Leo Vroman

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Leo Vroman
Leo Vroman in 1983
Leo Vroman in 1983
Algemene informatie
Geboren 10 april 1915
Land Vlag van Nederland Nederland
Werk
Jaren actief 1946 - heden
Genre(s) Poëzie
Dbnl-profiel
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Leo Vroman (Gouda, 10 april 1915) is een Nederlands-Amerikaans dichter, (toneel)schrijver, tekenaar, schilder, bioloog en hematoloog. In Nederland is hij vooral bekend als dichter; zelf beschouwt hij zich allereerst als wetenschapper.

Inhoud

Biografie[bewerken]

Vroman is van Joodse afkomst en woonde tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog in de Krugerlaan 87 in Gouda. Hij studeerde, na de Rijks-HBS in Gouda, van 1932 tot 1940 biologie in Utrecht. Tijdens zijn studie leerde hij Albert Alberts, Kees Stip en Anton Koolhaas kennen op studentenvereniging Unitas. In de oorlogsjaren verschenen twee gedichten van zijn hand in het baldadige en surrealistische tijdschrift De Schone Zakdoek.

Gedenkbord ouderlijk huis

Op 10 mei 1940 vielen de Duitsers Nederland binnen. Op 14 mei vertrok Vroman met een taxi vanuit Utrecht naar Scheveningen. Hij deed onderweg zijn ouderlijk huis in Gouda aan. Daar nam hij afscheid van zijn ouders, die een paar honderd gulden en zijn paspoort hadden klaargelegd. Met een zeilboot wist Vroman naar Engeland te ontkomen. Vandaar reisde hij verder naar Nederlands-Indië. In Batavia voltooide hij zijn studie. Toen de Japanners Nederlands-Indië binnengevallen waren, werd Leo Vroman geïnterneerd en verbleef in verschillende jappenkampen (onder andere in Bandoeng, Tjilatjap, Batavia, Singapore, Osaka en Nagaoka).

Na de Tweede Wereldoorlog kwam hij bij een oom in New York terecht, waar hij werkte als wetenschappelijk onderzoeker (hematoloog) op het gebied van de bloedstolling. In zijn vakgebied is zijn naam vereeuwigd in het Vroman-effect, de herkenning en opsporing van bepaalde bloedstollingverschijnselen. Leo Vroman woont al sinds 1947 in de Verenigde Staten. Toch geldt hij als een van Nederlands grootste levende dichters.

Vroman trouwde op 10 september 1947 met de antropologe Tineke Sanders met wie hij sinds 1938 verloofd was. Vanwege de oorlog hadden zij elkaar jarenlang niet meer gezien. Ze kregen twee dochters: Geraldine in 1950 en Peggy Ann in 1952. Sinds 1951 is Vroman Amerikaans staatsburger. In de Verenigde Staten had hij wel heimwee naar Holland. Dit bracht hem tot de - intussen gevleugelde en veel geciteerde - woorden: 'Liever heimwee dan Holland.'

De HBS waar hij in zijn jeugd op zat heet nu de 'Goudse Scholengemeenschap Leo Vroman'. Hij is benoemd tot ereburger van Gouda. Op 16 juni 1989 ontving hij in de Martinikerk in Groningen, in het bijzijn van koningin Beatrix, het eredoctoraat in de Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen.

In 2009 werd een documentaire over het echtpaar Vroman gemaakt: Soms is liefde eeuwig. In 2013, op de dag dat hij 98 jaar oud werd, schreef hij voor de website van HP/De Tijd een blog over herinneringen aan eerdere verjaardagen.[1]

Wetenschappelijke carrière[bewerken]

Leo Vroman promoveerde in 1958 aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Zijn proefschrift is getiteld: Surface contact and thromboplastin formation. In 1967 verscheen zijn wetenschappelijke boek Blood. In 1970 ontving Leo Vroman de Individual Science Award, Wayne State University, Detroit (Michigan). In 1987 kreeg hij de zilveren penning van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Als hematoloog is hij - in beperkte kring - vermaard om het naar hem vernoemde Vroman-effect.

Vroman als dichter[bewerken]

Dichter is hij alleen in Nederland; in de Verenigde Staten is hij meestal louter fysioloog geweest. Leo Vroman debuteerde in 1946 met de bundel Gedichten. Hiervoor had hij al in diverse tijdschriften gedichten gepubliceerd. Samen met zijn vriend Anton Koolhaas maakte hij vóór de Tweede Wereldoorlog al strips voor kranten. Veel van zijn werk is door hem zelf geïllustreerd.

Zijn wetenschappelijke artikelen schreef Vroman in het Engels, zijn gedichten bleef hij in Nederland publiceren afgezien van de Poems in English (1953). In sommige gedichten schiet hij heen en weer tussen het Nederlands en het Engels, steeds meer is hij ook in het Engels gaan dichten[bron?]. Er is veel gezegd [bron?] over het eigenzinnige Nederlands van Vroman, waarin zelfverzonnen woorden opduiken als 'peinskasje', 'hersenkistje' en 'pootjesdier'.

