Hattem

Hattem

Gemeente in Nederland
Situering
Provincie	Gelderland
Coördinaten	52°29' NB 6°4' OL
Algemeen
Oppervlakte	24,20 km²
- land	23,07 km²
- water	1,13 km²
Inwoners (1 november 2012)	11.763? (510 inw/km²)
Hoofdplaats	Hattem
Belangrijke verkeersaders	A28 A50
Politiek
Burgemeester (lijst)	Drs. Jan Willem Wiggers (CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006)	€ 13.700 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008)	€ 289.000
WW-uitkeringen (2007)	16 per 1000 inw.
Autobezit (2007)	437 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s)	8050-8052
Netnummer(s)	038
CBS-code	0244
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Website	www.hattem.nl
Portaal    Nederland

Beluister

(info)

Hattem ( uitspraak (info·uitleg)) (Hattems: Attem) is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeente ligt aan de noordrand van de Veluwe, telt 11.763 inwoners (1 november 2012, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 24,28 km² (waarvan 0,93 km² water). Binnen de gemeentegrenzen ligt het gehucht 't Zand.

Geschiedenis

De naam "Hattem" is een typische heemnaam. Wat deze naam echter precies betekent is onduidelijk. Er zijn grofweg twee veronderstellingen. Hattem zou het heem zijn van mensen die eerder tot de stam van de Chattuarii (ook wel Hattuarii of Hatten) behoorden of het heem van mensen wier leider Hatto heette. De laatste veronderstelling is gebaseerd op het feit dat de meer dan de helft van de heemnamen afgeleid is van een persoonsnaam. Hattem wordt omstreeks 800 voor het eerst in de geschiedschrijving genoemd. In de Codex Laureshamensis (het overzicht van bezittingen van de abdij Lorsch) wordt de nederzetting Hat-Heim genoemd waar twee hoeven zouden staan die de abdij als gift had ontvangen .

Ondanks deze vroege vermelding was er in die tijd nog geen kerk of kapel in Hattem. In 1176 werd Hattem een zelfstandig kerspel. De kapel van 17,5 meter lang en 9,5 meter breed stond echter niet op de plek van het huidige centrum van Hattem, maar op de Gaedsbergh (Godsberg). De grenzen van de parochie vallen samen met de latere grenzen van het rechtsgebied Hattem. Hattem kreeg zijn stadsrechten in 1299 van graaf Reinoud I van Gelre en is een Hanze- en vestingstad. Op dat moment wordt er een versterkte stad gesticht op de noordrand van de Veluwe. Het stadsplan van Hattem getuigt van een belangrijke rol van de huidige kerk. Aangezien de tufstenen toren dateert uit de 12e eeuw, wordt aangenomen dat er naast de parochiekerk op de Gadsbergh, al een kapel met toren stond op de huidige plaats van het centrum van Hattem. Met het verlenen van de stadsrechten in 1299 wordt dus ook het kerkelijke centrum verplaatst. De nieuwe kerk wordt gewijd aan de apostel Andreas en is zo de patroonheilige van Hattem.

In 1401 schonk hertog Willem de Hoenwaard, waar de burgers die binnen de stadsmuren woonden hun vee mochten laten grazen en steen mochten bakken. In 1404 werd het kasteel St. Lucia gebouwd. In de volksmond zou dit gebouw bekend worden als "de Dikke Tinne". Deze naam dankt het kasteel aan de dikke muren, die de dikste van Nederland waren. In 1778 werd dit kasteel gesloopt omdat de gemeente besloot om de stenen te verkopen. In 1786 werden Hattem en Elburg bekend omdat daar de prinsgezinde kandidaten voor de vroedschap niet werden geaccepteerd en de verkiezing als een interne zaak werd beschouwd. De sterke patriottische beweging stond onder leiding van de advocaat Herman Willem Daendels. Binnen een maand hebben de troepen van stadhouder Willem V de opstand onderdrukt.

Belangrijk werk op geschiedkundig gebied heeft generaal F.A. Hoefer voor Hattem gedaan. Hoefer was getrouwd met C.M. baronesse Van Heemstra (zuster van de toenmalige burgemeester van Hattem) en door zijn toedoen werd de Dijkpoort van de verpauperde stad gerestaureerd, die bovendien verfraaid werd met vier torentjes ontworpen door P.J.H. Cuypers.

Gemeenteraad

Stadhuis Hattem, met op de voorgrond een oude stadspomp

De gemeenteraad van Hattem bestaat uit 15 zetels. Hieronder volgt de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

Gemeenteraadszetels
Partij	1994	1998	2002	2006	2010
PvdA	4	4	5	6	4
ChristenUnie*	3	4	4	4	4
CDA	4	4	4	3	3
VVD	2	2	2	2	3
D66	-	1	1	-	1
Overigen	2	-	-	-	-
Totaal	13	15	15	15	15

• Deed in 1994 en 1998 mee als combinatie RPF/GPV.

