Holland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Dit artikel gaat over een streek in Nederland. Zie Nederland voor het artikel over het land, zie Holland (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Holland.
Holland
Regio van Nederland Vlag van Nederland
Noord- en Zuid-Holland samen binnen Nederland
Geografie
Provincie Zuid-Holland
Noord-Holland
Oppervlakte 7510,26 km²
- Land 5485,72 km²
Bevolking
Inwoners 6.259.901[1]
Bevolkingsdichtheid 1141/km²
Talen Nederlands
Dialecten Noord-Hollandse dialecten

Holland is een streek in het westen van Nederland, die tegenwoordig opgedeeld is in de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland. Die twee provincies zijn echter niet helemaal gelijk aan de streek Holland. De plaats Woerden is bijvoorbeeld meerdere malen veranderd van provincie (tussen Zuid-Holland en Utrecht) en ligt nu in de provincie Utrecht. Een ander voorbeeld is de plaats Vianen, die tot 2002 in Zuid-Holland lag en tegenwoordig in Utrecht. Op 30 november 2011 telden de beide provincies bij elkaar 6.259.901 inwoners[1] op een landoppervlakte van 5485,72 km², wat resulteert in een bevolkingsdichtheid van 1141 inwoners per km².

Naam[bewerken]

Vrachtwagen met opschrift 'Holland' in de betekenis 'Nederland' (Beerta ligt in Groningen)

De naam is vermoedelijk afkomstig van Holtland of Holdland, dus: "houtland". In de negende eeuw werd dit genoemd als plaats waarvan de ligging onbekend is; mogelijk was het de benaming voor de bosrijke geestgronden aan beide zijden van de monding van de Oude Rijn. Ook in de Westhoek in West- en Frans-Vlaanderen wordt er een onderscheid gemaakt tussen het Blootland dat zich vlak achter de kust bevindt en het verder van de kust gelegen Holt- of Houtland.

Plinius de Oudere (23 - 79 na Chr.) refereerde naar deze streek als het land tussen Helinius en Flevo ("inter Helinium ac Flevum"), twee vertakkingen van de Rijn waarvan de eerste in de buurt van Den Briel uitmondde in de Maas en de tweede in "de meren van het noorden".[2] Het werd daarna de benaming van de gouw circa horas Rheni (Rijnland), van waaruit graaf Floris I zijn gebied in het noorden uit wist te breiden. De oudste bronnen refereren aan het niet duidelijk gedefinieerde graafschap als Frisia ten westen van het Vlie. Tot 1101 hebben de bronnen het over Friese graven, maar in dat jaar krijgt Floris II een toevoeging; hij wordt genoemd als Florentius comes de Hollant, graaf van Holland, waarmee de naam is overgegaan op het gehele graafschap.

De naam wordt in het buitenland vaak als metonymia voor geheel Nederland gebruikt, hoewel dit onjuist is. Deze vorm van pars pro toto wordt soms ook in Nederland gebruikt.[3] In enkele provincies wordt met Holland enkel de delen van Nederland aangeduid die buiten de eigen provincie liggen; in sommige andere provincies wordt met Holland gerefereerd aan het westen van Nederland. De benaming "Hollander" voor een inwoner van Nederland in het algemeen is sommige Nederlanders een doorn in het oog.

Geografie[bewerken]

