Sassenheim

Sassenheim

Plaats in Nederland
Situering
Provincie	Zuid-Holland
Gemeente	Teylingen
Coördinaten	52°13'N  4°31'E
Algemeen
Oppervlakte	33.66 km²
Inwoners (2012)	17.876 (531 inw/km²)
Overig
Belangrijke verkeersaders	A44 N208 N444 N44 Schiphollijn
Website	http://www.teylingen.nl/
Portaal    Nederland

Sassenheim (in de volksmond ook wel Sassem genoemd) is een plaats en voormalige gemeente in Zuid-Holland. Per 1 januari 2006 is de gemeente met Voorhout en Warmond opgegaan in de gemeente Teylingen. De voormalige gemeente had 14 906 inwoners (1 juni 2005) en bestond alleen uit de plaats Sassenheim. Sassenheim heeft geen overige dorpskernen maar wel buurtschappen, zoals Elsgeest, en industrieterrein, zoals Sassenheim-Zuid.

Station Sassenheim

Pancratiuskerk Sassenheim

Sassenheim Hoofdstraat nr 230

Het Oude Koningshuys, Sassenheim

Toegangshek Het Oude Koningshuys, Sassenheim

Sassenheimse dorpskerk

Sassenheim in 1867

Zittende man op bollenmand

Hofstede Wiltrijk, Sassenheim

Bollenstreek Bloemencorso Sassenheim 2005

Sassemheimse watertoren

Sculptuur gemeentehuis Teylingen in Sassenheim

Geografie

Het dorp Sassenheim is gelegen in de Bollenstreek tussen Leiden en Lisse en in de nabijheid van (maar nergens grenzend aan) de Kagerplassen. Het is ontstaan op een oude strandwal, waarover ook de heerweg van Leiden naar Haarlem liep. In de loop van de geschiedenis werden hier veel kasteeltjes en landhuizen gebouwd. Langs de Hoofdstraat, zoals de oude heerweg nu heet, staan fraaie villa's uit het begin van de 20e eeuw. De dorpskerk staat op een oude duintop en verraadt een veelheid aan stijlperioden. De bloembollenteelt is bijna volledig uit de plaats verdwenen: er resteren slechts enkele bollenvelden.

Geschiedenis

Prehistorie

De kuststrook waaraan Sassenheim ligt, behoort tot de oudst bewoonde delen van Holland. Vanaf zo'n 5000 jaar geleden zijn in dit gebied strandwallen ontstaan door inwerking van de zee, waarbij jongere strandwallen gevormd werden ten westen van de oudere. Sassenheim is ontstaan op de oude strandwallen, toen de kust dus meer in het oosten lag. Deze ontwikkeling van strandwallen duurde tot in de Romeinse Tijd. Ten oosten van de standwallen ontstond een moerasgebied. Als gevolg van zandwinning, uitbreiding van steden en dorpen en grondbewerking voor de bloembollenteelt zijn in de regio de strandwallen afgegraven. De Sassenheimse dorpskerk, die zich boven het straatniveau bevindt, herinnert nog aan de oude strandwal.

Door de afgraving zijn veel prehistorische bewoningssporen verloren gegaan. Er zijn echter in de hele regio talrijke sporen gevonden uit het Neolithicum en latere perioden. Vlakbij de Sassenheimse Sikkens Lakfabriek (AKZO Nobel) is een stenen sikkel uit die tijd gevonden. Deze werd gebruikt voor het snijden van riet en moerasgras. Ook gedurende de Bronstijd en IJzertijd was waarschijnlijk vrijwel het gehele strandwallengebied bewoond. De mensen leefden in die tijd van de jacht, van akkerbouw en van veeteelt.

