijke gemeenten biedt om relaties tussen homoseksuelen in te zegenen. De synodale stemming over de vereniging op 12 december werd dan ook slechts op het nippertje gewonnen door de voorstanders, met 51 tegen 24 stemmen; voor afwijzing van het voorstel waren 26 tegenstemmen voldoende geweest. Deze tegenstanders van de fusie beogen de oude Hervormde Kerk voort te zetten in de Hersteld Hervormde Kerk, met ongeveer 57.500 leden.
Ook van gereformeerde zijde konden enkele gemeenten zich niet vinden in de fusie. Een zevental verenigde zich in de Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland, met ongeveer 3000 leden. Een paar predikanten, en de Gereformeerde Kerken van Westbroek en Haarlem-Centrum, zijn overgegaan naar de Nederlands Gereformeerde Kerken. Ongeveer 1000 leden van de Gereformeerde Kerk te Urk konden zich niet vinden in de fusie, deze leden sloten zich aan bij de Christelijke Gereformeerde Kerken. Ook plaatselijk bestaan nog altijd gereformeerde kerken die zich niet willen verenigen met hervormde en/of lutherse gemeenten binnen een protestantse gemeente (zie ook: #Typen kerkgemeenten).
Organisatiestructuur [bewerken]
Het belangrijkste besluitvormende orgaan van de Protestantse Kerk in Nederland is de generale synode. Deze bestaat uit 79 leden. Deze leden worden afgevaardigd namens de classes. De kerk telt 79 classes die 74 predikanten, ouderlingen en diakenen afvaardigen. In de kerkorde is opgenomen dat er door de evangelisch-lutherse synode ook nog 5 leden mogen worden afgevaardigd. Om het werk enigszins hanteerbaar te houden is er ook een kleine synode, die bestaat uit afgevaardigden van de generale synode. Zij vergaderen enkele keren per jaar en houden zich vooral bezig met veel lopende zaken, zoals financiën, personeel en organisatie. De generale synode komt doorgaans twee maal per jaar bij elkaar.
De generale synode stelt ook een dagelijks bestuur aan, het zogenoemde moderamen. Dit moderamen telt vijf leden en vergadert in principe eens in de twee weken. Het moderamen kent een ambtelijk secretaris, de scriba. De scriba (secretaris) wordt voor een termijn van vier jaar benoemd uit de dienstdoende predikanten van de kerk. Vanuit zijn functie is de scriba vaak ook één van de belangrijkste woordvoerders van de kerk. De voorzitter (preses) en vicevoorzitter (eerste assessor of vicepreses) worden voor een termijn van vier jaar gekozen door de generale synode gekozen uit de leden van de synode.
De vergaderingen zijn in principe openbaar, tenzij er over personen wordt gesproken. Dan gaat de vergadering in comité en moeten alle niet-synodeleden de ruimte verlaten. Naast de generale synode bestaat ook nog de evangelisch-lutherse synode. Deze heeft echter geen beslisrecht en functioneert voornamelijk als adviesorgaan.
Voorzitter [bewerken]
- Jan-Gerd Heetderks (2004-2007)
- Gerrit de Fijter (2007-2009)
- Peter Verhoeff (2009-2012)
- Karin van den Broeke (2013-heden)
Vicevoorzitter [bewerken]
- Gerrit de Fijter (2004-2007)
- Arenda Haasnoot (2007-2011)
- Marjoleine Engelbert (2011-heden)
Scriba [bewerken]
- Bas Plaisier (2004-2008)
- Arjan Plaisier (2008-heden)
Karakterisering van de PKN [bewerken]
De Protestantse Kerk in Nederland is een protestantse kerk, die zowel de lutherse als calvinistische traditie in zich verenigd heeft. De kerk heeft een synodale structuur. Binnen de kerk is een grote verscheidenheid aan opvattingen aanwezig, van vrijzinnig tot orthodox/bevindelijk.
Organisaties die enkele van de belangrijkste stromingen (modaliteiten) binnen de Protestantse Kerk vertegenwoordigen zijn: De Confessionele vereniging, het Confessioneel Gereformeerd Beraad, de Gereformeerde Bond en het Evangelisch Werkverband.
