Nederlands-Brazilië

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nederlands-Brazilië
Nieuw Holland
Kolonie
 Koloniaal Brazilië 1630–1654 Koloniaal Brazilië 
Bandeira Nieuw Holland.PNG Brasil Holandês.PNG
Kaart
Nederlands-Brazillië.jpg
Algemene gegevens
Hoofdstad Mauritsstad
Munteenheid Braziliaanse Guldens (geslagen door de WIC)
Regering
Legislatuur Raad van Brazillië
De verdeling van Zuid-Amerika tussen Spanje, Portugal en Nederland rond 1650.
Slag bij Guararappes

Nederlands-Brazilië (officieel: Nieuw Holland; Portugees: Nova Holanda) was een Nederlandse kolonie in de 17e eeuw, van 1630 tot 1654. Brazilië was oorspronkelijk al gekoloniseerd door Portugal, en deze kolonies werden voor een deel overgenomen door de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De verschillende gouverneurs van de kolonie trachtten zo veel mogelijk immigranten naar het gebied te lokken, met matig succes. Uiteindelijk werden de Nederlanders in 1654 uit het gebied verjaagd door de Portugezen. Nu behoort het tot Brazilië.

Geschiedenis[bewerken]

Na de overmeestering van de Spaanse zilvervloot door Piet Hein in het jaar 1628 had de West-Indische Compagnie genoeg geld om de koloniale macht van de dominante koninkrijken van het Iberische schiereiland verder aan te tasten.

Besloten werd om zich eerst de Portugese bezittingen in Brazilië eigen te maken, die al eerder, in 1624 en 1627, aangevallen waren, zonder dat men zich langdurig had kunnen handhaven. De noordkust hiervan bood een goede uitvalsbasis voor aanvallen op de Spaanse zilvervloten. In 1630 wist een expeditieleger onder Hendrick Lonck en generaal Waardenburg een groot gedeelte van Brazilië te veroveren op de Portugezen. Ondanks de snelle en gemakkelijke overwinningen op de noordkust slaagde men er toch niet in om de hele Portugese kolonie te veroveren, waardoor de Portugezen een bedreiging bleven. Door het bezit van vele plantages werden de Nederlanders verleid het systeem van slavernij en slavenhandel, dat men nog in 1623 als onethisch had afgewezen, in 1635 volledig over te nemen.

In 1637 werd Johan Maurits van Nassau-Siegen naar de kolonie gestuurd om orde op zaken te stellen. Hij stichtte Mauritsstad op een eilandje tegenover de Portugese nederzetting Recife, voerde godsdienstvrijheid in en stelde een soort parlement in, stimuleerde de suikerrietproductie en beveiligde het land tegen invallers. Daarnaast liet hij het landschap, de inwoners, de flora en fauna vastleggen door kunstschilders Frans Post en Albert Eckhout. Wetenschappelijk onderzoek naar flora, fauna, tropische ziektes, meteorologie en geografie door de astronoom Georg Markgraf en de arts Willem Piso resulteerde in de Historia Naturalis Brasiliae. Dit werk gold voor lange tijd als de meest gezaghebbende wetenschappelijke publicatie over Brazilië. In 1641 sloot Johan Maurits een verdrag met de Portugezen. In april 1642 werd hij door de bewindvoerders van de WIC echter aangezegd om in het voorjaar van 1643 terug te keren.

Mede door de godsdienstvrijheid kozen grote aantallen Amsterdamse Joden ervoor om naar de kolonie te emigreren. Er ontstonden twee grote groepen, te weten: Zur Israel (Rots van Israel) in Recife en Maguen Abraham (Schild van Abraham) in Mauritsstad. De synagoge die in Recife werd gebouwd was de eerste op het continent Amerika. Nadat Maurits werd teruggeroepen nam het aantal zich vestigende Joden af. Dit door de beginnende weerstand tegen de Nederlandse bezetting en de afnemende tolerantie voor niet-katholieken. De meeste Joden keerden terug naar Amsterdam. Sommige trokken echter naar andere Nederlandse koloniën in Amerika zoals Suriname, de Antillen en vooral Nieuw-Nederland. Maar ook daar verkregen ze niet de vrijheid die ze hadden. Daarom kwamen de meesten weer terug in Amsterdam.

De Nederlanders bleven tijdens hun krappe 24 jaar van heerschappij over de Braziliaanse noordkust een minderheid. Hierdoor ontstond een wankel evenwicht tussen de Nederlandse protestantse bestuurselite en de Portugese katholieke landadel. De Nederlandse calvinisten waren niet populair onder de Portugese katholieken. Dit leidde tot verschillende bloedige opstanden die vanuit Zuid-Brazilië ondersteund werden. Tot 1640 was Portugal in personele unie verenigd met Spanje. Dat jaar ondersteunde de Republiek de Portugese onafhankelijkheidsstrijd tegen Filips IV van Spanje, die geleid werd door Johan II van Bragança, en men poogde met de nieuwe bondgenoten in Brazilië tot een modus vivendi te komen. Toen Johan Maurits echter verdwenen was, liepen de spanningen hoog op.

