Kaliningrad

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Kaliningrad
Калининград
Plaats in Rusland
Wapenschild
Kaliningrad
{{{positiekaart2}}}
Kerngegevens
Deelgebied oblast Kaliningrad
Gemeente stedelijk district Kaliningrad
Inwoners 430.003 (volkstelling 2002)
Coördinaten 54°42′31″NB 20°30′38″OL
OKATO-nummer 27401
Netnummer (+7) 0112
Tijdzone UTC+2 (USZ1)
Officiële website www.klgd.ru
Positiekaart
Kaliningrad
Kaliningrad
Kaliningrad
Oude kathedraal in de stad
De Poolse Corridor (1923)
Het Huis van de Sovjets werd gebouwd op de plaats van de opgeblazen burcht. Het moest het bestuurlijk centrum worden van de regering van stad en oblast Kaliningrad, maar werd niet afgebouwd in verband met een economische crisis in de jaren '80. Er zijn plannen om het om te vormen tot een handelscentrum

Kaliningrad (Russisch: Калининград; tot 1946 Koningsbergen; Duits: Königsberg) is een stad in Rusland en de hoofdstad van de oblast (provincie) Kaliningrad. Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is dit gebied een exclave van Rusland, ingeklemd tussen Polen en Litouwen en daarmee is het sinds het toetreden van deze beide landen tot de Europese Unie tevens een exclave binnen de EU. Kaliningrad is gelegen in de historische regio Oost-Pruisen, en was tot 1945 deel van Duitsland.

De stad is gelegen aan de kust van de Oostzee, aan de monding van de rivier de Pregolja (Pregel) en is een belangrijk verkeersknooppunt met een zeehaven en belangrijke spoor- en wegverbindingen. De luchthaven heet Chrabrovo. Er is ook veel industrie: machinebouw, metallurgische en lichtere industrie. Kaliningrad heeft voorts een universiteit, musea, theaters, opera, ballet en een dierentuin.

De stad Koroljov in de oblast Moskou heette tot 1996 ook Kaliningrad en was net als Kaliningrad vernoemd naar de communistenleider Michail Kalinin.

Inhoud

[bewerken] Geschiedenis

[bewerken] Middeleeuwen

Koningsbergen werd gesticht als een burcht van de ridders van de Duitse Orde op de plek van het Oud-Pruisische dorpje Twangste in januari 1255. Het eerste fort was van hout, maar werd al in 1257 vervangen door een stenen burcht. De burcht werd vernoemd naar de Boheemse koning Ottokar II, die een bondgenoot in de onderneming was.

In de jaren die volgden vestigden zich Duitse kolonisten in het gebied die zich vermengden met de oorspronkelijke Pruisische bevolking. De laatsten assimileerden en namen eerst de Nederduitse en later na de reformatie de Hoogduitse taal over. Het Oudpruisisch, net als Lets en Litouws een Baltische taal, stierf daardoor langzaam uit.

In 1286 kreeg de stad stadsrechten en hoewel de groei van de stad al snel beperkt werd door zijn eigen stadsmuren, verrezen er in het ommeland al snel andere nederzettingen. In 1300 kreeg ook het nabijgelegen Löbenicht stadsrechten. Hoewel beide steden in principe onafhankelijk waren, vormden zij in praktijk één nederzetting en de naam Koningsbergen werd al gauw voor beide steden gezamenlijk gebruikt. In 1327 kreeg een derde nederzetting (Kneiphof) ook stadsrechten, zodat het nu een soort drielingstad was geworden, met drie raadhuizen en drie burgemeesters. Deze merkwaardige toestand zou tot 1724 in stand blijven. In 1368 trad de stad toe tot het Hanzeverbond en in 1457 werd ze residentie van de Hochmeister van de Duitse orde, nadat het westelijk deel van de Ordensstaat, waarin de oude residentie Marienburg was gelegen, aan Polen was afgestaan.