Typen kerkgemeenten [bewerken]
De Protestantse Kerk kent vier soorten gemeenten:
- hervormde gemeenten
- gereformeerde kerken
- evangelisch-lutherse gemeenten
- protestantse gemeenten
Eerstgenoemde drie gemeentetypen behoorden vóór 1 mei 2004 respectievelijk tot de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk. Het betreft plaatselijke kerkgemeenten die, om wat voor reden dan ook, besloten zelfstandig binnen de PKN te blijven opereren. Protestantse gemeenten zijn kerkgemeenten waar op lokaal vlak daadwerkelijk een fusie heeft plaatsgevonden tussen hervormde gemeenten en/of gereformeerde kerken en/of evangelisch-lutherse gemeenten. De afzonderlijke kerkgebouwen binnen een protestantse gemeente heten wijkgemeenten. Sommige protestantse gemeenten zijn (veelal hervormde dorps-)gemeenten die niet zijn gefuseerd, maar desalniettemin wel tot een naamswijziging zijn overgegaan.
Recente ontwikkelingen [bewerken]
Pioniersplekken [bewerken]
De afgelopen jaren heeft de Protestantse Kerk meerdere pioniersplekken opgezet. De komende jaren zal dit aantal verder groeien. Pioniersplekken zijn nieuwe kerkgemeenschappen. De bekendste daarvan zijn een protestants klooster in Jorwerd en Mijnkerk.nl, de eerste digitale kerk van Europa.
Hbo-predikanten [bewerken]
In het najaar van 2006 deed een brede studiecommissie het voorstel aan de protestantse synode om het predikantschap open te stellen voor hbo-theologen. Op dit moment is daar nog een universitaire opleiding voor nodig van 6 jaar. Dit voorstel deed een felle discussie oplaaien binnen - en ook buiten - de PKN. De belangrijkste reden voor het toelaten van hbo-theologen is de vrees dat er over enkele jaren een groot predikantentekort is. Het belangrijkste argument van tegenstanders was dat zij vinden dat predikanten de grondtalen waarin de Bijbel is geschreven moeten kennen. Op hbo-niveau wordt dat niet geleerd. Onder druk van alle bezwaren werd het rapport uiteindelijk van tafel gehaald.[3] Twee jaar later nam de PKN-synode echter een voorstel waarbij het is toegestaan dat een kerkelijk werker - met opleiding op hbo-niveau - in bepaalde gevallen - afhankelijk van de rol die hij in een kerk vervult - de status van predikant kan krijgen, en dus ook mag preken en de sacrementen mag bedienen. Dit kan echter pas nadat er "geschiktheidsbeoordeling heeft plaatsgevonden en homiletische en liturgische bijscholing is afgerond". De toelating is gebonden aan de plaatselijke situatie. De hbo-predikant kan dus niet als predikant naar een andere gemeente of werksituatie gaan zonder dat is vastgesteld dat ook in die andere situatie een hbo-predikant nodig is.[4]
Numeri - ledenregistratiesysteem [bewerken]
Er is veel te doen geweest om Numeri, een nieuw te ontwikkelen ledenregistratiesysteem. De bedoeling was een systeem te ontwikkelingen waarin leden en inkomsten konden worden geregistreerd. In beginsel was er 1,8 miljoen euro gereserveerd, maar de kosten liepen vanwege allerlei technische obstakels enorm uit de hand. Er was al 5,5 miljoen euro uitgegeven tot de PKN in juni 2008 besloot te stoppen met de ontwikkeling van het systeem.[5] Op dat moment was het systeem al uitgekleed. zo zou het niet mogelijk zijn met Numeri een financiële administratie te voeren.[6] In november 2009 besloot de (kleine) synode een nieuwe poging te wagen om een geschikt systeem te ontwikkelen. Dit zou in 2011 af moeten zijn. De kosten werden begroot op 3,7 miljoen euro.[7] In 2011 is een nieuw systeem in werking gegaan. Hierbij zijn alle voorgaande systemen in de prullenbak gegaan en werd het webbased programma LRP (Leden Registratie PKN) geïmplementeerd.
