Klomp
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
|
|
|
|
|
|
Een klomp is een houten schoeisel dat reeds sinds de oudheid bestaat en tijdens de Middeleeuwen in grote delen van Europa gedragen werd door vooral arbeiders en boeren. Een andere oude benaming is holleblok of holsblok. Trippe en platijn zijn houten zolen met lederbanden die uit de Middeleeuwen stammen. De tripklomp is een laag uitgesneden klomp met een leertje over de wreef die vooral door vrouwen en kinderen werd gedragen.
Ongeverfde klompen werden met zand of schelpgruis schoongeschuurd en in sommige gebieden witten vrouwen daarna hun klompen meestal op de vrijdagen met krijtwit. Ze droegen deze gewitte klompen in huis en wanneer ze naar de kerk gingen.
Het lopen op klompen vereist een speciale techniek. Iemand die nog nooit op klompen heeft gelopen, kan er veel moeite mee hebben en al snel zijn of haar klompen verliezen. Door bij het optillen van de voet de tenen te krommen wordt de klomp vastgehouden. Mensen die vaak op klompen lopen doen dit onbewust. Het lopen op klompen doet aanvankelijk pijn aan de wreef, maar dat went snel.
Inhoud |
[bewerken] Nederland
In vele landen bestaat vaak het beeld dat Nederland bewoond wordt door mensen die op klompen lopen. Tegenwoordig ziet men klompen alleen nog op het platteland. In de souvenirindustrie worden dan ook veel klompen gemaakt, niet alleen van hout, maar ook van bijvoorbeeld Delfts blauw aardewerk.
Klompen worden meestal van populierenhout of wilgenhout gemaakt. Kenners beschouwen klompen als een warme en veilige vorm van voetbedekking. Traditioneel worden klompen in een gele kleur gelakt, soms met eenvoudige versieringen die van plaats tot plaats verschillen. Vaak doen de versieringen aan schoenveters denken, alsof men de klomp op een schoen wil doen lijken.
Door de week droeg men doorgaans ongeschilderde klompen. Bij de kerkgang was dat anders: mansklompen waren zwart geschilderd en vrouwsklompen naturel gelakt met een bloemmotief. Klompen uit de souvenirindustrie zijn vaak met molens of tulpen beschilderd.
Ook waren er klompen met scherpe metalen punten onder de klomp bevestigd, waarmee men op het ijs kon lopen zonder uit te glijden.
[bewerken] Maten
De maat van een klomp wordt doorgaans in centimeters aangegeven. Ook de gewone schoenmaat komt echter steeds meer voor, zoals op de afbeelding te zien is.
[bewerken] Klederdrachten
Bij de Staphorster klederdracht wordt door de vrouwen witte klompen gedragen.
De klompen op Marken waren vroeger vaak donkerbruin geverfd met daarop geschilderde rode of roze roosjes met licht- en donkergroene blaadjes. Daartussen werd dan de naam van de draagster geschilderd. De aanstaande bruidegom maakte tijdens het varen bruidsklompen voor zijn bruid met kerfwerk bestaande uit toverknopen of driedubbele krakelingen, die alleen tijdens de bruidstijd gedragen werden. Daarna stonden ze op een bankje voor het pronkbed.
[bewerken] Vlaanderen
In Vlaanderen wordt soms nog de benaming holleblokken gebruikt om klompen voor mannen aan te duiden, waarbij met klompen dan met name klompen voor vrouwen worden bedoeld. De 19e-eeuwse Vlaamse schrijver Ernest Claes gebruikte in zijn boek De Witte van Zichem de term echter ook voor vrouwenklompen: "Hij hoorde de holleblokken van moeder wegkletsen [...]."
In België dragen de gilles tijdens het carnaval van Aalst en Binche traditioneel klompen.
[bewerken] Klompenfabricage
Voor het produceren van een klomp wordt een blok zachthout (wilgen- of populierenhout) in enkele fasen bewerkt.
- Stap 1: de buitenkant van de klomp hakken en schaven tot de ruwe vorm te zien is.
- Stap 2: de holte voor de voet boren.
- Stap 3: na enige droogtijd, de buitenkant afwerken.
