Gereformeerde Kerken vrijgemaakt

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gereformeerde Kerken vrijgemaakt
GKv te Schildwolde
GKv te Schildwolde
Indeling
Hoofdstroming Protestantisme
Richting Gereformeerd calvinisme
Voortgekomen uit Geref. Kerken in Ned. in 1944
Afsplitsingen 1967: Ned. Geref. Kerken
2003: Nieuwe Vrijgemaakte Kerken
Aard
Locatie 270 kerken in Nederland
Aantal leden 86.451 (1970)[1]
98.606 (1980)[1]
114.120 (1990)[1]
125.048 (2000)[1]
126.949 (2004-'05)[1]
125.970 (2005)[2]
124.710 (1 okt. 2009)[3]
Karakter orthodox-gereformeerd
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Protestantisme

Titelpagina Statenvertaling

in Nederland

..Stromingen

Lutheranisme
Lutheranisme
Vrijzinnig-Protestantisme
Vrijzinnig-protestantisme
Midden-orthodoxie
Protestantse Kerk in Nederland
Modern-Gereformeerd
Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland
Orthodox Protestantisme
Calvinisme
Gereformeerd Protestantisme
Orthodox-protestantisme
Orthodox Gereformeerd
Orthodox-gereformeerden
Bevindelijk Gereformeerden
Bevindelijk gereformeerden
Evangelisch
Evangelisch Christendom

Gereformeerde Kerk vrijgemaakt Katwijk, januari 2014

De Gereformeerde Kerken vrijgemaakt in Nederland vormen een protestants kerkgenootschap dat ontstond uit de zogeheten Vrijmaking in 1944 en volgende jaren. Bij deze vrijmaking speelde prof. dr. Klaas Schilder een grote rol.

Naam van de kerk[bewerken]

Vanwege het belang dat werd toegekend aan de voortzetting van het gedachtegoed van de Reformatie noemden deze kerken zich officieel Gereformeerde Kerken in Nederland; echter om verwarring te vermijden met de kerken die zich aan de uitspraken van de synode van de Gereformeerde Kerken in Nederland lieten binden (volgens de vrijgemaakten in strijd met artikel 31 Dordtse kerkorde), is de toevoeging vrijgemaakt gangbaar geworden. Deze toevoeging is ontleend aan de Acte van vrijmaking of wederkeer, het document dat aan de basis lag van de afsplitsing in 1944 die Vrijmaking wordt genoemd. Het kerkgenootschap waarvan de vrijgemaakten zich afscheidden, de Gereformeerde Kerken (opgegaan in de Protestantse Kerk in Nederland), wordt - ter onderscheiding - synodaal genoemd door de vrijgemaakten. Een oudere aanduiding van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) is dan ook Gereformeerde kerken (onderhoudende Artikel 31). Hierom werden de kerkleden wel aangeduid als 'artikel 31-ers'.

Schrift en Traditie[bewerken]

In de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt staat één verzameling van boeken centraal: de Bijbel. Daarnaast hebben de zogenaamde Drie Formulieren van Enigheid (de Heidelbergse Catechismus, de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Dordtse Leerregels) ondersteunend gezag bij de interpretatie van de bijbel. Zij illustreren de binding van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt aan de gereformeerde traditie.

Ontwikkelingen binnen de kerken[bewerken]

Ontstaan van de verschillende stromingen in Nederland
Ontstaansgeschiedenis van kerken in Nederland
1rightarrow blue.svg Zie ook Protestantisme in Nederland

Binnen de Gereformeerd Kerken vrijgemaakt heeft lange tijd de opvatting gedomineerd dat deze kerk de enige ware kerk in Nederland was. Dit had onder andere tot gevolg dat vrijgemaakten een eigen politieke partij, een eigen krant en eigen scholen hebben opgericht. Dit streven wordt wel de "doorgaande reformatie" genoemd. De motor hiervan was het zogenoemde "ethisch conflict": Hoe kon je, als je op zondag niet in dezelfde kerk kon zitten, dan de andere dagen van de week met elkaar blijven samenwerken alsof er niets gebeurd was? Een gevolg was dat de vrijgemaakten zich isoleerden van andere orthodox-protestantse kerken. Dit isolement en het oprichten van allerlei eigen organisaties ging zo ver, dat er wel gesproken wordt van een ´vrijgemaakte zuil´.[4]

In 1967 ontstond een kerkscheuring binnen de vrijgemaakte kerken. Daarbij ontstonden de Nederlands Gereformeerde Kerken, doordat gemeenteleden, predikanten en zelfs hele gemeenten uit het kerkverband werden gezet. In de decennia daarna kregen de vrijgemaakten oog voor de gebreken in de eigen traditie. In 1982 formuleerde ds. Johannes Hoorn uit Grootegast de isolationistische mening nog een keer zwart op wit. Maar toen werd duidelijk dat deze stroming niet langer representatief was voor de kerk. De synode van Heemse sprak hierover in 1985 unaniem uit: …de kerk in Nederland en daarbuiten heeft zich nooit in zichzelf opgesloten in de gedachte dat buiten haar grenzen geen reformatorisch werk uit kracht van Gods genade zou zijn op te merken… (Acta van deze synode, bijlage B3, hoofdstuk II, artikel 3.5.5). Na deze uitspraak is het besef dat de eigen kerk niet de enige ware kerk is toegenomen.