Romeinse tijd

In de 1ste eeuw na Christus legden de Romeinen ten zuiden van Sassenheim de noordgrens van hun rijk langs de huidige Oude Rijn, toen de belangrijkste tak van het Rijnsysteem. Vanuit het kustgebied voerden hun schepen van en naar Brittannië. Waarschijnlijk werkten de Romeinen samen met de in het kustgebied wonende Germaanse stam van de Cananefaten. Bij Voorburg is een inscriptie teruggevonden, Municipium Aelium Cananefatium. De herkomst van de Cananefaten waar de hoofdstad naar vernoemd is, blijft een probleem op zich. Aangenomen werd dat ze een afsplitsing waren van de Bataven, die op hun beurt weer een afsplitsing waren van de Chatti. Tegenwoordig wordt dit betwijfeld. Op basis van moderne opvattingen is het waarschijnlijker dat de etnogenese van de Cananefaten plaatsvond in het kustgebied zelf.

De vondst van een 2000 jaar oude waterput met een doorsnede van 125 centimeter bij Sassenheim duidt erop dat hier een relatief grote Germaanse nederzetting was. Het is daarmee niet gezegd dat de Sassenheimse nederzetting dus ook Cananefaats is. De Romeinse geschiedschrijver Tacitus vermeldt, dat de Frisii zich in twee secties aan de monding van de Rijn hadden gevestigd, maar aangenomen wordt, dat de meest westelijke groep daarvan pas na de neergeslagen Bataafse Opstand onder aanvoering van Julius Civilis (70 na Chr.) in het gebied van de Cananefaten, (Zuid) Holland, aankwamen. Het precieze verloop van deze zuidwestelijke expansie is onbekend. Waarschijnlijk ging het om losse verhuizingen langs het kustgebied tot diep in Vlaanderen en niet om territoriale uitbreidingen. Dit proces wordt verondersteld al vroeg in de Romeinse tijd te zijn begonnen en bereikte waarschijnlijk haar hoogtepunt in de 3de eeuw.

In de 4e eeuw, de periode van de Grote Volksverhuizingen verlaten de Romeinen de streek richting het zuiden. Met hen vertrekt een belangrijk deel van de geromaniseerde Cananefaten, die waarschijnlijk opgingen is het stamverband van de Franken. De uitzonderlijk woeste zee en de daarmee gepaard gaande kusterosie, dwingen ook de Frisii halverwege de 3de eew grote delen van hun land te verlaten, zoals aan de hand van een vrij plotseling gebrek aan archeologische vondsten kan worden aangetoond. Velen wijken uit naar wat nu Vlaanderen en Engeland (Kent) is.

Vroege Middeleeuwen

Vanaf eind 5de eeuw en vroege 6de eeuw vond opnieuw bewoning plaats in het kustgebied, door mensen die weer Friezen werden genoemd. P. Boulens postuleert in zijn boek "Friesland tot de elfde eeuw" dat het begrip "Friezen" sinds de Grote Volksverhuizing vooral een politieke inhoud had, en niet zozeer een etnische. De bevolkingsgroei in deze periode bestond volgens hem waarschijnlijk deels uit Angelen en Saksen - Angelsaksen of 'nieuwe Friezen'. Dit zou een mogelijke verklaring kunnen zijn voor de naam Sassenheim: heim of woonplek van Saksen.

Sassenheim kan evenwel zijn afgeleid van de (al dan niet Saksische) 'persoonsnaam' Sahso (Saxo), een vorm die wel meer voorkwam in West-Nederland. M. F. P. Dijkstra stelt dat dit het geval moet zijn, omdat plaatsnamen eindigend in 'heem' (of een variant daarom zoals -om, -um, -heim etc.) die aan een persoonsnaam zijn gekoppeld doorgaans verder van de rivier afliggen dan plaatsnamen die zijn gebaseerd op een zelfstandig naamwoord en aan de riviermonding liggen. De eerste groep is later ontstaan, wat aansluit bij archeologische vondsten in het gebied. De plaatsnamen gebaseerd op een persoonsnaam moeten individuele ontginningen zijn geweest (die in een later stadium ontstonden). Dat deze nederzettingen later zijn ontstaan of in ieder geval geen grote betekenis hadden, blijkt ook uit de activiteiten van Angelsaksische monniken uit Engeland in het gebied, eind 7de eeuw.