Criticus Kees Fens noemde Vroman ooit 'de vlakbijste dichter' van Nederland[bron?]. De gedichten van Leo Vroman zijn levendig en herkenbaar, al sinds zijn debuut in 1946. Hij hoort bij geen enkele stroming in de literatuur, maar heeft een speelse, grillige, soms surrealistische stijl.[bron?]

Bekende dichtregels van Leo Vroman uit het gedicht Vrede[bron?]:

kom vanavond met verhalen
hoe de oorlog is verdwenen
en herhaal ze honderd malen:
alle malen zal ik wenen.

Een paar citaten van zijn hand:[bron?]

Eerlijk duurt wel vaak het langst, maar verliest het van de angst.
Wie pijn beschouwt als dure plicht, mag lachen met een dood gezicht.

Literaire prijzen[bewerken]

In Nederland heeft Vroman bijna elke literaire prijs gewonnen die er te winnen valt.

Bibliografie[bewerken]

Poëzie[bewerken]

  • Gedichten (1946)
  • Gedichten, vroegere en latere (1949)
  • Poems in English (1953)
  • Inleiding tot een leegte (1955)
  • Uit slaapwandelen (1957)
  • De ontvachting en andere gedichten (1960)
  • Twee gedichten (1961)
  • Fabels van Leo Vroman (1962)
  • Manke vliegen (gedichten en tekeningen) (1963)
  • 126 gedichten (verzamelbundel) (1964)
  • Almanak (1965)
  • 144 gedichten (verzamelbundel) (1969)
  • Ballade van mezelf (1969)
  • 262 gedichten (verzamelbundel) (1974)
  • God en Godin (1976)
  • Just one more world (gedichten en foto's) (1976)
  • Huis en Tuin. Fabels en strips (1979)
  • Nieuwsgierig (1980)
  • Het verdoemde carillon (1981)
  • De ballade van Jantje (1981, oplage 30 ex.)
  • Liefde, sterk vergroot (1982)
  • Avondgymnastiek (1983)
  • De cultuurgeschiedenis (1984)
  • Gedichten 1946-1984 (1985)
  • Fractaal (1987)
  • Ongebundelde gedichten 1937-1941 (1989)
  • Dierbare ondeelbaarheid (1989)
  • Een soort van ziel in negen delen (1990)
  • Neembaar (Keuze uit de gedichten) (1991)
  • Toen ik nog leefde (1991)
  • De godganselijke nacht (1993)
  • Psalmen en andere gedichten (1995)
  • Vergelijkingen (1996)
  • De roomborst van Klaas Vaak (1997)
  • Details (1999)
  • Spiegelbezoek (1999)
  • Bij duizenden (2000)
  • Aan elkaar (met Tineke Vroman) (2001)
  • De gebeurtenis en andere gedichten (2001)
  • Een stilte die niet bestaat (2001)
  • Aan elkaar / Herhaling (met Tineke Vroman) (2002)
  • Tweede verschiet (2003)
  • De mooiste gedichten uit Hollands Maandblad (met tekeningen van Iris Le Rütte) (2006)
  • Alle malen zal ik wenen (2007)
  • Nee, nog niet dood (2008)
  • Soms is alles eeuwig (2009)
  • Zodra (2010)
  • Daar (2011)

Proza[bewerken]

  • Tineke (1948)
  • De adem van Mars (1956)
  • Snippers van Leo Vroman (1958)
  • Tineke / De adem van Mars/Snippers van Leo Vroman (1960)
  • Agenda uit het jaar 2000 (1968)
  • Sdsi 'Boek' pfhpfh (tekst en tekeningen) (1968)
  • Het Carnarium (1973)
  • Brieven uit Brooklyn (1975)
  • Proza, een keuze uit de verhalen (1984)
  • Warm, rood, nat & lief (autobiografie, 1994)
  • Vroeger donker dan gisteren. Herfstdagboek. (2004)
  • Misschien tot morgen : dagboek 2003-2006. (2006)

Voor kinderen[bewerken]

  • Stiemer en Stalma (tekst A. Koolhaas/tekeningen Leo Vroman) (1957)
  • De trapeze 10 (met Anton Koolhaas) (1967)

Toneel[bewerken]

  • Het Grauwse Diep (1966)
  • Voorgrond, achtergrond (1969)

Essays[bewerken]

  • Philosophische psychologie van de kunst werd door Vroman geschreven in 1935. Het kwam via de ouders van zijn vrouw en Bert Voeten bij het Letterkundig Museum. In 1981 werd het in een kleine oplage (120 exemplaren) uitgegeven.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Wikiquote Wikiquote heeft één of meer citaten gerelateerd aan Leo Vroman.
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Leo_Vroman&oldid=38119316"