Spoorlijn Almelo - Salzbergen

Spoorlijn Almelo - Salzbergen DB 2026
Totale lengte	54,5 km
Spoorwijdte	normaalspoor 1435 mm
Aangelegd door	AS
Geopend	18 oktober 1865
Huidige status	in gebruik
Geëlektrificeerd Almelo - Oldenzaal: 1951 Oldenzaal - Salzbergen: 1976
Aantal sporen	2
Baanvaksnelheid Almelo - Hengelo: 130 Hengelo - Salzbergen: 125
Beveiliging Almelo - Bad Bentheim: ATB EG Bad Bentheim Grens - Salzbergen: PZB
Omgrenzingsprofiel Almelo - Grens: OPS-NL / G2 Grens - Salzbergen: GC
Beladingsklasse	D4
Treindienst door Almelo - Hengelo: NS Hengelo - Oldenzaal: Syntus: Bad Bentheim - Salzbergen: WFB: Almelo - Salzbergen: NS / DB:
Traject
Verklaring van de tekens lijn van Zwolle lijn van Deventer lijn van Mariënberg 0,8 Almelo Almelo Verdiept 2,7 Almelo de Riet Weezebeek 5,4 Zenderen 10,1 Borne A1E30 lijn van Zutphen 15,4 Hengelo Hengelo GOLS lijn naar Doetinchem opgebroken lijn naar Glanerbeek 17,2 Hengelo Oost A1E30 tramlijn van Gronau en lijn van Boekelo opgebroken Oldenzaal (EO) tramlijn van Denekamp opgebroken 26,2 Oldenzaal A1E30 Dinkel 33,5 21,8 staatsgrens Nederland - Duitsland 16,7 Gildehaus DB 9203 van Gronau alleen goederen 13,7 Bad Bentheim voorheen Bentheim Bad Bentheim Nord voorheen Bentheim Nord DB 9203 naar Coevorden alleen goederen 9,3 Schüttorf Overijsselse Vecht 31 DB 2931 van Emden Rbf 0,0 Salzbergen DB 2931 naar Hamm (Westf)

De Spoorlijn Almelo - Salzbergen is de op 18 oktober 1865 geopende grensoverschrijdende spoorlijn die het Nederlandse Almelo met het Duitse Salzbergen verbindt. Het Duitse deel van de spoorlijn heeft het DB-nummer 2026.

Geschiedenis

De lijn is aangelegd door de Spoorweg-Maatschappij Almelo-Salzbergen (AS), opgericht als NV op 18 augustus 1862 te Almelo met als doel Twente en in het bijzonder Almelo te verbinden met zowel het Nederlandse als het Duitse spoorwegnet. In 1865 was dit de eerste spoorlijn in Twente en daarmee was de regio dus eerder op het Duitse dan op het Nederlandse net aangesloten. Nog geen maand later, in november 1865, bereikte Staatslijn D vanuit Zutphen echter het station van Hengelo en was de verbinding met het Nederlandse spoorwegennet een feit. In Salzbergen, toen gelegen in het Koninkrijk Hannover, sloot de lijn aan op de reeds in 1855 geopende spoorlijn Hamm - Emden van Hamm via Rheine en Leer naar Emden.

De spoorlijn werd van Nederlandse kant in 1951 geëlektrificeerd tot Oldenzaal en pas in 1976 kwam ook het grensbaanvak 'onder de draad'.

De locomotieven werden voorheen gewisseld in Hengelo of Oldenzaal, thans in Bad Bentheim. Vroeger fungeerden Oldenzaal en Bentheim als douanestations, maar sinds het wegvallen van de Europese binnengrenzen stoppen de internationale sneltreinen niet meer in Oldenzaal. Dit is mede reden geweest voor diverse lokale en regionale overheden om te ijveren voor een grensoverschrijdende lightrailverbinding. Die wordt sedert december 2010 verzorgd door Syntus en zal in ieder geval tot 2013 gehandhaafd worden, en daarna als er voldoende reizigers zijn. De Syntusdienst Hengelo-Oldenzaal-Bad Bentheim valt gedeeltelijk samen met de Syntusdienst Zutphen-Hengelo-Hengelo Oost-Oldenzaal. Gedacht wordt ook aan het doortrekken van de grensoverschrijdende treindienst van Bad Bentheim naar Nordhorn, dat aan de Bentheimer Eisenbahn ligt. Zowel in Bad Bentheim als in Nordhorn wonen inmiddels veel Nederlandse grensmigranten en ook de autochtone bevolking in de Graafschap Bentheim heeft traditioneel veel contacten met de Twentse buren. Bovendien biedt het Nordhorn de mogelijkheid zijn station voor reizigersvervoer te heropenen. Ook in grensdorp De Lutte (gemeente Losser) en in Gildehaus zouden stations geopend kunnen worden. (Gildehaus had ooit een station aan de opgeheven lijn Bad Bentheim-Gronau). Deze treindienst zal dan echter eerst door de Nederlandse en Duitse overheden gezamenlijk Europees aanbesteed moeten worden.

