Wandelroute E9

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
E9
tKBHFa Sagres
tGRENZE Portugal/Spanje
tGRENZE Spanje/Frankrijk
tSTR
HST Lorient
HST Manche
HST Le Havre
HST Le Tréport
HST Berck-Plage
HST Duinkerke
GRENZE Frankrijk/België
ABZlg E2
HST De Panne
HST Oostende
ABZlf E2
HST Brugge
GRENZE België/Nederland
HST Sluis
ABZlg E2
HST Ouddorp
ABZlg E8
HST Brielle
TRAJEKT Nieuwe Waterweg
HST Maassluis
ABZlf E8
HST Hoek van Holland
ABZlf E2
HST Scheveningen - start E11
HST Den Haag
ABZrf E11
HST Bad Nieuweschans
GRENZE Nederland/Duitsland
HST Bunde
HST Leer
HST Aurich
HST Bremerhaven
TRAJEKT Wischhafen/Glückstadt
ABZlg E1
ABZlg E6
ABZlf E1, E6
HST Travemünde
KRZ Stralsund, E10
HST Ahlbeck
GRENZE Duitsland/Polen
GRENZE Polen/Rusland
tSTR Kaliningrad
GRENZE Rusland/Litouwen
GRENZE Litouwen/Estland
KBHFe Estland

De Europese wandelroute E9 loopt van Sagres in het Zuiden van Portugal langs de kust naar het Noorden tot Hamburg, steekt dan door Sleeswijk-Holstein naar Lübeck en volgt de kust van de Oostzee tot aan de Baltische staten. De lengte van de route is onbekend; het gedeelte van Bretagne tot de Poolse grens met Kaliningrad, dat reeds geruime tijd in gebruik is, meet ca 4.880 km, waarvan ruim 700 km in Nederland. Een variant langs de Engelse zuidkust voegt daar nog enkele honderden kilometers aan toe. Hetzelfde geldt voor een variant in Mecklenburg-Voor-Pommeren. De rest van de wandelroute is onvoltooid en onderbroken. In Portugal, Spanje en Frankrijk zijn delen van de route recent gereedgekomen of naderen hun voltooiing. Tussen Polen en Estland is de route onbepaald, mede omdat in dat gebied geen enkele wandelorganisatie actief is. In Estland bestaat de route vooralsnog uit enkele losse deeltrajecten. Buiten Rusland wordt er wel over gedacht om van Sint-Petersburg het formele eindpunt te maken, maar ook in Rusland bestaat er geen wandelorganisatie die hiervan werk zou kunnen maken.

Europese wandelroutes worden uitgezet en beheerd door de Europese Wandelvereniging, waarin de Nederlandse wandelorganisaties door de Stichting Wandelnet (voorheen Wandelplatform-LAW) zijn vertegenwoordigd.[1]

De E9 is een themaroute met als onderwerp de verscheidenheid aan kustvormen in Europa. Zandige kusten met duinen en laag, heuvelig achterland overheersen in Portugal. In noord-Spanje rijzen hoge bergen steil op uit de Atlantische Oceaan. In zuidwest-Frankrijk loopt de E9 opnieuw door een uitgestrekt duingebied langs zandstranden, maar op het schiereiland Bretagne bepalen heuvels, rotsige kliffen en intieme baaien het beeld. In Normandië en langs de Engelse zuidkust vindt men witte krijtrotsen, die echter tegen de Belgische grens plaatsmaken voor een smalle reep duinen met opnieuw zandstrand. De Belgische kust en delen van de Nederlandse kust zijn sterk bebouwd en gecommercialiseerd, maar hier en daar vindt men beschermde natuurgebieden, die tevens een belangrijke functie in de bescherming van het land tegen het opdringende zeewater hebben. De noordkust van Nederland en west-Duitsland bestaat daarom uit dijken en aangrenzend polderland langs de Waddenzee, een in haar geheel beschermde brakke lagune. Bij Hamburg gaat de E9 diep landinwaarts om de trechtermonding van de Elbe te kruisen, maar vanaf Lübeck vormen lage duinen en een langgerekt zandstrand weer de hoofdmoot. De variant door Mecklenburg-Voor-Pommeren loopt niet langs de kust en hoort dus eigenlijk niet in de route thuis. Fjorden, zoals men die in Noorwegen en Schotland aantreft, ontbreken echter geheel, evenals - en dat is verrassend - eilanden voor de kust (met uitzondering van de inmiddels aangelande eilanden in de Nederlandse provincie Zeeland). Fjorden zijn wel ruim voorhanden langs het Noordzeepad,[2] dat in Nederland met de E9 samenloopt.

