Waasland

Het Waasland (ook wel Land van Waas genoemd) is een historische en geografische streek in het noordoosten van de huidige Belgische provincie Oost-Vlaanderen en het gedeelte van de provincie Antwerpen op de linker Scheldeoever. Het Waasland wordt in het noorden begrensd door de staatsgrens met Nederland, in het oosten door de Schelde, in het zuiden door de Schelde en de Durme, en in het westen door de Durme. Sint-Niklaas wordt soms gezien als hoofdstad van het Waasland, maar sinds de Franse bezetting (1795-1814) heeft het gebied geen administratieve functie meer.

Herkomst van de naam

'Waas' gaat etymologisch misschien terug op het Germaanse 'wasu', dat 'drassige grond' betekent, of op een oud Teutoons woord met de betekenis van 'slijk'. Een andere mogelijkheid is het Middelnederlandse woord 'wastin(n)e', wat 'woeste grond, woestenij' betekent (vgl. Engelse 'wasteland').

Geschiedenis

De Vlaamse gouwen, waaronder de Waasgouw.

Historisch gezien was er sprake van een Waasgouw (pagus Wasia), behorend tot het graafschap Vlaanderen. Het was oorspronkelijk een overwegend agrarisch gebied, bekend door zijn typische panorama's van bolle velden (door eeuwenlang rondploegen voor beter drainage) begrensd door knotwilgen. In het wapenschild van het Waasland is een raap terug te vinden.

De oudste bewoningskernen bevonden zich op de Cuesta van het Waasland en de zandleemgronden in het zuiden aan de Schelde. Hier zijn sporen uit de Gallo-Romeinse periode teruggevonden. Waasmunster is de oudste parochie van het Waasland, en het Land van Beveren met bijbehorende kastelen was lang het voornaamste politieke centrum. Het Waasland werd een afzonderlijk rechtsgebied door de Keure van het Land van Waas, die in 1241 door gravin Johanna van Constantinopel werd verleend. De schepenbank van deze Keure vergaderde meestal in Sint-Niklaas. Deze Keure bleef van kracht tot het einde van de achttiende eeuw.

Beveren, Verrebroek, Kieldrecht en Doel vormden de heerlijkheid Beveren en waren zeker in de middeleeuwen onafhankelijk van het hoofdcollege van het Land van Waas, dat echter in de loop der tijden haar greep op die van Beveren vergrootte. Sommige gemeenten vormden gedurende het Ancien Régime geen onafhankelijke juridische entiteit. Meerdonk bijvoorbeeld was tot 1846 slechts een gehucht van Vrasene.

In het bekende Middelnederlandse dierenepos 'Van den Vos Reynaerde' komen tal van plaatsnamen uit het Waasland voor, bijvoorbeeld Daknam en Belsele.

Een veenlens in de Grote Geule te Kieldrecht, in het noorden van het Waasland

In de Middeleeuwen vormde het Waasland de noordoosthoek van het graafschap Vlaanderen. Grote delen waren dunbevolkt, en er kwamen geen steden tot ontwikkeling. Een groot bosgebied strekte zich uit van west naar oost, het zogenaamde Koningsforeest. De zandgronden in het centrum van het Waasland zijn weinig vruchtbaar, in tegenstelling tot de zandleemgronden in het zuiden. Het noordoosten was aanvankelijk veengebied, dat in de late Middeleeuwen intensief afgegraven werd. Bij overstromingen in de zestiende eeuw raakte het volledig onder water. Later is het weer ingepolderd.

Het Waasland is van enig belang geweest bij de start van de agrarische revolutie: met name Charles Townshend, een van de eerste 'wetenschappelijke' agronomen was een voorstander van landbouwtechnieken die hij hier ontdekt had, met name het afschaffen van braak in het traditionele drieslagstelsel met toevoeging van klaver en knolgewassen zodat meer vee gehouden kon worden - de productie daarvan kon afgezet worden in Gent en Antwerpen. Ook andere Britten kwamen daardoor in navolging van hem op studiereis naar de Wase landbouw.

Tijdens de Franse bezetting was het Waasland onderdeel van het Département de l'Escaut, en later lag het in de Provincie Oost-Vlaanderen.

Ook Linkeroever, waar voor de moderne urbanisatie onder andere de woonkern Vlaams Hoofd en de Borgerweert (samen de Sint-Annaparochie) lag, maakt historisch deel uit van het Waasland. De Borgerweert en een deel van Melselepolder werden in 1923 bij de stad Antwerpen gevoegd, en derhalve bij de gelijknamige provincie. Ook Burcht en Zwijndrecht werden door de provincie Antwerpen geannexeerd. Een en ander ging gepaard met grenscorrecties van de gemeenten Antwerpen, Zwijndrecht, Burcht, Melsele en Kallo.

Gemeenten in het Waasland

Gemeente (tot 1976)	Postcode	Fusiegemeente	Provincie	Administratief Arrondissement	Gerechtelijk Arrondissement
Bazel	9150	Kruibeke	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Belsele	9111	Sint-Niklaas	Oost-Vlaanderen	Sint Niklaas	Dendermonde
Beveren	9120	Beveren	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Burcht	2070	Zwijndrecht	Antwerpen	Antwerpen	Antwerpen
Daknam	9160	Lokeren	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
De Klinge	9170	Sint-Gillis-Waas	Oost-Vlaanderen	Sint Niklaas	Dendermonde
Doel	9130	Beveren	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Eksaarde	9160	Lokeren	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Elversele	9140	Temse	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Haasdonk	9120	Beveren	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Kallo	9120	Beveren	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Kemzeke	9190	Stekene	Oost-Vlaanderen	Sint Niklaas	Dendermonde
Kieldrecht	9130	Beveren	Oost-Vlaanderen	Sint Niklaas	Dendermonde
Kruibeke	9150	Kruibeke	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Lokeren	9160	Lokeren	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Meerdonk	9170	Sint-Gillis-Waas	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Melsele	9120	Beveren	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Moerbeke	9180	Moerbeke	Oost-Vlaanderen	Gent	Gent
Nieuwkerken-Waas	9100	Sint-Niklaas	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Rupelmonde	9150	Kruibeke	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Sinaai	9112	Sint Niklaas / Stekene	Oost-Vlaanderen	Sint Niklaas	Dendermonde
Sint-Gillis-Waas	9170	Sint-Gillis-Waas	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Sint-Niklaas	9100	Sint-Niklaas	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Sint-Pauwels	9170	Sint-Gillis-Waas	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Steendorp	9140	Temse	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Stekene	9190	Stekene	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Temse	9140	Temse	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Tielrode	9140	Temse	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Verrebroek	9130	Beveren	Oost-Vlaanderen	Sint-Niklaas	Dendermonde
Vrasene	9120	Beveren	Oost-Vlaanderen	Sint Niklaas	Dendermonde
Waasmunster	9250	Waasmunster	Oost-Vlaanderen	Dendermonde	Dendermonde
Zwijndrecht	2070	Zwijndrecht	Antwerpen	Antwerpen	Antwerpen

51° 15' NB, 4° 12' OL