In 1645 kwam het tot een algemene opstand die het begin vormde van een moorddadige jungleoorlog; ondertussen moesten de Nederlandse troepen ook nog vechten met legertjes van weggelopen slaven, zoals dat van Palmares. In 1647 werd na de dood van Joost van Trappen Banckert viceadmiraal Witte de With met een vloot naar de kolonie gezonden, maar hij verzette zich tegen het plan van de Raad van Brazilië zijn matrozen als landsoldaten in te zetten. In 1649 leden de Nederlanders verschillende zware nederlagen o.a. in de Slag bij Guararapes en met moeite werd voorkomen dat de hele kolonie verloren ging.

In 1654 werden de Nederlanders, die vanwege de Eerste Engels-Nederlandse Oorlog niet door het moederland bijgestaan konden worden, alsnog verdreven door de Portugezen die het gebied weer bij hun kolonie voegden.[1] Op 26 januari gaf de kolonie zich over. De Portugese heerschappij werd echter niet als zodanig erkend. Nadat in mei 1654 met Engeland de Vrede van Westminster was getekend begon de Republiek te eisen dat Brazilië zou worden teruggegeven. In 1656 kwam het tot een volle oorlog met Portugal die leidde tot een blokkade van de Portugese westkust in 1657 (toen de Suikervloot uit Brazilië veroverd werd) en 1658, terwijl de Portugezen uit Ceylon en India verdreven werden. Op 6 augustus 1661 werd de Vrede van Den Haag getekend; Portugal erkende de verliezen in Azië en diende de tegenwaarde van 63 ton goud (4 miljoen Cruzados of 8 miljoen Carolusguldens) te betalen als compensatie voor hun gebieden in Brazilië, die de Nederlandse Republiek nu voorgoed afstond. De laatste Joden die er nog woonden kregen drie maanden de tijd om te vertrekken.[2] Onderhandelingen over de Portugese betalingen duurden tot in de achttiende eeuw en de som zou uiteindelijk nooit geheel worden voldaan.[3]

Bekende plaatsen[bewerken]

Mauritsstad en Recife

Bekende plaatsen waren, van noord naar zuid:

Tegenwoordig[bewerken]

Vandaag de dag horen alle gebieden in Brazilië die ooit van de Nederlanders zijn geweest tot Brazilië. Er zijn nog enkele forten en gebouwen over die herinneren aan de voormalige overheersing van de WIC. Ook wordt de Nederlandse bevelhebber Johan Maurits nog steeds herdacht. Schilderijen die tijdens het Nederlandse bewind door Nederlandse schilders zijn gemaakt zijn te zien in verschillende musea.

Bibliografie[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Cort, Bondigh ende Waerachtigh Verhael Van't schandelyck over-geven ende verlaten vande voorname Conquesten van Brasil... (Middelburg, Thomas Dircksz. van Brouwers-haven, 1655).
  2. Articulen van Vrede ende Confoederatie, Gheslooten tusschen den Doorluchtighsten Coningh van Portugael, ter eenre, ende de Hoogh Mogende Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden, ter andere zyde ('s-Gravenhage: Hillebrandt van Wouw, 1663).
  3. Cabral de Mello, E., De Braziliaanse affaire. Portugal, de Republiek der Verenigde Nederlanden en Noord-Oost Brazilië, 1641-1669 (Zutphen, 2005), p. 139-179.
Gebieden in handen van de WIC

Gouvernementen: Berbice* · Cayenne · Demerary* · Essequibo* · Goudkust* · Nederlands Brazilië · Nederlandse Antillen · Nieuw-Nederland · Pomeroon · Suriname*

Gebieden met een directeur: Maagdeneilanden

Gebieden met een baron: Tobago (geleend aan Cornelis Lampsins)

Factorijen / handelsposten: Arguin · Loango-Angola kust · Senegambia · Slavenkust

Gebieden in handen van de VOC

Gouvernementen: Amboina* · Banda* · Batavia* · Ceylon · Coromandelkust* · Formosa · Java's Noordoostkust* · Kaapkolonie* · Makassar* · Malakka* · Mauritius · Molukken*

Directoraten: Vestingen in Bengalen · Vestingen in Perzië · Suratte

Commandementen: Bantam* · Malabar · Sumatra's Westkust*

Residenten: Bandjarmasin* · Cheribon* · Palembang* · Pontianak*

Gebieden met een opperhoofd: Birma · Dejima* · Vestingen in Siam · Timor · Tonquin

Factorijen: Vestingen in China

Gebieden in handen van de Noordse Compagnie

Nederzettingen: Amsterdam eiland (incl. Smeerenburg) · Jan Mayen

Overige gebieden in handen van de Staat

Vestingen: Acadia · Fort Nassau · Zoutpannen in Venezuela

*: Gebieden ook in handen van de Bataafse Republiek geweest.