Sikkel (werktuig)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
sikkel
sikkel
Wapen van de Sovjet-Unie met hamer en sikkel

Een sikkel is een primitief landbouwwerktuig dat dient om gras en graan mee af te snijden. Het is een van de oudste gereedschappen van de mens.

Gebruik[bewerken]

De gebruiker van een sikkel moet bij het werk diep bukken of knielen om het gras of de halmen te maaien. De gelijksoortige zeis is in wezen een sikkel met een lange steel (loodrecht op het snijblad) met 2 handvatten, zodat rechtopstaand gewerkt kan worden. Er bestaat ook een tussenvorm: de zicht, met de bladvorm als van een zeis, doch de steel is half zo lang als die van de zeis en heeft maar één handvat. De gebruiker van de zicht werkt ook in een gebogen houding, maar kan het gemaaide graan met een pikhaak verzamelen tot een bos in één werkgang. Elk van de werktuigen vereist overigens een totaal verschillende techniek van de gebruiker.

De oudste bekende sikkels stammen al uit de jonge steentijd in het Midden-Oosten, toen de mens leerde graan te planten. Ze werden nog van vuursteen en klei gemaakt. Een sikkel is tegenwoordig meestal van metaal gemaakt, en wordt op kleine schaal nog steeds gebruikt.

Het onderhoud van de sikkel gebeurt net zoals dit het geval is bij de zeis, met dit verschil dat er opgelet moet worden om bij het zetten enkel de bovenkant van de sikkel te slijpen. Net zoals bij een schaar is hier de richting van de snede van belang: bij het trekken van het werktuig moet de sikkel een benedenwaartse richting volgen, die gestuurd wordt door de snede van het sikkelblad. Indien men systematisch zou zetten aan de onderkant van het blad, zou dit bij het snijden of trekken een opwaartse beweging veroorzaken, hetgeen gevaar voor de vingers van de arbeider zou inhouden.

Het "haren" van de sikkel (zie bij zeis) is een veel minder gebruikte bewerking, maar is eveneens nodig om een scherp en goedwerkend werktuig te behouden. Omdat de moderne sikkels geproduceerd worden uit metaal, dat dikker is dan de oude fijngesmede werktuigen, wordt haren na enige tijd zelfs zeer moeilijk.

Symboliek en overdrachtelijk woordgebruik[bewerken]

  • De sikkel werd samen met een hamer gebruikt als symbool van het communisme dat het verbond uitdrukte der proletariërs, d.w.z. de fabrieksarbeiders (hamer) en de landarbeiders (sikkel). Hij stond daarom op de vlag van de Sovjet-Unie en veel andere communistische landen.
  • De sikkel van de maan duidt wassende en afnemende maan aan. In het eerste geval symboliseert de maansikkel ook de Islam.
  • In de geometrie is een sikkel de samenvoeging van twee cirkelbogen met verschillende straal (bv. door plaatsing van een kleinere cirkel binnen een grotere met gemeenschappelijk raakpunt).
  • In de ziekteleer is de sikkelcel een pathologische vorm van de rode bloedcel.
  • In de militaire strategie wordt het begrip sikkelbeweging gebruikt om een omtrekkende en afsnijdende beweging aan te duiden.