Nederlandse Hervormde Kerk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nederlandse Hervormde Kerk
Indeling
Hoofdstroming Protestantisme
Richting Gereformeerd calvinisme
Voortgekomen uit Nederduits Geref. Kerk in 1816
Afsplitsingen 1834: Afscheiding en vrije gemeenten (later de VEG)
1840: Ledeboeriaanse gem.
1886: Nederduits Geref. Kerk (dolerende)
2004: Hersteld Hervormde Kerk
2004: Rest (± 97%) opgegaan in PKN
Aard
Locatie Nederland, Zuid-Afrika, Sri Lanka en de V.S.
Aantal leden 3.075.565 (1970)[1]
2.930.928 (1980)[1]
2.677.244 (1990)[1]
1.579.627 (2000)[1]

1.823.085 (in Ned., 31 dec 2003)[bron?]

Karakter Variërend tussen twee uitersten: van bevindelijk tot vrijzinnig
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Protestantisme

Titelpagina Statenvertaling

in Nederland

..Stromingen

Lutheranisme
Lutheranisme
Vrijzinnig-Protestantisme
Vrijzinnig-protestantisme
Midden-orthodoxie
Protestantse Kerk in Nederland
Modern-Gereformeerd
Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland
Orthodox Protestantisme
Calvinisme
Gereformeerd Protestantisme
Orthodox-protestantisme
Orthodox Gereformeerd
Orthodox-gereformeerden
Bevindelijk Gereformeerden
Bevindelijk gereformeerden
Evangelisch
Evangelisch Christendom

De Nederlandse Hervormde Kerk was sinds 1816 de naam voor de Nederduits(ch) Gereformeerde Kerk die tijdens de Tachtigjarige Oorlog de officiële kerk van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was geworden. Vóór 1816 luidde de naam van dit kerkgenootschap voluit de Nederduits Gereformeerde Kerk. In 1816 werd de naam van deze organisatie officieel Nederlandsche Hervormde Kerk en naderhand (bij een nieuwe spelling) Nederlandse Hervormde Kerk. Op 1 mei 2004 is de Nederlandse Hervormde Kerk met de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk opgegaan in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).

Geschiedenis[bewerken]

Onststaan van de verschillende stromingen in Nederland
Ontstaansgeschiedenis van kerken in Nederland
Interieur van Ned. Herv. Kerk "De Hoeksteen" in Veenendaal
Nuvola single chevron right.svg Zie ook Protestantisme in Nederland

Na de bevrijding van het Franse bewind werd Willem I koning van Nederland. Eerst alleen van het Noordelijk Nederland, later met zuidelijk gebied vergroot tot het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Koning Willem I hield zich ook met kerkelijke vraagstukken bezig. Hij liet voor de Nederlandse Hervormde Kerk een kerkorde ontwerpen. Op 7 januari 1816 werd het Algemeen Reglement voor het bestuur der Nederlandsche Hervormde Kerk in het Koningrijk der Nederlanden, bij Koninklijk Besluit goedgekeurd. Hierbij kreeg de kerk de officiële naam Nederlandse Hervormde Kerk.

Door vele kerkleden werd dit gezien als een ongewenste inmenging van de koning in kerkzaken. Vooral vanuit de Universiteit van Leiden rees hiertegen (liberaal) verzet.

Verzet tegen deze ontwikkelingen leidde in behoudende hoek in 1834 tot de afzetting van Hendrik de Cock, die predikant was in Ulrum. De beweging die hieruit ontstond wordt de Afscheiding genoemd en op meerdere plaatsen in Nederland werden predikanten uit hun ambt of in de gevangenis gezet. In 1886 vond tijdens de Doleantie een nieuwe afscheiding plaats onder leiding van de Amsterdamse predikant Abraham Kuyper, een invloedrijk antirevolutionair politicus en journalist. Uit de samenvoeging van de dolerende kerken en de kerken die ontstaan waren uit de Afscheiding van 1834 ontstonden in 1892 de Gereformeerde Kerken in Nederland.

Modaliteiten[bewerken]

De Nederlandse Hervormde Kerk kenmerkte zich vanouds door een grote onderlinge verdeeldheid.

In de jaren 1830 waren de Groninger Godgeleerden een invloedrijke vernieuwingsgezinde groep binnen de kerk.