Almelo verdiept

Zie Almelo Verdiept voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De verdiepte spoorbak in aanleg. Voor de duur van de werkzaamheden lag er een noodspoor, rechtsboven op de foto.

Van 2006 tot 2009 werd tussen de stations Almelo en Almelo de Riet een verdiepte spoorbak gebouwd. Sinds de zomer van 2009 rijden de treinen tussen Almelo en Almelo de Riet door deze verdiepte bak, die niet geheel ondergronds is (want er zit geen dak op); de bovenleidingportalen steken deels boven de grond uit. Alle overwegen zijn daarbij vervangen door viaducten.

Stations en gebouwen

• Almelo: 1962, NS, uniek ontwerp van Van der Gaast
• Almelo de Riet: 1957, NS, type NS-Vierlingsbeek
• Borne: 1975, NS, type NS-Beilen (stationsgebouw uit 1865 gesloopt in 1975)
• Hengelo: 1951, NS, uniek ontwerp van Schelling
• Hengelo Oost: geen
• Oldenzaal: 1957, NS, uniek ontwerp van Van der Gaast
• Gildehaus:
• Bad Bentheim:
• Schüttorf:
• Salzbergen:

Treindienst

De treindienst wordt verzorgd door vier verschillende maatschappijen.

Almelo - Hengelo

De treindienst wordt verzorgd door de Nederlandse Spoorwegen, die hiervoor zowel Koplopers, Sprinters als Buffels inzet. Dagelijks rijdt er tweemaal per uur een intercity (Schiphol/Rotterdam/Den Haag - Amersfoort - Almelo - Hengelo - Enschede) die alleen stopt in Almelo en Hengelo, en eveneens dagelijks tweemaal per uur rijdt een stoptrein (Zwolle - Almelo - Hengelo - Enschede, tot 2013: Nijverdal - Almelo e.v.) die op alle stations stopt. Sinds het ingaan van de dienstregeling 2009 rijdt de stoptrein Apeldoorn - Almelo de gehele dag door naar Enschede, waardoor er tussen Wierden en Enschede vier stoptreinen per uur rijden.

Hengelo - Oldenzaal

De treindienst wordt verzorgd door Syntus, dat hiervoor gebruik maakt van het type LINT. Er rijden dagelijks twee treinen per uur, die na Hengelo doorrijden naar Zutphen ('s avonds rijdt slechts één van de twee treinen door naar Zutphen).

Hengelo - Bad Bentheim (Grensland Express)

Met behulp van pompwagen verplaatsbaar plateau te Bad Bentheim

De treindienst Hengelo - Oldenzaal - Bad Bentheim wordt van 12 december 2010 tot eind 2013 verzorgd onder de naam Grensland Express door een samenwerking tussen Syntus en de Bentheimer Eisenbahn AG. De trein stopt niet in Station Hengelo Oost. Daardoor is het mogelijk aansluitingen te bieden op aansluitend openbaar vervoer in Nederland en Duitsland. Er wordt gebruik maakt van treinstellen van het type DM 90 ("De Buffel"). De frequentie is één trein per uur. De dienst is een gesubsidieerd experiment, dat in totaal 6 miljoen euro kost. Deze kosten worden gedragen door 12 financiers: het (Nederlandse) Ministerie van Infrastructuur en Milieu; het (Nedersaksische) Ministerie van Economie, Arbeid en Verkeer; de Europese Unie (het Europese Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)) via een subsidie uit het Interreg IV-A programma; de gemeenten Hengelo en Oldenzaal; de stad Bad Bentheim en het "Landkreis Grafschaft Bentheim"; de stad Nordhorn; de "Landesnahverkehrsgesellschaft Niedersachsen"; de Regio Twente: de Provincie Overijssel en de Euregio. De Grensland Express is in 2012 geevalueerd. Het streefgetal voor voortzetting van de dienst was 600 grensoverschrijdende passagiers per dag. Begin 2011 waren dat er 90, in april van dat jaar 180, in juli 229., en begin 2012 stond het aantal op 200-250 per dag. Dat was niet genoeg; de treindienst wordt daarom eind 2013 opgeheven. Het aantal treindiensten tussen Hengelo en Bad Bentheim wordt daarmee teruggebracht van 3 per twee uur tot 1 per twee uur per richting, oftewel alleen de internationale Intercity, die niet stopt in Oldenzaal.

Bij een positief resultaat hadden de provincie Overijssel en de deelstaat Niedersachsen de mogelijkheden voor een toekomstige exploitatie nader bezien, en was het een optie het perron in Bentheim (nu 38 cm hoog) op Nederlandse standaardhoogte (84 cm) te brengen. Het huidige hoogteverschil van bijna een halve meter maakt in- en uitstappen in Bad Bentheim voor rolstoelen en kinderwagens lastig; er is daar op dit moment een mobiele/verrijdbare brug beschikbaar (zie afbeelding). Ook aan Nederlandse kant van het traject waren bepaalde investeringen nodig geweest.

Bijzonderheden:

• Er wordt gereden met dieselmateriaal, hoewel het hele traject geëlektrificeerd is op Nederlandse spanning.
• De dienst is onafhankelijk van de Syntus-dienst Zutphen-Hengelo-Oldenzaal, maar valt gedeeltelijk daarmee samen. Er is niet gekozen voor een doorgaande trein Zutphen-Hengelo-Oldenzaal-Bad Bentheim.
• De trein staat op de vertrekstaten in Hengelo als "stoptrein Oldenzaal" in plaats van "sneltrein Bad Bentheim". Aanvankelijk ontbrak zelfs de tekst "stopt niet in Hengelo Oost".
• De OV-chipkaart kan alleen binnen het Nederlandse deel van het traject worden gebruikt; gewone Nederlandse en internationale kaartjes zijn geldig. Duitse bijzondere kaartjes ("Niedersachsenticket" en het "Schönes Wochenendeticket") en Grensland Express-trajectkaarten zijn geldig tussen Bad Bentheim en Hengelo, maar niet op de binnenlandse Syntus-dienst Oldenzaal-Hengelo.
• Er zijn echter ook speciale kaartjes voor de Grensland Express; deze kunnen niet op de stations gekocht worden maar alleen in de trein.

Doortrekken Grensland Express naar Nordhorn en Coevorden

Ook de stad Nordhorn draagt bij aan de Grensland Express. Het traject van de Express zou namelijk vanuit Bad Bentheim verlengd kunnen worden naar Nordhorn. Nordhorn is meer dan drie keer zo groot als Bentheim maar heeft geen station. Wel loopt vanuit Bad Bentheim een goederenspoorlijn naar Nordhorn en vandaar naar Neuenhaus, Emlichheim en Coevorden in Drenthe. Eigenaar van dit spoor is niet de Deutsche Bahn maar de Bentheimer Eisenbahn AG, die ook de Euroterminal Coevorden beheert. Dit goederenspoor is niet geëlektrificeerd. Momenteel wordt door het Landesnahverkehrsgesellschaft Niedersachsen GmbH in Hannover een onderzoek verricht naar de haalbaarheid van een verbinding Bentheim - Nordhorn. De uitkomst van dit onderzoek, en het eventuele succes van de Grensland Express, zullen bepalen welke stoptreinen in deze regio toekomst hebben. Doortrekken van de dienstregeling naar Nordhorn vanuit Nederland (met de dieseltreinen van Syntus) lijkt meer voor de hand te liggen dan aansluiting van Nordhorn op Duitse stoptreinen omdat in dat laatste geval de 17 km tussen Bentheim en Nordhorn tegen hoge kosten geëlektrificeerd zou moeten worden. Ook zou dan in Bentheim nog 600 m extra spoor moeten worden aangelegd. Maar als de Bentheimer Eisenbahn hulp krijgt bij deze investeringen, kan die optie toch in zicht komen. Een dieselverbinding met Nordhorn levert ook de enige reële mogelijkheid op voor een verdere ontsluiting van het traject Nordhorn - Coevorden voor het personenvervoer. Voor dit traject is vooralsnog geen haalbaarheidsstudie verricht, maar elektrificatie van deze 39,9 km lijkt sowieso te kostbaar.

Internationale Intercity

De spoorlijn tussen Oldenzaal en Bad Bentheim nabij De Lutte

De internationale intercity van NS en DB rijdt zeven maal per dag tussen Amsterdam en Berlijn ('s avonds tot Hannover of Bad Bentheim) en stopt in Almelo, Hengelo en Bad Bentheim. De bovenleiding staat tot aan Bentheim onder 1500 V gelijkspanning (zoals in vrijwel heel Nederland), en de elektrische locomotief moet dus in Bentheim worden gewisseld om verder te kunnen rijden. Tot de elektrificatie van het grenstraject in 1976 werd de locomotief in Hengelo gewisseld, wat geen problemen gaf omdat de Duitsers een diesellocomotief gebruikten.

De internationale treinen stoppen in Hengelo en Bad Bentheim, maar dus niet in Oldenzaal. Dat betekent dat er tot december 2010 geen directe treinverbinding was van Oldenzaal naar Bad Bentheim.

Sinds 12 december 2010 rijdt er weer een stoptrein van Hengelo via Oldenzaal naar Bad Bentheim. door Syntus en Bentheimer Eisenbahn AG. Zie hiervoor: Hengelo - Bad Bentheim.

Syntus rijdt ook de trein Zutphen-Hengelo-Oldenzaal. Hoewel die twee treinen een deel van het traject gemeenschappelijk hebben, hebben ze elk een eigen dienstregeling in het digitale spoorboekje (tabellen 49 en 129).

Bad Bentheim - Salzbergen

DB

De Deutsche Bahn verzorgde tot 9 december 2007 het personenvervoer op dit traject met RB treinen.

• RB 61 Wiehengebirgs-Bahn: Bad Bentheim - Rheine - Osnabrück - Herford - Bielefeld

Intercity

Tot eind 2006 reed de internationale sneltrein onafhankelijk van de binnenlandse intercity's, en werd een deel van de Nederlandse intercitystations overgeslagen. Het eindpunt was Amsterdam Centraal.

Van 2006 tot 2012 reed de internationale sneltrein in Nederland als gewone intercitytrein. Dat wil zeggen dat de vertrektijden in Nederland passen in het regelmatige patroon van de intercitytreinen Twente - Schiphol. Vertrekt er een internationale sneltrein, dan vervalt de intercity - die volgens het regelmatige patroon op dat moment zou moeten vertrekken. Voor reizigers van en naar Enschede betekent dit, dat ze in Hengelo moeten overstappen, terwijl ze een half uur eerder of later een doorgaande trein vinden.

Met ingang van de NS-dienstregeling 2013 per 9 december 2012 rijden de internationale treinen niet meer in het patroon van de intercity's, maar in een eigen patroon. Het eindpunt wordt weer Amsterdam Centraal in plaats van Schiphol, maar er worden in Nederland geen intercitystations overgeslagen. De achtergrond van de wijziging is een verschuiving van de vertrektijden van de binnenlandse intercity's met een kwartier, terwijl de internationale treinen op het traject Berlin Ostbahnhof - Bad Bentheim - Nederland niet worden verschoven.

Westfalenbahn

Zie Westfalenbahn voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Westfalenbahn verzorgt sinds 9 december 2007 voor de duur van 10 jaar het personenvervoer op het traject.

• RB 61 Wiehengebirgs-Bahn: Bad Bentheim - Rheine - Osnabrück - Herford - Bielefeld

Elektrische tractie

Het traject van Almelo naar Oldenzaal werd in 1951 en het traject van Oldenzaal naar Bad-Bentheim werd op 30 mei 1976 geëlektrificeerd met een gelijkspanning van 1500 volt.

Het traject van Bad-Bentheim naar Salzbergen werd op 30 mei 1976 geëlektrificeerd met een wisselspanning van 15.000 volt, 16 2/3 Hz.

In het station Bad-Bentheim zijn zowel perronsporen als goederensporen ingericht met een bovenleiding met wisselbare bovenleidingspanning. Hierdoor hoeven de elektrische locomotieven niet met diesellocomotieven te worden gerangeerd.

Literatuur

• Eisenbahnatlas Deutschland. Schweers + Wall, Aachen 2005, ISBN 3-89494-134-0.

Zie ook

• Lijst van spoorlijnen in Nederland

Externe link

• ProRail: Almelo Verdiept