De komst van deze monniken maakt echter ook een derde hypothese mogelijk: dat Sassenheim is gesticht door Angelsaksische bezoekers van de andere kant van de Noordzee. In het jaar 690 kwam Willibrord met 11 monniken bij Katwijk aan land. Zijn opdracht was de (nieuwe) Frisii tot het christendom te bekeren. Onder zijn leiding werden een aantal moederkerken gesticht, onder andere in Oegstgeest. Vanuit Voorhout werd later pas in Sassenheim een kapelletje gesticht. Wanneer we er toch vanuit gaan dat de plaatsnaam Sassenheim ‘woonplaats der Saksen’ betekent, dan is dit indirect een aanwijzing voor een gering aandeel van Saksische migranten vlak ten noorden van de Rijnmond temidden van bewoners met een andere ethnische achtergrond.

Willibrord gaf zijn bezittingen aan de abdij van Echternach, die ook door hem was gesticht. Door de invallen van de Noormannen kon deze abdij de controle over alle goederen en rechten niet goed uitvoeren. De Bisschop van Utrecht nam deze taak over, maar ook hij moest vluchten voor de Noormannen. Toen deze eindelijk verdreven waren, bleken de Hollandse Graven alle bezittingen ingepikt te hebben. Daarom maakte de Bisschop van Utrecht een lijst van alle goederen die na 850 verloren waren gegaan. Op deze lijst wordt voor het eerst melding gemaakt 'Hostsagnem' (Oost-Sassenheim) en Westsagnem (West-Sassenheim). De naam is dus al sinds de eerste helft van de 9de eeuw in gebruik. Later in de 10de eeuw werd de naam Saxnem, Zassenem of Sassem gebruikt.

Late Middeleeuwen

Na de opkomst van het graafschap Holland uit het Friese grondgebied, verschenen er in de 13e eeuw een drietal ridderhofsteden rond Sassenheim: aan de zuidzijde, nabij de aftakking van de strandwal naar Warmond een kasteel van de heren van Alkemade; aan de NO-zijde, aan de oostelijke rand van de strandwal (aan de "Leede") de ridderhofstede Ter Leede; en vlak ten noorden van het dorp lag een door een gracht omgeven volksburcht langs de westelijke rand van de strandwal. Heer Dirk van Teylingen liet deze waterburcht rond 1250 uitbouwen en versterken tot een woonburcht, waarvan we de restanten nog kennen als de Ruïne van Teylingen. Vanuit deze strategische vesting werd op last van de Hollandse graven in westelijke richting een verhoogde weg naar het grafelijk jachtdomein in de Noordwijkerhoutse duinen aangelegd, door de moerassige strandvlakte; een gedeelte ervan zou voor altijd bekend blijven staan als de Gravendam ('s Gravendamseweg). De landerijen bij Slot Teylingen staan bekend als het keukenduin en ontleent zijn naam aan het feit dat de opbrengsten van het duingebied zoals wild, vee en allerlei kruiden en bessen bestemd waren voor de huishouding ofwel keuken van het slot. De bekendste bewoner was de Hollandse gravin Jacoba van Beieren, die zich in het slot terugtrok na de Hoekse en Kabeljauwse twisten en haar gemaal Frank van Borssele, de eerste stadhouder van Holland na de graventijd.

Het moerasgebied ten oosten van de oude strandwal veranderde in de loop der eeuwen in veengebied, die werden bedijkt, ingepolderd en in cultuur gebracht. De bevolking groeide echter langzaam: in 1369: 133 inwoners (33 huizen), in 1623: 276 inwoners (in 69 huizen).