[bewerken] Nieuwe tijd

Na de secularisering van de Duitse Orde in de begintijd van de reformatie werd de stad in 1525 residentie van het hertogdom Pruisen. In 1544 werd een universiteit ingericht, die de naam Collegium Albertinum of kortweg Albertina kreeg, naar haar stichter hertog Albrecht van Brandenburg-Ansbach. In 1724 werden de drie steden die Koningsbergen vormden en vele eromheen gegroeide dorpen uiteindelijk verenigd tot één bestuurlijk geheel. Deze verenigde stad is de stad die de filosoof Immanuel Kant (1724-1804) zijn thuis zou noemen. Hij was hoogleraar aan de befaamde Albertina. De invloedrijke filosoof zou de stad zijn hele leven maar zelden verlaten; hij ligt naar verluidt begraven naast de Dom van Koningsbergen, in een speciaal mausoleum, dat echter in de Tweede Wereldoorlog leeggeroofd is.[1][2]

In de tussentijd was Pruisen een belangrijke macht in Europa geworden die na 1815 vrijwel de gehele Noord-Duitse Laagvlakte van Rusland tot aan de Nederlandse grens zou beheersen.

[bewerken] 1815 tot 1950

In de 19e eeuw werd de stad aanzienlijk vergroot. Het werd een belangrijk oostelijk bastion van het Duitse Keizerrijk. Na de Eerste Wereldoorlog bleef de streek rond Koningsbergen Duits, maar Oost-Pruisen was door de Poolse Corridor gescheiden van de rest van Duitsland.

In de Tweede Wereldoorlog vestigde Hitler zijn militaire hoofdkwartier de Wolfsschanze bij Rastenburg een plaats niet ver van Koningsbergen. In augustus 1944 werd de binnenstad grotendeels verwoest door Brits-Amerikaanse bombardementen. Adolf Hitler riep de stad in de laatste oorlogsmaanden uit tot vestingstad die tot elke prijs verdedigd moest worden door de inwoners. Maar de meesten van de 370.000 inwoners bleven tegen wil en dank in de stad, omdat de nazi's iedere voor-evacuatie verboden hadden -- op overtreding stond de doodstraf.

Door de nazi-propaganda waren de Russen altijd al afgeschilderd als nietsontziende beesten, maar inmiddels wisten de meeste Duitse burgers ook af van de wreedheden begaan door de nazi's in Rusland. Algemeen verwachtte men dat de Russen nu verhaal kwamen halen. De tragedie van Nemmersdorf (een dorp in oostelijk Oost-Pruisen dat eind 1944 door het Rode Leger was bezet maar kort daarop door de Duitsers was heroverd) had volgens de Nazi-propaganda aangetoond dat de Russen inderdaad op een niets en niemand ontziende manier wraak kwamen nemen. De bevolking van het dorp was volgens de nazi-propaganda door de Russen gedeeltelijk en op een beestachtige wijze uitgemoord. Later bleek dat er veel minder mensen waren vermoord en delen van de moorden door de gestapo in scene waren gezet om de impact op de Duitse bevolking te vergroten.

De meeste burgers van Koningsbergen ontvluchtten in de laatste maanden van de winter van 1944/1945, toen de nazi's hun ijzeren greep op de bevolking vrijwel verloren hadden, de stad in westelijke richting -- naar de kust of de nabije havenstad Pillau, waar velen door de Duitse marine over de Oostzee zijn geëvacueerd. Wetende dat ieder gewonnen uur het leven van duizenden wanhopige vrouwen, bejaarden en kinderen redde, vocht de Duitse Wehrmacht ter land zeer fanatiek tegen zijn oppermachtige Sovjet-tegenstander. Niettemin kwamen vele vluchtelingen door Russisch (vliegtuig)vuur of door de strenge vorst om het leven. Ook verscheidene met tienduizenden vluchtelingen afgeladen schepen werden op de Oostzee getorpedeerd door Russische duikboten. Op 6 april 1945 zette het Rode Leger het eind-offensief tegen de stad in, waarna op 9 april de capitulatie volgde. De commandobunker van de laatste Duitse bevelhebber Otto Lasch is tegenwoordig een toeristische bezienswaardigheid in het centrum van Kaliningrad. Bij de verovering door de Sovjets waren er nog 150.000 Duitse inwoners in de stad.

In 1946 werd de stad omgedoopt in Kaliningrad, naar Michail Ivanovitsj Kalinin, de kort tevoren overleden president van de Sovjet-Unie en een trawant van Stalin. Dit ondanks het gegeven dat Kalinin met de stad nooit iets van doen had gehad en er al twee steden naar hem vernoemd waren (Kalinin, nu Tver, en Kaliningrad bij Moskou, nu Koroljov).

