Waasland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Situering van de Wase gemeenten in België.

Het Waasland (ook wel Land van Waas genoemd) is een historische en geografische streek in het noordoosten van de huidige Belgische provincie Oost-Vlaanderen en het gedeelte van de provincie Antwerpen op de linker Scheldeoever. Het Waasland wordt in het noorden begrensd door de staatsgrens met Nederland, in het oosten door de Schelde, in het zuiden door de Schelde en de Durme, en in het westen door het kanaal Gent-Terneuzen. Sint-Niklaas wordt soms gezien als hoofdstad van het Waasland, maar sinds de Franse bezetting (1795-1814) heeft het gebied geen administratieve functie meer.

Herkomst van de naam[bewerken]

'Waas' gaat etymologisch misschien terug op het Germaanse 'wasu', dat 'drassige grond' betekent, of op een oud Teutoons woord met de betekenis van 'slijk'. Een andere mogelijkheid is het Middelnederlandse woord 'wastin(n)e', wat 'woeste grond, woestenij' betekent (vgl. Engelse 'wasteland').

Geschiedenis[bewerken]

De Vlaamse gouwen, waaronder de Waasgouw.

Historisch gezien was er sprake van een Waasgouw (pagus Wasia), behorend tot het graafschap Vlaanderen. Het was oorspronkelijk een overwegend agrarisch gebied, bekend door zijn typische panorama's van bolle velden (door eeuwenlang rondploegen voor beter drainage) begrensd door knotwilgen. In het wapenschild van het Waasland is een raap terug te vinden.

De oudste bewoningskernen bevonden zich op de Cuesta van het Waasland en de zandleemgronden in het zuiden aan de Schelde. Hier zijn sporen uit de Gallo-Romeinse periode teruggevonden. Waasmunster is de oudste parochie van het Waasland, en het Land van Beveren met bijbehorende kastelen was lang het voornaamste politieke centrum. Het Waasland werd een afzonderlijk rechtsgebied door de Keure van het Land van Waas, die in 1241 door gravin Johanna van Constantinopel werd verleend. De schepenbank van deze Keure vergaderde meestal in Sint-Niklaas. Deze Keure bleef van kracht tot het einde van de achttiende eeuw.

Beveren, Verrebroek, Kieldrecht en Doel vormden de heerlijkheid Beveren en waren zeker in de middeleeuwen onafhankelijk van het hoofdcollege van het Land van Waas, dat echter in de loop der tijden haar greep op die van Beveren vergrootte. Sommige gemeenten vormden gedurende het Ancien Régime geen onafhankelijke juridische entiteit. Meerdonk bijvoorbeeld was tot 1846 slechts een gehucht van Vrasene.

In het bekende Middelnederlandse dierenepos 'Van den Vos Reynaerde' komen tal van plaatsnamen uit het Waasland voor, bijvoorbeeld Daknam en Belsele.

Een veenlens in de Grote Geule te Kieldrecht, in het noorden van het Waasland

In de Middeleeuwen vormde het Waasland de noordoosthoek van het graafschap Vlaanderen. Grote delen waren dunbevolkt, en er kwamen geen steden tot ontwikkeling. Een groot bosgebied strekte zich uit van west naar oost, het zogenaamde Koningsforeest. De zandgronden in het centrum van het Waasland zijn weinig vruchtbaar, in tegenstelling tot de zandleemgronden in het zuiden. Het noordoosten was aanvankelijk veengebied, dat in de late Middeleeuwen intensief afgegraven werd. Bij overstromingen in de zestiende eeuw raakte het volledig onder water. Later is het weer ingepolderd.

Het Waasland is van enig belang geweest bij de start van de agrarische revolutie: met name Charles Townshend, een van de eerste 'wetenschappelijke' agronomen was een voorstander van landbouwtechnieken die hij hier ontdekt had, met name het afschaffen van braak in het traditionele drieslagstelsel met toevoeging van klaver en knolgewassen zodat meer vee gehouden kon worden - de productie daarvan kon afgezet worden in Gent en Antwerpen. Ook andere Britten kwamen daardoor in navolging van hem op studiereis naar de Wase landbouw.

Tijdens de Franse bezetting was het Waasland onderdeel van het Departement van de Schelde (Département de l'Escaut), dat bij de oprichting van het Koninkrijk der Nederlanden hernoemd werd tot de provincie Oost-Vlaanderen.