Moderne tijd

In de 17e en 18e eeuw bouwden rijke kooplieden langs de Heerweg, de huidige Hoofdstraat, hun prachtige zomerverblijven. Op een enkele na zijn deze allemaal verdwenen. Rond 1860 kwam Sassenheim pas echt tot bloei door de opkomst van de bloembollenteelt. In die tijd bezat Sassenheim de grootste korenmolen tussen het IJ en de Maas. De romp van deze molen is opgenomen in de architectuur van de huidige woonwijk Postwijk. Door industrie en handel rijk geworden kooplieden uit de grote steden kwamen naar Sassenheim en stichtten er buitenplaatsen (van noord naar zuid): het Huis ter Leede (op de fundamenten van het oude kasteel), Huize Rusthoff, Het Oude Koningshuis, Huis te Nieuwborgh, Huis Sassigt, Huis Ter Weegen, Wilt Rijk en Clinkenbergh.

Vanaf de volkstelling in 1899 groeide het inwonertal van circa 1.950 inwoners naar bijna 7.000 in 1946. Een sterke groei, die zich voortzette tot circa 14.600 inwoners in 1991. Met name de ontwikkeling van Sassenheim als industriegemeente én forensengemeente heeft hiertoe bijgedragen. De groei ging gepaard met een aanzienlijke toename van de welstand. De vernieuwing en de uitbreiding van de winkelstand hield daarmee gelijke tred. Modernisering van panden, kaalslag en nieuwbouw zorgden voor drastische veranderingen in de bebouwing. Veel van het karakteristieke dorpsgezicht ging daarmee verloren. Door grondgebrek zijn er nog maar beperkte mogelijkheden voor woningbouw en is de groei vrijwel tot een eind gekomen.

Na 1945 is de nadruk komen te liggen op het aantrekken van lichte industrie, waardoor de weinige bloembollengronden die Sassenheim bezat zijn verdwenen. Sassenheim heeft zich ontwikkeld als industriegemeente en forensengemeente. Door grondgebrek zijn er nog maar beperkt mogelijkheden voor woningbouw en is de groei vrijwel tot stilstand gekomen.

Bijnaam

De bijnaam voor de inwoners van Sassenheim is asbakken, deze naam is ontstaan door het beroep dat Sassemers in de 17e en 18e eeuw uitvoerden. Zij hadden in die tijd een zeer kenmerkend beroep. Destijds hadden de Sassenheimers het monopolie voor het ophalen van hout- en turfas bij de burgers van Sassenheim, Lisse en Hillegom. De as werd in de asschuur aan de Vaartkade opgeslagen. Deze asschuur uit de 19de eeuw is inmiddels gesloopt. Uiteindelijk werd de as per schip via De Kaag naar Leiden vervoerd, waar het aan de zeepziederijen werd verkocht. Deze asresten bevatten o.a kaliumzouten (ook wel potas, het Engelse woord potassium = kalium). Deze kaliumzouten dienden als grondstof voor het zieden van zeep. Deze zeep was (na het zieden ofwel het verzepingsproces) niets anders dan (in hoofdzaak) een mengsel van kaliumzouten van vetzuren.

Losse feiten

Ten oosten van Sassenheim lopen de autosnelweg A44 en de Schiphollijn, waaraan op 9 december 2011 een station is geopend.

De bebouwing van de plaats Sassenheim had ten tijde van de gemeentesamenvoeging zijn gemeentegrenzen nagenoeg bereikt. De bekendste bezienswaardigheid van Sassenheim, de ruïne van Teijlingen, bevindt zich in de buurtschap Teijlingen, dat weliswaar aan Sassenheim is vastgebouwd, maar vanouds deel was van de voormalige gemeente Voorhout.

Sassenheim is ook een belangrijke industrieplaats: AkzoNobel heeft er een fabriek, voortgekomen uit de verf- en lakfabriek Sikkens, die zich in 1939 vanuit Groningen in Sassenheim had gevestigd.

Sassenheim kent één middelbare school: het Rijnlands Lyceum Sassenheim.