In de loop van de jaren negentig kwam een einde aan het isolationisme van de vrijgemaakten, toen ze steeds meer gingen samenwerken met christenen uit andere orthodox-protestantse kerken, en exclusief vrijgemaakte organisaties voor andere orthodox-protestantse christenen werden opengesteld.

In 2003 leidde verontrusting over de koers van deze kerken tot een afsplitsing die zichzelf de Gereformeerde Kerken in Nederland (hersteld) noemt, maar meestal de 'Nieuwe Vrijgemaakten' worden genoemd. Een deel van de verontrusten is echter binnen de Gereformeerd Kerken vrijgemaakt gebleven. In 2009 ontstond vanuit de vrijgemaakten en deze afsplitsing een nieuwe afsplitsing, die Gereformeerde Kerken Nederland wordt genoemd (niet te verwarren met de opgeheven Gereformeerde Kerken in Nederland).

Er zijn nu samenwerkingen met de Christelijke Gereformeerde Kerken en met de Nederlands Gereformeerde Kerken. Op enkele plaatsen heeft dit al geleid tot fusie van gemeenten. In Enkhuizen, Harlingen, Nijmegen, Sneek, Surhuisterveen, Veendam, Woerden en Doesburg zijn de CGK en GKv één geworden. In Zaandam bestaat een fusiegemeente van NGK en GKv. In Deventer is een samenwerkingsgemeente ontstaan waarin de GKv met zowel de NGK als de CGK kerkt.

Per 1 oktober 2009 bestonden de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt uit 277 gemeentes met in totaal 124.260 leden, 350 minder dan in 2008.[3] Sinds 2003 neemt het aantal leden jaarlijks af, recentelijk met enkele honderden per jaar. Op 1 januari 2013 bedroeg het ledental 122.226, 843 minder dan op 1 januari 2012. In 2013 is opnieuw ihet ledental van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) gedaald, nu met ruim vijfhonderd tot 121.601.[5]

De kerken zijn missionair actief. Zo zijn er in de afgelopen jaren in Nederland -met name in de Randstad- enige tientallen kerkplantingsprojecten opgezet en wordt er veel gedaan op het gebied van internationale zending, hulpverlening en training. Daarvoor is de organisatie De Verre Naasten het centrale orgaan van de kerken.

De vrijgemaakte zuil[bewerken]

Een landelijke krant
Nederlands Dagblad

Het Nederlands Dagblad, opgericht in 1944 als half illegaal blad onder de naam Reformatie Stemmen, later Gereformeerd gezinsblad, gold als spreekbuis van de kerk. In 1959 werd het een dagblad, sinds eind 1967 onder de naam Nederlands Dagblad. Tot 1974 was Piet Jongeling redacteur. Jongeling was ook jarenlang voorman van het GPV, en een bekend schrijver van kinderboeken. De band met de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt, in de zin dat redacteuren belijdend lid moesten zijn van een van die kerken, werd in 1992 losgelaten. De stijl van het dagblad kon (en tot op zekere hoogte kan) als typisch gereformeerd worden aangeduid.

Politieke partij
GPV (Gereformeerd Politiek Verbond)

Lange tijd was het lidmaatschap van het GPV voorbehouden aan leden van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt. De partij werd dan ook door buitenstaanders beleefd als de politieke arm van de kerk, hoewel zij een zelfstandige organisatie was waarop het kerkgenootschap als instituut geen invloed had. In 1992 werd het toelatingsbeleid van het GPV ruimer, en in 1999 vond een fusie plaats met de RPF tot de ChristenUnie.

Theologische Universiteit

De Gereformeerde Kerken vrijgemaakt hebben een eigen theologische universiteit in Kampen, aangeduid als de Theologische Universiteit Kampen (Broederweg).

Zending en ontwikkeling
De Verre Naasten

De Verre Naasten is de organisatie voor zending, hulpverlening en training van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt.