Uit vrees voor een te grote invloed van deze groep, kwamen op 12 oktober 1864 69 predikanten, 50 ouderlingen en enkele leden te Utrecht bijeen om een vereniging op te richten "tot verschaffing van hulp en leiding aan gemeenten en personen in de Nederlandsche Hervormde Kerk, die om des geloofs wil in nood verkeren". De naam van deze stroming werd de Confessionele vereniging, die - in afgeslankte vorm - nog steeds bestaat binnen de PKN. In 1906 ontstond hieruit de zogenaamde Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk, een behoudende stroming die fel gekant was tegen iedere afsplitsing (de Bond veroordeelde de Doleantie fel) en vrijzinnig-hervormde stromingen. Veel oprichters en leden waren eerst lid van de Confessionele vereniging.

In 1913 besloten de vrijzinnig-hervormden zich aaneen te sluiten in een eigen modaliteit, de Vereniging van Vrijzinnige Hervormden. Onder de naam Vereniging van Vrijzinnige Protestanten bestaat zij vandaag nog steeds in de PKN. Rond 1920 ontstond tussen de vrijzinnigen en de confessionelen de Ethische Vereniging. Na haar opheffing in de jaren dertig werd haar plaats na de Tweede Wereldoorlog ingenomen door de middenorthodoxie.

Sinds de jaren zestig van de twintigste eeuw begon de Nederlandse Hervormde Kerk samen met de Gereformeerde Kerk en de Evangelisch-Lutherse Kerk een proces tot meer samenwerking: Samen op Weg. Ondanks protesten van behoudende groeperingen (zoals de Gereformeerde Bond en het ultraorthodoxe Gekrookte Riet), heeft dit proces geleid tot het besluit de Nederlandse Hervormde Kerk met ingang van 1 mei 2004 op te laten gaan in de Protestantse Kerk in Nederland. Hierbij is het overgrote deel van de Gereformeerde Bond meegegaan met de nieuwe kerk (PKN). De resterende hervormden (ong. 55.000 in totaal) hebben zich verenigd in de Hersteld Hervormde Kerk.

Op 31 mei 1995 trad een groep hervormde en gereformeerde predikanten naar buiten met een ‘Evangelisch Manifest’, waarin ze uitdrukking gaf aan een vurig verlangen naar een geestelijke vernieuwing voor de Kerk in Nederland. Vanuit dit initiatief is een nieuwe beweging gegroeid binnen de SoW-kerken (de huidige PKN). De beweging, die zich Evangelisch Werkverband noemt, groeide snel in omvang en impact. Vooral de landelijke opzet voor de Gemeente Groei Groepen en de uitgaven van de Evangelische Liedbundel waren hier een uitdrukking van. Tegenwoordig is de stichting uitgegroeid tot een vitale beweging binnen de Protestantse Kerk.

Verzuiling[bewerken]

Hoewel de gereformeerden tot de jaren zeventig een activistische zuil hadden met een eigen omroep (NCRV), een eigen krant (eerst De Standaard, later Trouw), een eigen politieke partij (Anti-Revolutionaire Partij), een eigen universiteit (Vrije Universiteit) en eigen scholen, kenden de hervormden op hun beurt geen eigen zuil. Sommige leden van de Gereformeerde Bond traden vaak samen op met de gereformeerden (en vanaf de jaren zeventig met de bevindelijk gereformeerden), terwijl de Christelijk-Historische Unie voor het grootste deel bevolkt werd door middenorthodoxe, confessionele en Veluwse hervormden.

Enkele gegevens[bewerken]

De Nederlandse Hervormde Kerk kende drie soorten leden:

  • geboorteleden - als lid aangemerkt omdat een of beide ouders lid waren
  • doopleden - gedoopte leden
  • belijdende leden - behalve gedoopt ook belijdenis afgelegd

Per eind 2003 telde de Nederlandse Hervormde Kerk 1.823.085 leden. Er waren toen ruim 1750 hervormde gemeenten in Nederland, waaronder veertien Waalse Hervormde gemeenten en twee Schotse gemeenten (in Amsterdam en Rotterdam).[bron?]

Noten

  1. a b c d Sociaal en Cultureel Planbureau, Godsdienstige veranderingen in Nederland (2009) 30-31.

Literatuur

  • Karel Blei, De Nederlandse Hervormde Kerk: haar geschiedenis en identiteit (2000). Kampen: Kok. ISBN 90-435-0280-4