In Sassenheim staat het distriebutiecentrum van Dirk van der Broek.

Station

De schiphollijn is dicht bij het dorp en sinds de aanleg is het een wens van de gemeente om ook een halte bij de spoorlijn te krijgen. NS wilde dit nieuw station alleen bedienen als alle lokale buslijnen ook het station bedienden. Hiervoor is een bustunnel onder de snelweg aangelegd om het station bereikbaar voor bussen te maken vanuit het dorp. Na de aanleg van van de bustunnel kon het station in december 2011 geopend worden.

Gemeentekantoor

In Sassenheim is het gemeentekantoor van Teylingen gevestigd. In het gemeentekantoor is ook het politiebureau van de gemeente gevestigd , het gemeentekantoor verhuist per 1 januari 2014 naar Voorhout in het voormalige Bibliotheekgebouw naast het bestuurscentrum dit door o.a. bezuinigingen bij de gemeentes op ambtenaren volgens het regeringsakkoord.

Industrie

Sassenheim heeft anders dan omliggende dorpen vrij veel industrie, waarvan de vestiging van AkzoNobel het grootste voorbeeld is. Het dorp heeft ook een aantal bedrijventerreinen, zoals:

• Sassenheim-Zuid
• Jagtlustkade
• Industriekade

Rijksmonumenten

Zie lijst van rijksmonumenten in Sassenheim voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sassenheim heeft 22 rijksmonumenten.

Bezienswaardigheden

• De Pancratiuskerk
• De Dorpskerk
• Ruïne van Teylingen (aan Sassenheim grenzend maar in Voorhout)
• Molenromp de Speelman

Weergemiddelden

Weergemiddelden voor Sassenheim
Maand	jan	feb	mrt	apr	mei	jun	jul	aug	sep	okt	nov	dec	Jaar
hoogste maximum (°C)	13,8	15,9	20,8	25,9	29,7	33,5	33,1	34,6	28,7	24,5	17,5	15,4	34,6
gemiddeld maximum (°C)	5,6	6	9	11,8	16,3	18,4	20,6	21,2	18,1	14,1	9,5	6,9	13,1
gemiddelde temperatuur (°C)	3,4	3,3	5,8	8	12,1	14,6	16,9	17,1	14,5	10,8	7	4,7	9,9
gemiddeld minimum (°C)	0,7	0,4	2,4	4	7,6	10,5	13,0	12,8	10,5	7,2	4,1	2,1	6,3
laagste minimum (°C)	-16,4	-14	-11,1	-4,4	-1,5	1,7	5,4	5,5	1,2	-4,4	-7,1	-10,6	-16,4
neerslag (mm)	64,9	43,4	60,5	43,5	48,3	65,1	66,1	61,1	85,8	87,8	88,7	73,9	789,1
bron: KNMI: gemiddelden en extremen (1971-2000)

Jeugdinrichting Teylingereind

Sassenheim heeft een particuliere justitiële jeugdinrichting, Forensisch Centrum Teylingereind. In de volksmond wordt de inrichting jeugdgevangenis genoemd. Binnen Teylingereind verblijven jongeren die op last van de kinderrechter in een gesloten omgeving geplaatst zijn. Zij zitten in voorlopige hechtenis, hebben een detentiestraf of PIJ-maatregel opgelegd gekregen of zijn opgenomen ter observatie. Jongeren tussen 12 en 18 jaar worden gedurende korte of langere periode behandeld. Binnen Teylingereind is een vso/zmok-school, genaamd De Burcht.