Geologie[bewerken]

Biologie[bewerken]

Geschiedenis[bewerken]

De E9 in Portugal[bewerken]

Kaap Sint-Vincent

De E9 begint op Cabo de São Vicente (Kaap Sint-Vincent), de uiterste zuidwestpunt van het Europese vasteland in Portugal's favoriete vakantieregio Algarve. Met 37° 1' 30" Noorderbreedte is dit tevens het zuidelijkste punt van de Europese kustroute die overwegend naar het Noorden loopt. De kaap moet ook een van de beginpunten van de E4 worden, die nu nog in Gibraltar begint.

De E9 loopt parallel aan de Atlantische kust door heel Portugal en staat in het land ook bekend als de Caminho do Atlântico. Van het gedeelte ten Zuiden van Lissabon zijn slechts enkele kleine trajecten gemarkeerd en kaarten zijn ook niet steeds te vinden. Een doorgaande route,zij het mager gemarkeerd, begint in de agglomeratie van Lissabon, waar de E7 de E9 kruist. In het Noorden van het land zijn volgens de Portugese bergwandelclub Federação Portuguesa de Montanhismo e Escalada FPME 50 km gemarkeerd van Courel naar Balugães.[3] Volgens Traildino zou evenwel het gehele tracé ten Noorden van Lissabon, dat via Porto loopt, gereed zijn.[4] Beide bronnen zijn het erover eens dat de GR 11 dezelfde route volgt als de veel oudere Jacobsweg naar Santiago de Compostella, de Caminho de Santiago of (in het Galicisch) Caminho Português. Dit tracé loopt vanaf de stad Porto via Tui op de grens met Spanje naar Santiago de Compostella.[5]

De E9 in Spanje (982 km)[bewerken]

Kaart van de Camino Portugues

Over het Spaanse deel van de E9 bestaan vele misverstanden. Het belangrijkste is wel dat de E9 hier nog ontworpen zou moeten worden, nog niet beschreven zou zijn en nog niet gemarkeerd zou zijn. De werkelijkheid is omgekeerd: het Spaanse tracé is al meer dan een eeuw in gebruik en er zijn talloze publicaties aan gewijd. Men moet alleen wel weten dat de E9 in Spanje samenvalt met een tweetal Jacobswegen. Dat brengt overigens wel met zich mee dat de routes alleen naar Santiago toe zijn gemarkeerd.

Vanaf de grensplaats Tui of Tuy loopt de E9 op Spaans grondgebied verder als Camin(h)o Portugues (hier in Galicië zijn zowel het Galicisch als het Castiliaans in zwang). Via Porriño, Mos, Redondela, Pontevedra, Caldas de Reyes, Valga, Puentecesures en Padrón bereikt hij de pelgrimsstad Santiago de Compostella. De afstand van Tui tot Santiago is 107 km.[6]

Wegmarkeringen van de Jakobsweg in Spanje

De E9 verlaat Santiago de Compostella over een Jacobsweg die bekend staat als de (Spaanse) kustroute. Ze loopt via Arzúa en Bilbao naar Irun en gaat hier de Franse grens over naar Hendaye.[7] Deze 875 km lange kustroute is in het Duits beschreven in Wikipedia,[8] maar veel uitvoeriger in een e-book van Conrad Stein Verlag.[9]

De E9 in Frankrijk[bewerken]

Zo worden wandelroutes in Frankrijk gemarkeerd

In Frankrijk is de E9, evenals alle lange-afstandswandelroutes, gemarkeerd met wit-rode strepen, soms aangevuld met het nummer van de route. Informatie over de GR-paden is te vinden in twee bronnen, namelijk de gidsen (topoguides) van de verantwoordelijke organisatie FFRP,[10] en de website van de onafhankelijke organisatie GR-Infos.[11] De gidsen, die niet voor alle routes worden uitgegeven, bieden een gedetailleerde beschrijving van een route of traject, inclusief basisvoorzieningen zoals logies, restaurants en supermarkten. Op de website van GR-Infos worden de meeste routes geprojecteerd op de wereldkaart van Google Earth met aanvullende informatie over (meest goedkope) slaapgelegenheden.

