Wrocław

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Wrocław
Breslau
Stad in Polen
Ligging van Wrocław
Situering
Woiwodschap Neder-Silezië
District stadsdistrict
Algemeen
Oppervlakte 292,84 km²
Inwoners (2005) 636.268 (2173/km²)
Overig
Identificatiecode 26401
Website wroclaw.pl
Raadhuis van Breslau rond 1900
Centrum van Wrocław, zicht op de Magdalenenkirche
Plac Solny oktober 2005
De fontein op het Marktplein (Rynek)
Hala Ludowa/
Jahrhunderthalle, ontworpen door Max Berg.

Wrocław (Sound ˈvrɔtswaf (info·uitleg); Duits: Breslau) is een stad in het zuidwesten van het huidige territorium van Polen, gelegen aan de rivier de Oder. Het karakter van de stad is vooral bepaald door het verloop van zijn zeer grillige naoorlogse geschiedenis. Wrocław is de belangrijkste historische stad van Silezië en de hoofdstad van het woiwodschap Neder-Silezië. Wrocław telt 638.401 inwoners (2003), waarmee het de vierde stad van Polen is.

Inhoud

[bewerken] Geschiedenis

Breslau, 1890-1900

De stad aan de Oder dankt haar naam mogelijk aan de Boheemse hertog Vratislav I (915-921). In het Latijn staat ze bekend als Vratislavia, terwijl de vroegste Slavische aanduidingen Wracislaw en Vratislas zijn; in de Middeleeuwen stond de stad in het Duits bekend als Preßlau, Breslaw en later als Breslau. Koning Bolesław de Dappere van Polen veroverde de nederzetting aan het eind van de tiende eeuw en stichtte er een bisdom vallend onder de Poolse kerkprovincie van Gnesen, terwijl het gebied voorheen behoorde tot het aartsbisdom Magdeburg. Later was Breslau het centrum van een onafhankelijk Silezisch hertogdom, dat deel uitmaakte van het Heilige Roomse Rijk. In 1241 werd de stad verwoest door Mongoolse horden, maar Breslau werd herbouwd en kreeg in 1262 stadsrechten. Vanaf 1140 werd het etnografische beeld van de stadsbevolking bepaald door Duitsers, zoals blijkt uit de stadsboeken en namen der schouten, waaronder de voorvaderen van kardinaal Joachim Meisner.

De stad was inmiddels toegetreden tot het Duitse hanzeverbond, toen ze met de rest van Silezië in 1335 Boheems werd. In 1505 kreeg de stad een universiteit. Bohemen werd in 1526 Oostenrijks en de Habsburgers bleven in Breslau tot 1742 aan de macht. Zij ondersteunden de Contrareformatie in het intussen protestants geworden Breslau krachtig, hoewel met beduidend minder succes dan in Opper-Silezië.

Na de Eerste Silezische Oorlog ging Breslau over in Pruisische handen. Onder Pruisisch bewind werd het een belangrijke industriestad en behoorde het sinds 1871 tot het Duitse Rijk. In 1939 was Breslau de derde stad van Duitsland met meer dan 650.000 inwoners (stadskern).

[bewerken] Een complete metamorfose

Tot medio 1945 lag Breslau op Duits grondgebied en was het de hoofdstad van de provincie Silezië. Voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog was in de jaren dertig sprake van anti-joodse en anti-Poolse maatregelen in het door de nazi's bestuurde stad. Het Derde Rijk bracht Breslau uiteindelijk de uitroeiing van de joden en een verloren Tweede Wereldoorlog met zeer ingrijpende gevolgen. Voorafgegaan door een lange belegering slaagden de Sovjets erin de "Festung Breslau" in te nemen. Daarvoor was al een belangrijk deel van de historische binnenstad op bevel van Gauleiter Karl Hanke verwoest om er een landingsbaan voor de Luftwaffe aan te legen. In het heetst van de strijd verliet Hanke de stad waarvan hij, paradoxaal genoeg, de bevolking had verboden om deze te verlaten. Direct na het einde van de Tweede Wereldoorlog onderging Duitslands grootste stad ten oosten van Berlijn een complete metamorfose. Het nazistische Breslau veranderde in het communistische Wrocław, de hoofdstad van de nieuwe Poolse provincie Neder-Silezië.