Bezuinigingen [bewerken]
Vanwege een teruglopend ledenaantal dalen ook de geldelijke middelen van de PKN. De kerk is de afgelopen jaren daarom genoodzaakt op een groot aantal terreinen te bezuinigen. Zo werd in 2005 het aantal regionale dienstencentra van negen naar vier (uitgeklede) centra teruggebracht.[8] Op het Landelijk Dienstencentrum in Utrecht vielen de laatste jaren - en ook de komende jaren - met enige regelmaat ontslagen. Mogelijk moet in de toekomst het Landelijk Dienstencentrum verhuizen uit het huidige gebouw in Utrecht.[9] Verder wordt er sterk bezuinigd op de kosten, zoals de hoeveelheid publicaties. Ook moeten lokale gemeenten meer gaan betalen voor het afnemen van bepaalde diensten.[10] Andere posten waar onder andere op bezuinigd wordt zijn de studentenpastoraten en de relaties met buitenlandse kerken.[11][12] In de toekomst moet er veel meer met vrijwilligers worden gewerkt.[13]
Israël-standpunt [bewerken]
Begin 2010 brak er een discussie uit over het Israël-standpunt van de PKN. Dit gebeurde naar aanleiding van een brief die het moderamen van de generale synode van de kerk had gestuurd aan de staat Israël. Daarin schreef zij dat Israël zich het lot van de Palestijnse bevolking moest aantrekken en vroeg ze om een aantal concrete maatregelen te nemen om de rechten van Palestijnen meer te respecteren.[14] De Israëlische ambassadeur in Nederland liet weten de brief erg eenzijdig te vinden. Bovendien zouden positieve ontwikkelingen worden genegeerd.[15] Vertegenwoordigers van het Confessioneel Gereformeerd Beraad, de Confessionele Vereniging, de Gereformeerde Bond en het Evangelisch Werkverband lieten weten het jammer te vinden dat de brief was verstuurd.[16]
'Atheïstische dominee' Hendrikse [bewerken]
Een boek van de protestantse dominee Klaas Hendrikse, waarin hij God niet als een bestaand wezen maar als een 'gebeuren' schetst, zorgde voor veel onrust binnen en buiten de kerk. Een tuchtprocedure strandde uiteindelijk op regionaal niveau, omdat de Zeeuwse classis vond dat een discussie maar tot "weinig klaarheid" zou leiden. In november 2010 nam de synode van de PKN een rapport aan - in reactie op Hendrikse - waarin gesteld werd dat er in de kerk ruimte is voor verschillende opvattingen, maar dat niet alles over God kon worden gezegd. De constatering was dat de PKN het geloof belijdt in de drie-enige God.[17]
Zie ook [bewerken]
- JOP - Jongerenorganisatie van de PKN
- HGJB - Jongerenorganisatie ter ondersteuning van de PKN
- Kerk in Actie - Hulporganisatie van de PKN
- Lijst van religies
Externe links [bewerken]
- Protestantse Kerk in Nederland - internetsite van de Protestantse Kerk in Nederland
- Confessionele Vereniging - internetsite van de Confessionele Vereniging en bijbehorende stichting Schrift en Belijden
- Evangelisch Werkverband binnen de Protestantse Kerk in Nederland - internetsite van het Evangelisch Werkverband
- Gereformeerde Bond binnen de Protestantse Kerk in Nederland - internetsite van de Gereformeerde Bond
- Confessioneel Gereformeerd Beraad binnen de Protestantse Kerk in Nederland - internetsite van het Confessioneel Gereformeerd Beraad
- Evangelisch-Luthers - internetsite van de evangelische-lutherse synode binnen de Protestantse Kerk
| Protestantisme (Portaal) |
|---|
|
Geloofsrichtingen: Anabaptisme · Anglicanisme · Baptisme · Calvinisme · Doopsgezinden · Evangelischen · Gereformeerden · Genootschap der Vrienden (Quakers) · Nederlandse Hervormde Kerk · Lutheranisme · Methodisme · Pinksterbeweging · Presbyterianisme · Vergadering van gelovigen · Vrijzinnig protestantisme · Zevendedagsadventisten |