Bezienswaardigheden

• Anton Pieck Museum
• Voerman Museum Hattem
• Bakkerijmuseum
• Concertzaal D'Olde Skoele
• Dijkpoort
• restanten Dikke Tinne
• Molen De Fortuin
• De Grote of Andreaskerk
• Lijst van beelden in Hattem

Een deel van Hattem is een beschermd stadsgezicht. Verder zijn er in de stad zo'n 100 rijksmonumenten en een aantal oorlogsmonumenten.

Recreatie

• Golfbaan en een golfcentrum
• Outdoorsporten (kano)tochten
• Voetbal
• Hockey
• Tennis
• Tafeltennis
• Fiets- en mountainbikegelegenheden
• Zwembad
• IJsbaan en diverse speeltuinen in de wijken
• Haven
• Bowlingbanen
• Oldtimerdag
• Chocoladefestival
• Dikke Tinne festival
• Kunstmarkt Hattem

Sport

• Tafeltennisvereniging Bultman/Smash '70 is in 2008 gepromoveerd naar de eredivisie.
• De Hattemse Mixed Hockey Club is na seizoen 2008-2009 gedegradeerd naar de 1e klasse D. Daarvoor heeft het enige jaren Overgangsklasse en Hoofdklasse gespeeld.
• Volleybalvereniging HVV Hattem, zowel het heren als het damesteam speelt in de eerste klasse (regionaal).
• Voetbalvereniging VV Hattem
• Voetbalvereniging SV Hatto Heim
• Turnvereniging P.r.o Hattem
• Tourclub Hattem TC Hattem

Geboren

• Herman Willem Daendels (1762-1818), militair en staatsman (patriot)
• Johan Cateau van Rosevelt (1823-1891), cartograaf en bestuurder van de kolonie Suriname
• Willem Jacob van Stockum (1910-1944), theoretisch natuurkundige
• Dries Zielhuis (1916-2007), burgemeester
• Willem Gunneman (1967), cabaretier, entertainer en journalist
• Ellen Kuipers (1971), hockeyinternational
• Clare Lennart (1899-1972), schrijfster
• Margje Fikse (1975), televisiepresentatrice en -verslaggeefster
• Jan Voerman jr. (1890-1976), lithograaf
• Martijn Muijs (1982), radio dj

Trivia

• Hattem had van 21 november 1887 tot 8 oktober 1950 een station aan de spoorlijn Apeldoorn - Zwolle.
• In 1989 werd aan Hattem als enige stad in Nederland het Europese predicaat ‘Best Kept Village’ toegekend.
• Sinds 1996 is Radio Hattem actief in de gemeente Hattem en sinds 2005 RTV Hattem.
• De 700^ste verjaardag werd in 1999 gevierd met onder meer de nationale tv-intocht van Sinterklaas.

Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten
Kampen (O)		Zwolle (O)
Oldebroek	Heerde

Fotogalerij

• 

  Grote of Andreaskerk

• 

  Dijkpoort

• 

  Molen "De Fortuin"

• 

  Woonhuis van Herman Willem Daendels

• 

  het Warme Land

• 

  Kerkhofstraat

• 

  Kerkhofstraat

• 
• 

  Stadsmuur ter hoogte van het Daendelspoortje

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Hattem van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

	Hanze
Hanzesteden: Anklam · Arnhem · Bergen · Berlijn-Cölln · Brunswijk · Bremen · Brugge · Deventer · Doesburg · Dortmund · Duisburg · Elburg · Erfurt · Dantzig · Goslar · Göttingen · Great Yarmouth · Greifswald · Groningen · Halle · Hamburg · Hameln · Hannover · Harderwijk · Hasselt · Hattem · Hildesheim · Kalkar · Kampen · Kaunas · Keulen · Kiel · Klaipėda · Koningsbergen · Kopenhagen · Krakau · Kuldīga · Londen · Lübeck · Lüneburg · Maagdenburg · Münster · Nijmegen · Oldenzaal · Ommen · Osnabrück · Paderborn · Pärnu · Pskov · Quedlinburg · Riga · Roermond · Rostock · Stargard Szczeciński · Stavoren · Stockholm · Stralsund · Stettin · Tallinn · Tartu · Tiel · Toruń · Novgorod · Venlo · Ventspils · Visby · Wismar · Breslau · Zutphen · Zwolle Hanzekantoren: Bryggen (Bergen) · Hanzekantoor van Brugge · Peterhof (Novgorod) · Stalhof (Londen) Zie ook: Hanzedagen · Hanzevlaggen · Vitte · Greenwell's Booth · Schra van Novgorod Hollands-Wendische Oorlog · Vrede van Utrecht · Simon van Utrecht Andere Hanzen: Vlaamse Hanze van Londen · Hanze der XVII steden

52°29'N, 6°4'O