De Wandelroute E9 komt de Spaans-Franse grens over in de stad en badplaats Hendaye in de Pyrénées-Atlantiques. Hier begint de Pyreneeënwandelroute GR 10. De E9 volgt deze over ongeveer 30 km tot in het dorp Sare. Hier pakt de E9 de GR 8 op in de richting van het staje Urt, dat na circa 50 km bereikt wordt.[12] De E9 volgt de GR 8 verder naar het Noorden, steeds langs of kort achter de zandstranden en duinen van Les Landes, tot Hontin-Plage in het departement Gironde.[13] Dan volgen enkele kilometers tot bij de Gironde, de monding van de Garonne, die met een veerpont wordt overgestoken naar het stadje Royan in het departement Charente-Maritime.

Royan is door een 78 km lang gedeelte van de GR 4 verbonden met de stad Rochefort in hetzelfde departement;[14] de route heet hier Le Littoral (de kustroute), maar de GR 4 steekt Frankrijk dwars over en eindigt in de Alpen.[15] Tussen Rochefort en de schilderachtige stad La Rochelle is de E9 niet gedefinieerd en er loopt geen GR; wel lenen enkele plaatselijke paden (PR-paden) zich voor opname in de E9. Ook in de Vendée is het tracé van de E9 nog niet vastgesteld. In de badplaats Saint-Jean-de-Monts in het uiterste Noordwesten van de Vendée begint een traject van de GR 8 dat al gemarkeerd en op kaarten ingetekend is en leidt naar Saint Brévin les Pins, een badplaats in het departement Loire-Atlantique. Op dit moment is niet bekend of dit traject deel zal uitmaken van de E9, maar het ligt wel voor de hand.

Vanaf het stadje Le Tour-du-Parc, net over de grens van Loire-Atlantique met Morbihan, staat het verdere verloop van de E9 vast: dat is de GR 34 die over een afstand van 1700 km de Bretonse kust volgt en eindigt bij Le Mont-Saint-Michel.[16][17] Iets voorbij het meest westelijke punt van Bretagne passeert de route de havenstad Roscoff; hier biedt een veerverbinding met Plymouth in Engeland de mogelijkheid om de Engelse variant van de E9 (zie hieronder) te kiezen.

De E9 in Engeland[bewerken]

De E9 in België (120 km)[bewerken]

In België volgt de E9 het westelijke gedeelte van de GR5A-Noord[21] De GR5A is de wandelronde van Vlaanderen. Het traject gaat van de Franse grens bij De Panne tot de Nederlandse grens bij Sluis via o.a. Nieuwpoort, Oostende, De Haan, Brugge en Damme.

De E9 in Nederland (750 km)[bewerken]

In Nederland loopt de E9 over hetzelfde traject als de Noordzeepad, een langeafstandspad rond de Noordzee. De route is samengesteld uit de volgende deelroutes:

Het deel langs de Noordzeekust voert voor een groot deel door de duinen, het deel langs de Waddenkust voert langs de waddendijk, maar voor een belangrijk deel ook door het Friese weide- en Groningse akkerland. De route loopt ook over ruim 50 km zeedammen, waarvan de Afsluitdijk met 32 de langste is.

De E9 in Duitsland (ruim 900 km)[bewerken]

Poort op de Ostfrieslandweg in Leer

De E9 is in Duitsland niet als zodanig gemarkeerd. De wandelaar moet zelf de route samenstellen uit allerlei aan elkaar aansluitende delen. Voor een deel zijn het ook fietsroutes. Er is een website die een overzicht biedt van de route van de Nederlandse grens tot Bremerhaven.[27] Van de Noaberbrug in Bad Nieuweschans tot aan het centrum van Weener is er dezelfde rood-witte markering als in Nederland. Deze markering is niet overal even consequent doorgevoerd en lijkt niet te worden onderhouden. De route volgt zo veel mogelijk de spoorlijn. Van Weener tot het centrum van Leer volgt de route de fietspaden van het Ems-Dollart-Pad. Een aanzienlijk deel van deze route is het werl mogelijk om parallel aan het fietspad over de dijk langs de Eems te lopen.