Van de resterende bevolking kwam in de jaren 1946-1947 een groot deel, ongeveer 130.000 mensen, om door honger, ziektes en russische wraakacties. In 1947 werd door Stalin besloten om de ongeveer 20.000 overgebleven Duitse Koningsbergers eveneens te deporteren naar het westen. Het noordelijk deel van Oost-Pruisen met Koningsbergen werd geannexeerd door de Sovjet-Unie en herbevolkt door vooral Russen en kleinere groepen van vooral Wit-Russen en Oekraïners.

[bewerken] 1950 - 1991

Na de oorlog volgde een snelle wederopbouw, naar Sovjet-Russisch model. Hierbij werd het oude Duitse stratenpatroon grotendeels losgelaten, en werd de bijna volledig verwoeste binnenstad deels herbouwd met grote, grauw-betonnen flatgebouwen. Daarvoor moesten de restanten van de historische bebouwing worden opgeruimd nadat de zwaarste muren, bijvoorbeeld die van het Pruisisch-koninklijke Stadtschloss (in 1968), eerst werden opgeblazen. In de buitenwijken is meer vooroorlogse bouwsubstantie bewaard gebleven. De kathedraal mocht als waarschuwingssymbool als ruïne blijven staan, en het graf van Immanuel Kant, dat tegen de buitenmuur was gebouwd, werd in ere hersteld. Kant werd immers gezien als filosofisch inspirator van Karl Marx en Friedrich Engels. De opvallendste nieuwbouw is het 'Huis van de Sovjets', een grauwe leegstaande betonkolos vlak naast de plaats waar voorheen het Stadtschloss stond, de burcht waaromheen de historische stad gegroeid was. Deze blikvanger heeft in Kaliningrad de bijnaam 'het Monster' verworven.

De stad werd van groot strategisch militair belang als steunpunt voor de Sovjetmacht, vooral voor de marine, met o.a. de marinebasis in Baltisk, het vroegere Pillau. Kaliningrad was vele jaren een zogenaamde gesloten stad, waar behoudens een paar 'vriendschapsbezoeken' uit het naburige Polen zelden een buitenlander werd toegelaten. De enclave had een voornamelijk militair-strategische betekenis en het ommeland werd dan ook sterk verwaarloosd. De kolchos-aanpak van de landbewerking richtte grote schade aan in de kleinschalige maar technisch hoogstaande landbouw van het voormalige Oost-Pruisen. Met name in de afwatering werden de oude voorzieningen niet langer in stand gehouden en dat had tot gevolg dat een groot deel van het landbouwareaal in het van oorsprong drassige en laaggelegen land weer in moeras veranderde. Kleine dorpen werden afgebroken of als ruïne achtergelaten. Alleen de grootste plaatsen behielden een redelijk bevolkingsniveau, hoewel op een lagere schaal dan voor de oorlog.

[bewerken] 1991 - heden

Pas in 1991 ging de stad weer open, en konden ook de Duitsers haar voor het eerst na ongeveer vijf en veertig jaar weer bezoeken. Dit heet in Duitsland 'Heimat-toerisme'. Het na al die tijd weerzien van de sterk veranderde plaats van hun jeugd was voor vele Duitse bezoekers een sterk emotionele ervaring. Van 1993 tot en met 2006 werd de kathedraalruïne, hoofdzakelijk dankzij Duits geld, gerestaureerd. De omringende binnenstad bleef voorlopig leeg.

In 2005 werd het 750-jarig bestaan van de stad gevierd. Ter gelegenheid hiervan werd een van de bewaard gebleven stadspoorten, de Königstor, gerestaureerd. In de afgelopen jaren is er veel aan het stadsbeeld veranderd door een groot aantal nieuwbouwprojecten, waarvan de bouw van de Russisch-orthodoxe Christus-de-Verlosser-Kathedraal het belangrijkste voorbeeld is. Ten zuiden van de oude kathedraal verrijst Fischdorf, een naar oude Duitse voorbeelden gebouwde nieuwe wijk. Op 13 september 2006 gaf de Russische president Poetin het groene licht voor de wederopbouw van de burcht.