Ook Linkeroever, waar voor de moderne urbanisatie onder andere de woonkern Vlaams Hoofd en de Borgerweert (samen de Sint-Annaparochie) lag, maakt historisch deel uit van het Waasland. De Borgerweert en een deel van Melselepolder werden in 1923 bij de stad Antwerpen gevoegd, en derhalve bij de gelijknamige provincie. Ook Burcht en Zwijndrecht werden door de provincie Antwerpen geannexeerd. Een en ander ging gepaard met grenscorrecties van de gemeenten Antwerpen, Zwijndrecht, Burcht, Melsele en Kallo.

De Wase landbouw onderscheidt zich door de veredeling van planten- en diersoorten (bron: Vlaams Landbouwrapport 2012).

Hedendaagse samenwerking tussen de Wase gemeenten[bewerken]

Acht Wase gemeenten - Beveren, Kruibeke, Lokeren, Sint-Gillis-Waas, Sint-Niklaas, Stekene, Temse en Waasmunster - werken sinds 1968 samen in het intergemeentelijk samenwerkingsverband Interwaas (tot 2003 bekend als I.C.W.).[1] Deze intercommunale houdt zich bezig met talrijke domeinen, van projectontwikkeling, over het beheer van de Waaslandhaven (via een nieuw akkoord, gepland voor 2015), tot bibliotheken (als BiblioWaas) en erfgoed (als Erfgoedcel Waasland[2]). Na de hervorming van de Belgische brandweer zullen de zeven gemeenten Beveren, Kruibeke, Sint-Gillis-Waas, Sint-Niklaas, Stekene, Temse en Waasmunster samen de 'hulpverleningszone Waasland' vormen.[3]

Heraldiek[bewerken]

Sinds de zestiende eeuw gebruikte de Keure van het Land van Waas de raap als symbool. De Wase landbouw stond destijds immers bekend om de rapenteelt, die 's winters kon dienen als voedsel voor het vee. Tien Wase (deel)gemeenten namen bijgevolg de raap op in hun wapenschild. Het wapenschild van het Land van Waas ("in keel een raap van natuurkleur") is onder meer afgebeeld op de gevel van de Cipierage in Sint-Niklaas, die sinds 1662 dienst deed als gevangenis voor de hele Keure.

Gemeenten in het Waasland[bewerken]

Gemeente (tot 1976) Postcode Fusiegemeente Provincie Administratief Arrondissement Gerechtelijk Arrondissement
Bazel 9150 Kruibeke Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Belsele 9111 Sint-Niklaas Oost-Vlaanderen Sint Niklaas Dendermonde
Beveren 9120 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Burcht 2070 Zwijndrecht Antwerpen Antwerpen Antwerpen
Daknam 9160 Lokeren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
De Klinge 9170 Sint-Gillis-Waas Oost-Vlaanderen Sint Niklaas Dendermonde
Doel 9130 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Eksaarde 9160 Lokeren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Elversele 9140 Temse Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Haasdonk 9120 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Kallo 9120 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Kemzeke 9190 Stekene Oost-Vlaanderen Sint Niklaas Dendermonde
Kieldrecht 9130 Beveren Oost-Vlaanderen Sint Niklaas Dendermonde
Kruibeke 9150 Kruibeke Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Lokeren 9160 Lokeren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Meerdonk 9170 Sint-Gillis-Waas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Melsele 9120 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Moerbeke 9180 Moerbeke Oost-Vlaanderen Gent Gent
Nieuwkerken-Waas 9100 Sint-Niklaas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Rupelmonde 9150 Kruibeke Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Sinaai 9112 Sint Niklaas / Stekene Oost-Vlaanderen Sint Niklaas Dendermonde
Sint-Gillis-Waas 9170 Sint-Gillis-Waas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Sint-Niklaas 9100 Sint-Niklaas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Sint-Pauwels 9170 Sint-Gillis-Waas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Steendorp 9140 Temse Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Stekene 9190 Stekene Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Temse 9140 Temse Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Tielrode 9140 Temse Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Verrebroek 9130 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Vrasene 9120 Beveren Oost-Vlaanderen Sint Niklaas Dendermonde
Waasmunster 9250 Waasmunster Oost-Vlaanderen Dendermonde Dendermonde
Zwijndrecht 2070 Zwijndrecht Antwerpen Antwerpen Antwerpen


Bronnen, noten en/of referenties
  1. www.interwaas.be.
  2. www.erfgoedcelwaasland.be
  3. Koninklijk Besluit tot vaststelling van de territoriale afbakening van de hulpverleningszones (2 februari 2009): pdf op de webstek van de VVSG.