Holland is gelegen in het westen van Nederland, en wordt begrensd door de Noordzee aan de westkant, Zeeland en Noord-Brabant in het zuiden, en Gelderland, Utrecht, Flevoland en het IJsselmeer in het oosten. De Rijn en de Maas monden in Holland uit in de Noordzee, en er bevinden zich nog verscheidene andere rivieren, plassen en andere watergebieden. Holland wordt door een lijn van kustduinen, onderbroken door enkele waterkeringen, beschermd voor de zee. Het meeste land betreft polderlandschap dat onder de zeespiegel ligt. Tegenwoordig ligt het laagste punt in Holland in de Zuidplaspolder, namelijk 6,76 meter onder NAP. Om te voorkomen dat Holland overstroomt is continue afvoer van water noodzakelijk. Vroeger gebeurde dit vooral door middel van windmolens, die zo talrijk waren (en op sommige plaatsen nog steeds zijn) dat de windmolen is uitgegroeid tot een symbool van Holland. Holland is in oppervlakte 7510,26 km² groot, waarvan 5485,72 km² (73%) land en 2024,54 km² (27%) water. De totale oppervlakte beslaat ongeveer 18% van Nederland. De belangrijkste steden zijn Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Amsterdam is de formele hoofdstad en het financiële centrum van Nederland. De haven van Rotterdam is de grootste in Europa, en één van de grootste ter wereld. In Den Haag is de regering gezeteld. Samen met Utrecht en andere kleinere gemeenten vormen deze steden de Randstad, één van de meest dichtbevolkte regio's in Europa.

Belangrijkste steden en verstedelijking[bewerken]

Tabel van steden in Holland met meer dan 100.000 inwoners (op 30 november 2011[4]). De Hollandse provincies kennen een hoge graad van verstedelijking:

Stad Aantal inwoners (agglomeratie) (metropoolregio) Provincie
1 Amsterdam 789.427 (1.081.214) (2.220.000) Flag North-Holland, Netherlands.svg Noord-Holland
2 Rotterdam 616.192 (1.211.523) (2.261.844) Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland
3 Den Haag 501.174 (646.308) (2.261.844) Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland
4 Haarlem 151.831 (200.087) (2.220.000) Flag North-Holland, Netherlands.svg Noord-Holland
5 Zoetermeer 122.315 (122.315) (2.261.844) Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland
6 Dordrecht 118.900 (237.319) Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland
7 Leiden 118.701 (254.970) Flag Zuid-Holland.svg Zuid-Holland

Geschiedenis[bewerken]

Prehistorie[bewerken]

Voor de komst van de Romeinen werd het gebied al bewoond door mensen. De oudste sporen van menselijke activiteit stammen uit de periode 12.000-9.000 v.Chr. Mensen woonden toen voornamelijk op de hoger gelegen gebieden in plaats van in de natte delta. De vertegenwoordigers van de Vlaardingencultuur konden juist in de natte delta goed vertoeven. Door de daling van de zeespiegel gedurende de Brons en IJzertijd werd landbouw op grotere schaal mogelijk en groeide de bevolking en ontstonden er permanente nederzettingen op verschillende plaatsen achter duinen, langs rivieren en op Texel.

Graafschap Holland[bewerken]

Graafschap Holland in 1477.
Nuvola single chevron right.svg Zie Graafschap Holland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het graafschap Holland werd in 1101 voor het eerst als dusdanig aangeduid. Na de Eerste Vrije Statenvergadering van 1572 namen de Staten van Holland en West-Friesland het bestuur over van de toenmalige graaf, Filips II. Het nam ook de bestuurlijke rol over van het Hof van Holland, dat nog tot ver in de zestiende eeuw politieke bevoegdheden hield, maar zich steeds meer beperkte tot gerechtelijke aangelegenheden.

Gewest Holland[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog speelde het gewest Holland en West-Friesland een belangrijke rol in het verzet tegen de Spanjaarden. Na de Unie van Utrecht in 1579 trad het toe tot de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en werd Holland daarvan het leidende gewest, dat was verdeeld in het Zuiderkwartier en het Noorderkwartier.

Er was geen graaf van Holland meer, de staten van Holland waren soeverein in het gewest dat niet langer als graafschap werd aangeduid, ook al rustte op het wapen soms een grafelijke kroon. In de staten kwamen de door de steden verkozen afgevaardigden bijeen. Ook de edelen van Holland, een kleine groep edellieden, hadden een stem die in hun naam door de raadpensionaris van Holland werd uitgebracht.