Opmerkelijk is dat er sinds ongeveer 1991 een toegenomen aanwezigheid van 'Duitsers' in de stad en omgeving is. Na de Duitse hereniging mochten alle Volksduitsers, uit Oost-Europa die aantoonbaar Duitse voorouders hebben naar Duitsland emigreren. Volksduitsers zijn voornamelijk Russen van etnisch Duitse afkomst wier voorouders in de 18de en 19de eeuw als boerenkolonist emigreerden naar Rusland, vooral naar de Oekraïne en het Wolgagebied, en onder Stalin bij de nadering van de Duitse legers in 1941 naar Siberië en Kazachstan werden gedeporteerd. Velen van hen uit o.a. Rusland, Kazachstan maar ook uit Polen en Roemenië deden dit maar ook velen konden niet aarden in het 'oude vaderland' door o.a. discriminatie door de 'autochtone' Duitsers die vaak neerkijken op hun verre verwanten. Sommigen van deze re-emigranten hebben zich tenslotte gevestigd in Kaliningrad en dorpen in de overige oblast, waar ze meer dan welkom zijn omdat hier een ernstig tekort aan goede vakarbeiders is. Er zijn heden in de stad diverse verenigingen van Russlanddeutsche. Zij vormen enkele Lutherse kerkgemeenten.

Kaliningrad kampt met een aantal problemen maar die gelden ook voor veel andere Russische steden. Zo is er een hoge graad van corruptie in het ambtenarenapparaat. Ook de Russische maffia heeft een stevige greep op o.a. drugshandel en prostitutie, en er is een grote groep zwervers, straatkinderen en verslaafden. Ook is de levensverwachting en algemene gezondheid een stuk lager dan in omringende landen, mede door de slechte milieusituatie, veroorzaakt door de zware industrie die de omgeving vervuilt. Afvalwater wordt bijv. ongezuiverd in de Pregel en op de Oostzee geloosd. Met verschillende actieplannen probeert de regering van de oblast aan deze problemen wat te doen, vooralsnog met wisselend succes.

Begin november 2008 raakte via president Dmitri Medvedev bekend dat Rusland geavanceerde Iskander-raketten gaat stationeren in Kaliningrad als tegengewicht voor het geplande Amerikaanse raketschild op Pools en Tsjechisch grondgebied.

[bewerken] Geografie

[bewerken] Ligging

Ligging van de stad binnen het Oblast Kaliningrad

Kaliningrad is de meest westelijke gelegen grote stad van Rusland en ligt aan de monding van de rivier de Pregel, die in het iets westelijker gelegen Wislahaf uitkomt. De Wislaschoorwal, een smal schiereiland, sluit dit bekken van de Oostzee af. De stad Kaliningrad bevindt zich op 4,8 meter boven zeeniveau.

Op 15 november 1901 werd het Königsberger Seekanal (Zeekanaal van Koningsbergen) geopend. Vandaag de dag verbindt het Kaliningrader Zeekanaal nog steeds de stad Kaliningrad met de stad Baltijsk en de Oostzee.

In het noorden en westen grenst de stad aan het schiereiland Samland (zemljandski Poloeostrov).

[bewerken] Stadsdelen

De stad Kaliningrad bestaat uit vijf grote wijken:

  • Baltiejski (Baltisch Kwartier)
  • Moskovski (Moskou-kwartier)
  • Leningradski (Leningrad-kwartier)
  • Oktjabrski (Oktober-kwartier)
  • Tsentralny (Centrum, ten noordwesten van de oude stad)

[bewerken] Klimaat

De gemiddelde jaartemperatuur in de stad bedraagt +7,2°C, de gemiddelde windsnelheid 3,2 m/sec en de gemiddelde luchtvochtigheid 80%.