Verenigingen

Sportverenigingen

• Ter Leede - voetbalclub
• RKVV Teylingen - voetbalclub
• VCS - volleybalclub
• The Bassets - rugbyclub
• STV - tennisclub
• Sassenheimse Zwemvereniging - zwemclub
• Sassenheimse IJsclub - ijsclub
• Schaats Trainingsgroep Sassenheim - schaatsvereniging
• RETURN - turn- en atletiekvereniging
• KV TOP Sassenheim - korfbalvereniging
• TTV - twirlvereniging
• ARGOS - twirlclub

Muziekverenigingen

• Het Muzenhuis (rooms-katholiek)
• De Lenteklokjes en Caprice (jeugd- en kinderkoor)
• Drum- en Showband Adest Musica
• Christelijke Harmonievereniging Crescendo

Vrije academies

• De Sassenheimse Vrije Academie voor Kunst en Cultuur (openbaar)

Sportvelden en complexen

Sassenheim heeft het grootste sportcomplex van gemeente Teijlingen, genaamd de Wasbeek. De Wasbeek heeft 2 grote zwembaden en 5 sportvelden onder een dak. Verder heeft Sassenheim ook een rugbyveld van The Bassets. Ook heeft Sassenheim 5 korfbalvelden en daarnaast ook nog 3 zalen onder dak in het complex De Korf. Ook heeft Sassenheim 10 tennisvelden van tennisclub STV. Ook nog 12 voetbal velden van Ter Leede en RKVV Teylingen in sportcomplex Roodemolen.

Kerken

In Sassenheim zijn vier actieve kerken:

• De Dorpskerk
• De Julianakerk
• De Pancratiuskerk
• De Havenkerk

Daarnaast is er ook een moskee in het dorp.

Onderwijs

Basisscholen

• Het Bolwerk (openbaar)
• De Kinderburg (rooms-katholiek)
• De Overplaats (rooms-katholiek)
• De Rank (christelijk)
• De Springplank (rooms-katholiek)
• De Startbaan (rooms-katholiek)

Middelbaar onderwijs

• Rijnlands Lyceum Sassenheim

Supermarkten

In Sassenheim zijn verschillende supermarkten gevestigd:

• Vomar Voordeelmarkt
• Albert Heijn
• Digros
• Hoogvliet

Stedenbanden

Sassenheim heeft banden met de volgende steden:

• Lagos (Portugal), sinds 1 januari 2013
• Tileagd (Roemenië), sinds 2001

Verder heeft in gemeente Teylingen ook Warmond een band met Champigné in Frankrijk.

Geboren

• Bart Zoet (20 oktober 1942), wielrenner
• Phil Tilli (16 januari 1972), gitarist bij Moke en de Tröckener Kecks
• Martin Hersman (26 februari 1974), schaatser

Bewoners

• Jacoba van Beieren (16 juli 1401), gravin van Holland, Zeeland en Henegouwen
• Frank van Borssele (ca. 1395), stadhouder van Holland en Zeeland

Trivia

• Sassenheim is ook een plaats in het Groothertogdom Luxemburg. Daar wordt deze plaats ook wel Sanem (Frans) of Suessem (Luxemburgs) genoemd.
• Er bestaat een woordgrapje over Sassenheim, dat het in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers het mooiste dorp in Nederland werd gevonden: "En wat vinden de Duitsers het mooiste dorp in Nederland? Sassenheim! Want daar vinden ze de S.A., de S.S. en hun Heim" - Anne de Vries, De storm steekt op, uitgeverij G.F. Callenbach 1952)

Zie ook

• Lijst van burgemeesters van Sassenheim
• Watertoren (Sassenheim)
• Verzorgingsplaats Elsgeest
• Verzorgingsplaats Sassenheim
• Ter Leede
• RKVV Teylingen

Externe link

Wikivoyage

• Officiële website van gemeente Teylingen

Noot

Mediabestanden

Zie de categorie Sassenheim van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Plaatsen in de gemeente Teylingen
Dorpen: Sassenheim · Voorhout · Warmond Buurtschappen: Klinkenberg · Oosteinde · Teijlingen Zuid-Holland: Steden en dorpen    Nederland: Provincies · Gemeenten

Beluister

(info)

52° 13' NB 4° 31' OL