Bataafs Gemenebest

Bataafsch Gemeenebest Vazalstaat van Frankrijk ←  1801 – 1806  → (Details) (Details) Motto Een en ondeelbaar sterk Kaart Algemene gegevens Hoofdstad Den Haag Bevolking ± 1.880.500 (1801) ± 2.178.000 (1806) Talen Nederlands Religie(s) Protestantisme, Rooms-katholiek Munteenheid Gulden Regering Regeringsvorm Republiek Geschiedenis - Bataafse Republiek 1801 - Koninkrijk Holland 1806 Staatkundige geschiedenis van de Nederlanden Friesland 1024 1528 Sticht Utrecht Groningen & Ommelanden 1339 1543 Gelre 1384 1482 Bourgondische Nederlanden Rijksabdij Thorn Graafschap Horn 980 1795 Prinsbisdom Luik Rijksabdij Stavelot- Malmedy Hertogdom Bouillon 1482 1581 / 1795 Habsburgse Nederlanden 1556 1713 Spaanse Nederlanden 1581 1795 Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1713 1795 Oostenrijkse Nederlanden (1790 Verenigde Nederlandse Staten) 1795 1801 Bataafse Republiek 1795 1804 Eerste Franse Republiek 1801 1806 Bataafs Gemenebest 1806 1810 Koninkrijk Holland 1810 1813 Eerste Franse Keizerrijk 1804 1815 Eerste Franse Keizerrijk 1813 1815 Vorstendom der Nederlanden 1815 1830 Verenigd Koninkrijk der Nederlanden 1815 - 1867 G-H Luxemburg 1830 Koninkrijk der Nederlanden 1830 Koninkrijk België (Duitse Bond) 1867 Groot- Hertogdom Luxemburg

Het Bataafs Gemenebest (1801 - 1806) (in de toenmalige spelling Bataafsch Gemeenebest) was een republiek die het grootste gedeelte van het huidige Nederland omvatte. De republiek was gevormd naar voorbeeld en met militaire steun van de Franse Republiek, waarvan het Bataafs Gemenebest een bondgenoot en de facto een vazalstaat was. Het Bataafs Gemenebest ontstond na een grondwetswijziging in de Bataafse Republiek, waarbij de staatsinrichting drastisch werd gewijzigd. In sommige publicaties uit die tijd, ook van de overheid zèlf, werd zowel over de Bataafse Republiek als over het Bataafs Gemenebest gesproken.

Geschiedenis

Zie Staatsbewind voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1801 vond onder grote druk van Frankrijk een grondwetsherziening plaats, waarbij de veranderingen van 1798 werden teruggedraaid. De staatsinrichting werd drastisch gewijzigd. Het Vertegenwoordigende Lichaam van de Bataafse Republiek werd vervangen door een Wetgevend Lichaam. Als uitvoerende macht - opvolger van het Uitvoerend Bewind - werd een Staatsbewind ingesteld, bestaande uit 12 personen. Tevens kwam de rechtspraak in handen van een onafhankelijke rechterlijke macht. De leer van Montesquieu over scheiding der machten werd zodoende in praktijk gebracht. De naam van de republiek werd gewijzigd in Bataafs Gemenebest.

In 1805 werd door Napoleon bewerkstelligd dat het Staatsbewind werd vervangen door een eenhoofdig bewind. Rutger Jan Schimmelpenninck werd door Frankrijk benoemd op deze post, met de titel raadpensionaris. De wetgevende macht bleef formeel wel in handen van het Wetgevend Lichaam, maar in de praktijk was een advieslichaam, de Staatsraad, belangrijker. Schimmelpenninck zorgde voor het eerste centrale bestuursapparaat in de historie van de Lage Landen. Vijf departementen (Binnenlandse Zaken, Buitenlandse Zaken, Financiën, Marine en Oorlog) vormden de kern van zijn regering.

In 1806 verloor Napoleon echter het vertrouwen in de Republiek. Hij vond dat de patriotten te weinig en te langzaam de richtlijnen van Parijs volgden. Hij dwong Schimmelpenninck tot aftreden, hernoemde het land tot Koninkrijk Holland en benoemde zijn broer Lodewijk Napoleon Bonaparte tot koning.

Departementen

Indeling van de departementen in het Bataafs Gemenebest 1802 - 1807

Bij wet van 21 juni 1802 werd de departementale indeling van het rijk vastgesteld. Daarbij werd de departementale indeling van 1799 teruggedraaid; de bekende historische gewestnamen en -indelingen werden weer verwerkt in de departementale structuur.

• Departement Bataafs Brabant
• Departement Friesland
• Departement Gelderland
• Departement Holland
• Departement Overijssel
• Departement Stad en Landen van Groningen
• Departement Utrecht
• Departement Zeeland

Na de oprichting van het koninkrijk Holland in 1806 werd bij wet van 13 april 1807 de departementale indeling van het rijk opnieuw vastgesteld. De belangrijkste wijziging was de splitsing van de departementen Holland en Overijssel.

Literatuur

• Schama, S., Patriotten en bevrijders. Revolutie in de Noordelijke Nederlanden, 1780-1813 4e druk (Amsterdam 2005).
• Sutherland, D.M.G.,Revolutie en contra revolutie. Frankrijk van 1789-1815 3e druk (Nijmegen 1989)

Zie ook

• Lijst van raadpensionarissen in het Bataafs Gemenebest
• Bataven
• Franse tijd in Nederland
• Geschiedenis van Nederland
• Willem Huart

Externe links

• Bataafse parlementen (1796-1810)
• Bataafs Gemenebest
• Leden van het Wetgevend Lichaam van het Bataafs Gemenebest

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties: