Oldenzaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Oldenzaal

Gemeente in Nederland

Situering

Hoofdplaats

Oldenzaal

Provincie

Overijssel

Coördinaten

52°18' NB 6°55' OL

Algemeen

Oppervlakte

21,98 km²

- land

21,59 km²

- water

0,39 km²

Inwoners (31 dec. 2008)

31.766^? (1471/km²)

Naam inwoners

Oldenzalers

Bijnaam

Boeskeule

Belangrijke verkeersaders

A1 N342 N343 N735; spoorlijn Hengelo-Oldenzaal (-Bad Bentheim)

Politiek

Burgemeester (lijst)

Frans Backhuijs (VVD)

Economie

Gemiddeld inkomen (2006)

€ 12.800 per inw.

Gem. WOZ-waarde (2008)

€ 222.000

WW-uitkeringen (2007)

21 per 1000 inw.

Autobezit (2007)

571 per 1000 inw.

Overig

7570-7579

053, 0541

0173

zie wijken en buurten

Website

www.oldenzaal.nl

Nederland

Oldenzaal: Sint-Plechelmusbasiliek

Oldenzaal: Oude stadhuis

Oldenzaal ( uitspraak (info·uitleg)) (Nedersaksisch: Oldnzel) is een stad (en oorspronkelijk ook hanzestad) en tevens een gemeente in Twente in de Nederlandse provincie Overijssel. Op 31 dec. 2008 woonden er 31.766 mensen (bron: CBS) op een oppervlakte van 21,98 km². Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere kernen. De gemeente Oldenzaal maakt deel uit van het kaderwetgebied Regio Twente.

[bewerken] Verkeer en vervoer

Oldenzaal ligt aan de internationale autosnelweg E30 (A1) van Amsterdam naar Berlijn en de grens met Polen. Op spoorgebied ligt station Oldenzaal aan de oude spoorlijn van Almelo naar het Duitse Salzbergen en verder door naar Berlijn. Internationale treinen stoppen echter niet meer in Oldenzaal, zodat een reis per trein van Oldenzaal naar Bad Bentheim of verder altijd via Hengelo en Enschede zal gaan. Verder ligt op steenworp afstand Enschede Airport Twente.

[bewerken] Voorzieningen, cultuur en recreatie

De Vijfhoek en De Driehoek zijn de twee grootste winkelcentra van Oldenzaal. Binnen de gemeente bestaat een vereniging die een stadsorgel, het Piepenrek, beheert. Er zijn vele uitgaansgelegenheden in Oldenzaal. Verschillende feesten en evenementen zoals de braderiedagen 'N Boeskool is Lös en Carnaval trekken vele bezoekers van buitenaf. Oldenzaal is samen met het Achterhoekse 's-Heerenberg een van de meest enthousiaste carnavalsgemeenten boven de grote rivieren. Bekend is het typisch Oldenzaalse Kapellenfestival Toeten en Bloazen, dat twee weken voor carnaval wordt gehouden. In deze tijd wordt Oldenzaal omgedoopt tot Boeskoolstad. Boeskool is de Twentse uitdrukking voor witte kool, een product waar Oldenzaal in vroeger dagen bekend om stond. In het centrum van Oldenzaal staat een bronzen beeld het Boeskoolmenneke gemaakt door de Oldenzaalse beeldhouwer Jan Kip.

In de advents- en kersttijd klinkt rond de Sint-Plechelmusbasiliek en vanuit de toren van deze kerk het karakteristieke geluid van de midwinterhoorn. Tijdens de kerstvieringen in deze twaalfde-eeuwse romaanse basiliek klinkt dan het eeuwenoude Een Kindelien so lovelyc, een kerstlied dat al sinds mensenheugenis in Oldenzaal gezongen wordt. De geschiedenis van Oldenzaal is onderwerp in Museum Palthehuis, dat ook tentoonstellingen van hedendaagse beeldende kunst organiseert.

Oldenzaal is omgeven door een parkachtig landschap met heuvels. De Tankenberg, onderdeel van de Oldenzaalse stuwwal, is met 85 meter de hoogste 'berg' van Overijssel. In recreatiegebied Het Hulsbeek zijn zwemvijvers en een ruitercentrum en er is een klootschietbaan, waar de traditionele sport klootschieten in ere wordt gehouden. Ook wordt hier elk jaar het ballonvaartevenement Twente Ballooning gehouden. De mensport komt hier aan bod in een jaarlijks evenement dat Horse Driving Twente wordt genoemd.

Dwars door Oldenzaal loopt de Europese wandelroute E11, die loopt van Den Haag naar het oosten, op dit moment tot de grens Polen/Litouwen. Ter plaatse is de route ook wel bekend als Marskramerpad of Handelsweg.

De stad heeft zichzelf de naam Glimlach van Twente gegeven.

[bewerken] Geschiedenis

[bewerken] Romeinse tijd

In de Romeinse tijd woonden in de omgeving van Oldenzaal hoogstwaarschijnlijk Tubanten. In Oldenzaal zijn enkele Romeinse munten uit de eerste eeuw na Chr. gevonden, waaronder een dupondius van Vespasianus, geslagen in 77.

[bewerken] Middeleeuwen

De naam Oldenzaal komt in de vorm "Audenzeel" voor het eerst voor in een oorkonde uit 806 of 809 van de bisschop van Münster ^[bron?]. In de tweede helft van de achtste eeuw, nadat Oost-Nederland onder koning Pepijn III in het Frankenrijk was geïntegreerd, lag in Oldenzaal een koninklijk domein, gelegen op een strategisch kruispunt van wegen. Op dit koninklijk domein werd een hof ingericht, waarbij aanvankelijk de militaire functie nog voorop stond. De hof was versterkt met een omheining van vlechtwerk. Mogelijk heeft de rondtrekkende Iers-Angelsaksische missionaris Plechelmus - die de abdij van Prüm of Echternach als uitvalsbasis had - rond 765 een kerk gesticht op deze plaats. De eerste kerk was gewijd aan de heilige paus Silvester I. In 954 verbond bisschop Balderik van Utrecht een kapittel aan de voorganger van de huidige Sint-Plechelmusbasiliek. Daardoor werd Oldenzaal het belangrijkste religieuze centrum van Twente. In 1049 kreeg de bisschop van Utrecht van keizer Hendrik III voor Oldenzaal het recht op een week- en een jaarmarkt. Wanneer Oldenzaal stadsrechten heeft gekregen is niet precies bekend, maar het moet voor 1249 geweest zijn. Vandaar dat Oldenzaal in 1999 met enig recht zijn 750-jarig bestaan vierde.

Op 25 juni 1492 legde de Helmichbrand vrijwel geheel Oldenzaal in de as.

Aan het eind van de Middeleeuwen krijgt Oldenzaal een Heilige-Geest-gasthuis, waar zieken terechtkunnen. Ook wordt er een begijnhuis gesticht, dat later uitgroeit tot een volwaardig klooster, het Sint-Agnesklooster, gewijd aan de heilige Agnes.

[bewerken] Tachtigjarige Oorlog

Oldenzaal in 1626

In de Tachtigjarige Oorlog krijgt Oldenzaal het zwaar te verduren. Op 22 oktober 1597 wordt Oldenzaal ingenomen door Maurits van Nassau. Dat duurt echter niet lang, want op 1 augustus 1605 wordt Oldenzaal ingenomen door Ambrosius Spinola waardoor het weer in Spaanse handen komt. Voor de overwegend katholieke bevolking van Oldenzaal is dat een bevrijding, want nu kan dit geloof weer vrijelijk uitgeoefend worden. De laatste veldslag vindt plaats op 22 juli 1626, als Ernst Casimir van Nassau Oldenzaal inneemt waardoor de stad definitief in Staatse handen terechtkomt.

[bewerken] Nieuwe geschiedenis

Na de Vrede van Münster in 1648 blijft Oldenzaal, ondanks haar geheel katholieke karakter, onder opgelegd hervormd bestuur. De katholieke godsdienst wordt onderdrukt en publieke uitoefening ervan verboden, de bekende Plechelmuskerk wordt enige eeuwen - met uitzondering van de Münsterse bezetting rond 1673 - gebruikt door hervormden. Pas in de Franse tijd komt hier verandering in en komt de kerk weer ter beschikking van de katholieken. De Oldenzaalse bevolking blijft - net als de meeste inwoners van Twente - duidelijk Rooms-Katholiek en na de Franse tijd wordt Oldenzaal vanwege de katholieke herleving dan ook gezien als een "Twents Rooms bolwerk".

In de negentiende eeuw komt de textielindustrie op in Oldenzaal. De bekendste fabriek is die van Gelderman, de oudste nog steeds bestaande die van S.I. Zwartz. Na de aanleg van de A1 komt in Oldenzaal de bedrijvigheid tot grotere bloei. Transportbedrijven, maar ook bijvoorbeeld het bedrijf Johma geven een economische impuls aan de stad.