- Stap 4: de binnenkant afwerken.
- Stap 5: de klomp eventueel beschilderen.
Het met de hand vormgeven van een klomp kost ca. een half uur per klomp. Met behulp van twee eenvoudige machines is die tijd terug te brengen tot ca. vijf minuten. De ene machine bewerkt de buitenkant van de klomp, de andere de binnenkant. De machine die de buitenkant vormgeeft werkt zoals een machine die sleutels kopieert: een mal van de klomp draait rond, terwijl een voeler de omtrek aftast. Een frees volgt de bewegingen. Er is 1 mal voor een paar klompen in een bepaalde maat. Om linker- en rechterklompen te fabriceren wordt de beweging ofwel direct, ofwel in spiegelbeeld gevolgd. Dat wordt bij deze machine gedaan door de draairichting van de klomp ten opzichte van de mal om te keren.
De machine voor het bewerken van de binnenkant werkt op hetzelfde principe, maar bij deze machine zit de frees aan de kop van een lange, beweegbare as en zijn klomp en mal vast gemonteerd. De klompenmaker kan de as in alle richtingen bewegen. Om linker- en rechterklompen te maken worden de horizontale bewegingen die de voeler maakt al dan niet omgekeerd.
Veel machines maken tegelijkertijd de linker- en rechterklomp.
In Nederland houden anno 2008 nog maar een handjevol klompenfabrieken zich dagelijks bezig met productie van traditionele houten klompen. Enkele daarvan zijn: Klompenmakerij Nijhof in Enter,Klompenfabriek Nijhuis B.V. in Beltrum, Klompenfabriek Traa in Liempde, Klompenmakerij & Museum Roesink in Borne en Klompenfabriek van de Laar in Sint-Oedenrode.
[bewerken] Trivia
- De oudste afbeelding van een klomp is te zien op een 15e-eeuws altaarstuk van Derick Baegert in de kerk S. Johannes Baptista (Propsteikirche) te Dortmund.
- De woorden saboteur en sabotage hebben ook een verband met de klomp. Het Franse woord voor klomp is namelijk sabot. Arbeiders die ontslagen waren omdat de werkgever een machine had aangeschaft, gooiden een klomp in de machine waardoor de machine vastliep.
- De grootste klompenfabriek ter wereld (Klompenfabriek Nijhuis BV) staat in Beltrum (gemeente Berkelland, Gelderland)
- Er zijn in heel Nederland nog maar een stuk of 4 klompenmakers die fulltime bezig zijn met het maken van klompen.
- Het ambacht klompenmaker kan alleen nog op jaarmarkten worden gezien en bij de klompenmaker in het Twentse Enter en het Gelderse Velddriel.
- In het Noord-Drentse dorp Eelde bevindt zich een klompenmuseum.
- In het Twentse dorpje De Lutte zit nog een ambachtelijke klompenmakerij, waar het beroep klompenmaker nog wordt uitgeoefend.(Klompenmakerij Koop)
- De grootste klomp ter wereld, gemaakt uit één stuk hout, is te vinden in het Twentse dorp Enter en dient als kenmerk van de klompenmakerij. Ook is in Enter een klompenmuseum te vinden. De grootste klomp ter wereld is 403 cm lang, 171 cm breed en 169 cm hoog en is sinds 26 juni 1991 opgenomen in het Guinness Book of Records. De tweede grootste klomp uit één stuk hout is ook te vinden in Enter.
- Er zijn twee plaatsen in Nederland die De Klomp heten:
- Klompen zijn vandaag de dag nog altijd in, weliswaar in een andere materie te bezichtigen maar de vorm blijft: de zogehete Crocs.
- Door de starre houten zool voelt de drager oneffenheden van de ondergrond niet. Men zegt dan ook wel "iets met zijn klompen (aan) kunnen voelen" als iets overduidelijk is.
[bewerken] Externe link
[bewerken] Afbeeldingen
 Souvenirklompjes |
 Souvenirklompjes aan een sleutelhanger |
 Beschilderde miniatuurklompjes |
 Klompen aan een schutting |
 Oude man met klompen op het ijs tussen het riet in Noordeinde |