 Weergemiddelden voor Kaliningrad (sinds 1950) 
Maand jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Jaar
hoogste maximum (°C) 12,7 15,6 23 31,7 30,6 33,5 36,3 36,5 31,2 26,4 19,4 13,3 36,5
gemiddeld maximum (°C) -0,3 0,1 4,5 11,1 17,2 20,6 22,1 21,7 17,4 11,9 5,5 1,9 11,2
gemiddelde temperatuur (°C) -3,2 -2,5 1,1 6,1 11,8 15,5 17,1 16,6 12,9 8,3 3,3 -0,7 7,2
gemiddeld minimum (°C) -5,4 -5,4 -2,3 2,3 6,8 10,7 13 12,5 9,2 5,1 1 -2,6 3,8
laagste minimum (°C) -32,5 -33,3 -21,7 -5,4 -3,1 0,7 4,5 1,6 -2 -11,2 -18,7 -25,6 -33,3
neerslag (mm) 57 40 43 37 53 71 80 90 89 79 91 73 803
bron: (ru) Weer en klimaat

[bewerken] Bezienswaardigheden

Het vroegere dichtbebouwde stadscentrum van voor de Tweede Wereldoorlog bestaat nu uit parken, en brede straten. Op de plek van het voormalige Königsberger Schloss staat nu in de jaren zestig gebouwde Huis van de Sovjets.

Op het Kneiphof (Russisch: Кнайпхоф) staat de Dom van Koningsbergen, het enige gebouw van de oude stadsbebouwing dat behouden is gebleven. Het wordt nu tegenwoordig als cultuurcentrum gebruikt. Binnenin bevinden zich twee kleine gebedsruimtes en achter de Dom bevindt zich het graf van Immanuel Kant. Het tegenwoordige stadscentrum bevindt zich in het noordwesten van de oude stad aan Plosjtsjad Pobedy. Aan het plein bevindt zich een theater, het Station Kaliningrad Severny, het stadsbestuur, vele bedrijven en de Russisch-orthodoxe Christus-de-Verlosser-Kathedraal (Kaliningrad).

Bezienswaardig zijn ook de Beurs van Kaliningrad, Dierentuin van Kaliningrad, verscheidende kerken en meerdere stadspoorten waarvan de Koningspoort de bekendste is. Andere zijn de Wrangeltoren, Dohnatoren met het Barnsteenmuseum, Brandenburgpoort, Sackheimpoort, Friedrichsburgpoort, Rossgärtnerpoort en de Friedländpoort. Een markant bouwwerk is ook de in 1962 151 meter hoge gebouwde televisiezendmast.

Er staan in Kaliningrad verscheidende standbeelden en monumenten. De bekendste is het door Christian Daniel Rauch ontworpen standbeeld van Immanuel Kant uit 1864. Het beeld raakte in 1945 zoek en werd in 1992 op kosten van Marion Gräfin Dönhoff gekopieerd en neergezet bij de universiteit. Een ander standbeeld is het standbeeld van Hertog Albrecht, die in 2005 opnieuw werd opgericht op zijn oorspronkelijke plek. Bezienswaardig is ook het Kosmonautenmonument. Met dit monument eert Kaliningrad de kosmonauten en ereburgers van de stad – Alexei Leonov, Juri Romanenko en Alexander Viktorenko. Verdere monumenten zijn het Kutusovmonument, het Schiller-monument, het monument voor tsaar Peter de Grote, het Monument voor Moedertje Rusland en het Monument voor de 1.200 Gardisten.

In de stad staat ook de Russische Staatsuniversiteit Immanuel Kant, gelegen op de oude campus van de Universiteit van Koningsbergen.

[bewerken] Sport

Kaliningrad is de thuisbasis van de voetbalclub FC Baltika Kaliningrad die in de Russische Eerste Divisie speelt.

[bewerken] Partnersteden

Er is tevens een samenwerkingsakkoord met:

[bewerken] Geboren

[bewerken] Referenties

  1. ↑ http://wikimapia.org/4466664/The-grave-of-the-famed-philosopher-Immanuel-Kant-1724-1804
  2. ↑ http://kantphilosophy.blogspot.com/2006_08_01_archive.html

[bewerken] Zie ook

[bewerken] Externe links

Wikimedia Commons
Vlag van oblast Kaliningrad Steden in de oblast Kaliningrad Wapenschild van oblast Kaliningrad

Bestuurlijk centrum: Kaliningrad

Bagrationovsk · Baltiejsk · Goerjevsk · Gumbinnen (Goesev) · Gvardejsk · Insterburg (Tsjernachovsk) · Krasnoznamensk · Ladoesjkin · Mamonovo · Neman · Nesterov · Ozjorsk · Pionerski · Polessk · Pravdinsk · Slavsk · Sovjetsk · Svetlogorsk · Svetly · Zelenogradsk
 
Persoonlijke instellingen
Boek maken