De eerste prioriteit van de Poolse autoriteiten was de inpassing van de verdrevenen uit de Poolse oostelijke provincies die op hun beurt waren geannexeerd door de Sovjet-Unie. Een deel van de nieuwe bevolking was afkomstig uit de verloren Oostpoolse stad Lwów en bracht onder andere de universiteit en het beroemde schilderwerk Panorama van Racławice mee naar de nieuwe leefomgeving. De meerderheid van de nieuwe bewoners van Wroclaw was afkomstig uit de Poolse gebieden die tijdens de Tweede Wereldoorlog het Gouvernement-Generaal vormden.

In het kader van de verpoolsing van Breslau werd vrijwel alles dat in het openbare leven van een Duitse voorgeschiedenis van Breslau en de omringende gebieden getuigde verwijderd. En zo werd Breslau en omstreken tevens etnisch gezuiverd van de overgebleven Duitse bevolking die tijdens een zeer ingewikkelde logistieke operatie massaal werd verdreven naar het Duitse grondgebied ten westen van de rivieren Oder en Neisse. In de beginfase gingen deze uitwijzingen met het nodige geweld gepaard en werden duizenden Duitsers stelselmatig omgebracht. Meisjes en vrouwen werden op grote schaal slachtoffer van verkrachtingen door Sovjetmilitairen en leden van Poolse militia. overigens was een groot deel van de Duitse bevolking van Breslau al eerder naar het Westen gevlucht uit angst voor het oprukkende Rode Leger, totdat Gauleiter Hanke het verbood. Vanaf 1946 werd de voedselvoorziening aan Duitse inwoners van de stad volledig stopgezet. De deportaties van Breslau's Duitse ingezetenen vonden plaats tot circa 1947, waarbij de Duitse functionarissen van de nutsbedrijven zoals de water- en energievoorziening en het openbaar vervoer voorlopig van uitwijzing werden gevrijwaard om de stad zo goed mogelijk draaiende te kunnen houden.


De verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog, het nazi-bewind, de vlucht dan wel verdrijving van de oorspronkelijke Duitse bevolking en de door de Poolse Volksrepubliek gevoerde "poloniseringscampagne" hebben hun sporen in de stad nagelaten.

[bewerken] Gebouwen

Sinds de Tweede Wereldoorlog is 70 procent van de historische gebouwen in Wrocław, die verwoest waren weer gerestaureerd of opnieuw opgebouwd. Al bracht het nieuwe Poolse bestuur voor enkele historische gebouwen die te veel met de Pruisische geschiedenis van de stad verbonden werden geacht, ook de afbraak. Onder de restauraties bevinden zich enkele opvallende:

[bewerken] Kabouters

Zie Kabouters van Wrocław voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ter ere van de actiegroep Oranje Alternatief zijn in Wrocław sinds 2001 kabouterbeelden geplaatst. Het aantal is opgelopen tot ruim honderd.

[bewerken] Partnersteden

[bewerken] Geboren in Wrocław/Breslau

Wikimedia Commons
Woiwodschap Neder-Silezië Vlag

Stadsdistricten: Wrocław · Jelenia Góra · Legnica
Districten: Bolesławiec · Dzierżoniów · Głogow · Góra · Jawor · Jelenia Góra · Kamienna Góra · Kłodzko · Legnica · Lubań · Lubin · Lwówek Śląski · Milicz · Oleśnica · Oława · Polkowice · Środa Śląska · Strzelin · Świdnica · Trzebnica · Wałbrzych · Wołów · Wrocław · Ząbkowice · Zgorzelec · Złotoryja
Grootste steden: Bielawa · Bolesławiec · Dzierżoniów · Głogów · Jelenia Góra · Legnica · Lubin · Oleśnica · Świdnica · Wałbrzych · Wrocław · Zgorzelec
 
Persoonlijke instellingen
Boek maken