De steden hadden een protocollaire volgorde, zij brachten hun stem in deze volgorde uit en in de op rang en anciënniteit gefixeerde 17e en 18e eeuw traden de vertegenwoordigers in deze volgorde op[5]. Dordrecht was de oudste en eerste der Hollandse steden en mocht ook de raadpensionaris stellen[6]. Johan de Witt kwam uit Dordrecht.

kaart van Holland uit 1606 door Gerard Mercator

Franse tijd[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Franse tijd in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1799, na de vorming van de Bataafse Republiek, werd Nederland op een andere manier verdeeld, namelijk in departementen. Het gewest Holland werd verdeeld in het Departement van Texel (van Vlie tot Rijn), het Departement van de Amstel (omgeving Amsterdam), het Departement van de Delf (Holland ten zuiden van de Rijn, zonder de eilanden), want die werden inclusief het eiland van Dordrecht, samen met het westen van Bataafs-Brabant (incl. Breda), bij Zeeland gevoegd: Departement van de Schelde en Maas (hoofdstad Middelburg). In 1802 werd na de vorming van het Bataafs Gemenebest de gewestelijke structuur van vóór 1799 weer grotendeels hersteld en zo ontstond het departement Holland.

In 1807, bij de departementale herindeling als gevolg van de oprichting van het koninkrijk Holland, werd het departement Holland in tweeën gedeeld, namelijk in de departementen Amstelland en Maasland.

Na de annexatie van het koninkrijk Holland op 9 juli 1810 werden deze departementen op 1 januari 1811 een departement van het Eerste Franse Keizerrijk onder de namen Zuiderzee en Monden van de Maas.

Vorstendom der Verenigde Nederlanden[bewerken]

In de Grondwet van 1814 werd Holland ingesteld als ongedeelde provincie in het Vorstendom der Verenigde Nederlanden.

Koninkrijk der Nederlanden[bewerken]

In 1815 werd Holland een provincie in het Koninkrijk der Nederlanden. Om de dominantie van Holland te verminderen werd de provincie in 1840 gesplitst in de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland. In de jaren daarna werd nog regelmatig met gebieden geschoven tussen de twee provincies en ook met de andere aanliggende provincies, zoals in 1942 toen de eilanden Vlieland en Terschelling bij de provincie Friesland werden ingedeeld.

Positie van Holland in Nederland[bewerken]

Stereotype van Holland.
Nuvola single chevron right.svg Zie Hollandse identiteit voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Al in de late Middeleeuwen had Holland een grote politieke invloed op het gebied boven de grote rivieren, vooral omdat het graafschap het Sticht (het wereldlijke bestuursgebied van het Bisdom Utrecht) begon te domineren.

Tijdens de Republiek werd er ook een steeds sterkere culturele invloed uitgeoefend op de andere gewesten. De stadsdialecten van het Hollands werden het Standaardnederlands, terwijl taalvarianten in de overige delen van het land aan status inboetten, veelal een stigma kregen en zich ontwikkelden richting het Standaardnederlands.

Naar buiten toe bepaalde het machtige gewest de beeldvorming over Nederland. Holland is dan ook in vele talen het woord voor Nederland in het algemeen geworden. Daarbij wordt tegenwoordig gedacht aan stereotypen zoals tulpen, klederdracht en klompen maar ook marihuana en prostitutie; al sinds het midden van de 19e eeuw worden typisch Hollandse kenmerken ingezet bij de promotie van Nederland als geheel. Vanaf die tijd werd ook de nationale eenheid versterkt door een proces van economische en culturele modernisering dat uitstraalde vanuit de Hollandse steden. Nog steeds is de Randstad Holland (meestal afgekort tot Randstad) het politieke, economische en culturele centrum van Nederland.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b [1] Statline CBS: Bevolkingsontwikkeling per maand
  2. [2] Pliny the Elder, The Natural History (eds. John Bostock, M.D., F.R.S., H.T. Riley, Esq., B.A.)
  3. [3], Van Dale's Woordenboek Hedendaags Nederlands
  4. CBS Statline
  5. Geert H. Medema, ‘In zo goede order als in eenige stad in Holland.’ Het stedelijk bouwbedrijf in Holland in de achttiende eeuw. Proefschrift Utrecht 2008, p. 10.
  6. "De Ware Vrijheid", biografie van Johan de Witt en Cornelis de Witt, biografie door Luc Panhuysen 2005