De E9 in Polen[bewerken]

De E9 in Kaliningrad, Litouwen en Letland[bewerken]

De E9 in Estland[bewerken]

Overzicht van de E9 in de meest complete versie

Noten en literatuurverwijzingen[bewerken]

  1. Prames in opdracht van Europese Wandelvereniging: Map of European Long-Distance Footpaths; Karte der Europäischen Fernwanderwege; Carte des Sentiers Européens de Grande Randonnée (2010), kaart en beschrijving van de EWV en haar routes, gratis verkrijgbaar via www.Prames.com en www.ERA-EWV-FERP.org
  2. http://www.northseatrail.nl/planner/europa.asp
  3. http://www.euro-senders.com/web_eng/portugal.htm
  4. http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Portugal
  5. Raimund Joos: "Portugal Spanien: Jakobsweg Caminho Português", uitg. Conrad Stein Verlag; ISBN 978-3-86686-383-5.
  6. http://es.wikipedia.org/wiki/Camino_de_Santiago_de_los_Portugueses:_Rutas_de_la_Costa#Ruta_de_la_Costa_desde_Tuy
  7. http://es.wikipedia.org/wiki/Camino_de_Santiago_de_la_Costa
  8. http://de.wikipedia.org/wiki/Camino_de_la_Costa
  9. Raimund Joos: "Spanien: Jakobsweg Küstenweg" (eBook), uitg. Conrad Stein Verlag, ISBN 978-3-86920-071-2; te bestellen via http://www.conrad-stein-verlag.de/
  10. www.ffrandonnee.com, ook voor bestellingen van topoguides
  11. www.gr-infos.com
  12. Topoguide 1086 van de FFRP beschrijft de route tot Urt in detail
  13. http://www.gr-infos.com/gr8.htm
  14. www.GR-Infos.com/gr4a.htm
  15. Topoguide 171
  16. http://www.gr-infos.com/gr34q.htm tot en met http://www.gr-infos.com/gr34a.htm
  17. Delen van de GR 34 vormen het onderwerp van verscheidene topoguides van de FFRP.
  18. (fr) Top-Guide Réf. 200 (2005) "Tour du Cotentin: Val de Saire". ISBN 9782751400735. Beschrijving van het deel van de E9 dat via de GR223 loopt in het departement Manche.
  19. (fr) Top-Guide Réf. 202 "Le Pays de Caux/La Côte d'Albâtre". ISBN 2-85699-937-9
  20. Grote Routepaden: Topogids GR du Littoral: Franse Kustroute La Côte d'Opale
  21. Grote Routepaden: Topogids GR 5A : wandelronde van Vlaanderen: deel noord : polders, kreken en duinen.
  22. Wandelplatform LAW: Deltapad (1997). ISBN 90-71068-32-3
  23. Wandelplatform LAW: Visserspad (1998). ISBN 90-71068-36-6
  24. Wandelplatform LAW: Duin- en Polderpad (1998). ISBN 90-70601-68-0
  25. Wandelplatform LAW: Friese Kustpad (1998). ISBN 90-71068-31-5
  26. Wandelplatform LAW: Wad- en Wierdenpad (2003). ISBN 90-71068-57-9
  27. E9 Grens Nederland naar Bremerhaven (de)
  28. (de) http://www.nordwestreisemagazin.de/radrouten/ostfrieslandweg.htm
  29. (de) E9 Wanderweg Elbe - Wezer
  30. (de) E9 Bremerhaven naar Travemünde
  31. (de) E9 in Mecklenburg-Vorpommern

Externe links[bewerken]

Logo Wikivoyage
Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp met een routebeschrijving en informatie over verbindingen en overnachtingen Wandelroute E9.