Gereformeerd onderwijs

Er bestaan 129 scholen van gereformeerd-vrijgemaakte signatuur, dat wil zeggen verbonden aan de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt. Gewoonlijk duidt men deze scholen aan als 'gereformeerd'. Het gaat om de volgende soorten gereformeerde scholen:[6]

Bond voor werkgevers en werknemers
GMV

De vrijgemaakt-gereformeerden hebben ook een eigen vakbond opgericht, het Gereformeerd Maatschappelijk Verbond, nu CGMV. Het in 1952 opgerichte GMV zette zich af tegen het "socialistische" CNV, dat alleen werknemersbelangen vertegenwoordigde. Van het GMV konden daarom zowel werknemers als werkgevers lid worden. Daaraan verbonden was het blad Ons Politeuma, later Ons Burgerschap genoemd.

Studentenverenigingen

In alle universiteitssteden (met uitzondering van Maastricht) zijn studentenverenigingen die een gereformeerd-vrijgemaakte signatuur hebben. In navolging van de openstelling van het GPV en de ontzuiling van deze mini-zuil zijn deze verenigingen nu ook toegankelijk voor niet-leden van de GKv. Deze van oudsher vrijgemaakte verenigingen zijn verenigd in de VGS-Nederland. Rond 1970 begonnen er ook verschillende HBO studenten verenigingen te ontstaan. Deze zijn verenigd in de HBO Landelijk Overkoepelend Overleg orGaan.

Omroeporganisatie
Gereformeerde Omroepvereniging (GOV)

Buitenland[bewerken]

De Vrye Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika zijn opgericht door Nederlandse emigranten, afkomstig uit de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt. Dit kerkverband heeft vijf gemeenten met in totaal circa 1200 leden. Momenteel zijn vijf predikanten en vier zendelingen in actieve dienst. Omdat het kerkverband klein is, worden er geen classisvergaderingen gehouden, maar komen de kerken elke twee jaar in een synode bijeen.

Door zendingsactiviteiten zijn op Nieuw-Guinea verschillende zendingskerken ontstaan. Deze werken samen als Gereja-Gereja Reformasi di Indonesia Papua, een kerkverband met circa 8.000 leden. De Evangelisch-reformierte Kirche Westminster Bekenntnisses in Oostenrijk wordt gesteund door de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt.

Bekende leden[bewerken]

Bekende ex-leden[bewerken]

  • Wil Albeda (1925), econoom, vakbondsbestuurder en politicus (overgestapt naar de Gereformeerde Kerken in Nederland, oud-hoogleraar, oud-minister, ARP, CDA)
  • Ed Anker (1978), politicus (GPV, ChristenUnie) (overgestapt naar een evangelische kerk)
  • Jochem Douma (1931), theoloog (oud-hoogleraar)
  • Gretta Duisenberg (1942), politiek activiste (voorzitter initiatiefgroep Stop de Bezetting)
  • Bob Goudzwaard (1934), econoom en oud-politicus (ARP, CDA, EVP, Tweede Kamerlid)
  • Johannes Hoorn, predikant (in 1985 afgezet door de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt te Grootegast)
  • Tineke Huizinga (1960), politica (RPF, ChristenUnie, staatssecretaris Verkeer en Waterstaat) (lid van de Nederlands Gereformeerde Kerken)
  • Klaas Jan Mulder (1930-2008), organist, pianist en dirigent (overgestapt naar de Nederlands Gereformeerde Kerken)
  • Hilbrand Nawijn (1948), advocaat, politicus (ARP, CDA, LPF, Lijst Hilbrand Nawijn, Partij voor Nederland, minister van Vreemdelingenzaken en Integratie)
  • Berend Schoep (1928-2007), predikant (overgestapt naar de Gereformeerde Kerken in Nederland)
  • Henk Vredeling (1924-2007), landbouwkundige en politicus (PvdA, minister van Defensie)
  • Bert de Vries (1938), oud-politicus (ARP, CDA, fractievoorzitter en minister van Sociale Zaken) (overgestapt naar de Nederlands Gereformeerde Kerken)

Noten

Literatuur

  • Het vuur blijft branden : geschiedenis van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) in Nederland, 1944-1979, Kampen 1979, Jongeling, Pieter; Vries, J.P. de; Douma, J.
  • Vrijmaking - Wederkeer, Barneveld 1994, onder redactie van Detmer Deddens en Melis te Velde - makkelijk leesbaar boek over ontstaan en geschiedenis van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt
  • Vuur en Vlam, Amsterdam 1994, 1998, 2004, onder redactie van Roel Kuiper en Willem Bouwman - trilogie waarin de geschiedenis van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt kritisch tegen het licht wordt gehouden
  • Hoe gaan wij nu verder?, Kampen, 2001, Douma J.

Externe links