Het Twents Carmel College te Oldenzaal is een streekschool met een breed onderwijsaanbod, die na een paar fusies en schaalvergrotingen voortkwam uit het Twents Carmellyceum en een aantal andere scholen. De oprichters van het lyceum waren Karmelieten en de eerste leraren aan deze school waren paters die in het naastgelegen klooster woonden. De bijbehorende kapel werd ontworpen door Jos Zwanikken. De school werd opgericht in 1922 en vierde in 2003 haar tachtigjarig bestaan.

[bewerken] Rijksmonumenten

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de rijksmonumenten in de plaats en nabijgelegen gehuchten. De objecten worden getoond zoals deze zijn geregisteerd in het Rijksmonumentenregister, inclusief onderdelen van een monument met een eigen rijksmonumentnummer.

Monumentnr.^?	Naam	Oorspronkelijke functie^?	Coördinaten^?
31417 Info		Bestuursgebouw en onderdl	52°18'46"N, 6°55'45"O
31418 Info		Kerk en kerkonderdeel	52°18'45"N, 6°55'44"O
31419 Info		Kerk en kerkonderdeel	52°18'45"N, 6°55'42"O
31420 Info		Dienstwoning	52°18'48"N, 6°55'50"O
31421 Info		Woonhuis	52°18'48"N, 6°55'48"O
31422 Info		Woonhuis	52°18'47"N, 6°55'50"O
31423 Info		Woonhuis	52°18'47"N, 6°55'48"O
31424 Info		Woonhuis	52°18'50"N, 6°55'45"O
31425 Info		Woonhuis	52°18'50"N, 6°55'46"O
31426 Info		Woonhuis	52°18'46"N, 6°55'53"O
31427 Info		Woonhuis	52°18'47"N, 6°55'53"O
31428 Info		Woonhuis	52°18'47"N, 6°55'53"O
45570 Info		Archeologisch monument	52°18'57"N, 6°53'57"O
512029 Info		Begraafplaats en -onderdl	52°18'22"N, 6°55'34"O
512030 Info	Antonius van Padua	Kerk en kerkonderdeel	52°18'28"N, 6°55'41"O
512031 Info	De Haer	Kasteel, buitenplaats	52°18'37"N, 6°56'17"O
512032 Info		Dienstwoning	52°18'47"N, 6°56'47"O
512033 Info		Begraafplaats en -onderdl	52°18'29"N, 6°55'1"O

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed KICH Rijksmonumenten Dataset

[bewerken] Economie

Oldenzaal en omgeving

Gemeentegrenzen

Wijkgrenzen

Buurtgrenzen

Autosnelweg

Secundaire weg

Spoorweg

██ Geselecteerde gemeente

██ Bebouwd gebied

██ Bos of park

██ Binnenwater, rivier of kanaal

Oldenzaal wordt gekenmerkt door een relatief sterke economische groei. Samen met Rijssen vormt Oldenzaal de landelijke top qua economische groei per vierkante kilometer. Deze wordt gestimuleerd door de ligging aan de A1, de autosnelweg die de stad ontsluit. In hoeverre religieuze en sociale invloeden bijgedragen hebben aan de uitzonderlijke economische situatie in Oldenzaal is onduidelijk. Typisch is wel dat het vanouds uitgesproken Roomse Oldenzaal en het nog altijd zwaar Gereformeerde Rijssen, beide economisch uitzonderlijk goed presteerden in de laatste decennia. Naast de religie lijken echter het in geheel Twente wijdverspreide begrip noaberschap en de streekgebonden verplichte verwevenheid met plaats- en buurtgenoten te hebben bijgedragen aan onderlinge economische impulsen en een soort van "handelssolidariteit".

Oldenzaalse bedrijven zijn onder andere actief in de volgende sectoren: bouw, installatietechniek, voedingsindustrie (delicatessen, snacks, bakkerijen), financieel advies en met name het transportwezen. De bloei van het vrachtwagentransportwezen in Oldenzaal is overduidelijk. Er zijn vele grote Oldenzaalse transportbedrijven. Evenwel lijkt hier in de toekomst vanwege de uitbreiding van de Europese Unie en de daarmee gepaard gaande ontsluiting van grote aantallen Oost-Europese chauffeurs een kentering te zullen optreden.

[bewerken] Politiek

Tot eind jaren '70 was de Katholieke Volkspartij in Oldenzaal in de meerderheid, die opging in het CDA. Uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 (links) en Tweede Kamerverkiezingen van 2003 (rechts):