Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen
Hoofdvestiging in Amsterdam, in het Trippenhuis.
Hoofdvestiging in Amsterdam, in het Trippenhuis.
Opgericht 1938
Werkgebied Wetenschap
Voorzitter Hans Clevers
Doel genootschap van excellente wetenschappers, institutenorganisatie en adviesorgaan van de regering.
Aantal leden c. 500
Aantal werknemers c. 1300
Hoofdkantoor Trippenhuis in Amsterdam
Website

Als forum, geweten en stem van de wetenschap bevordert de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) de kwaliteit en de belangen van de wetenschap en zet zij zich in voor een optimale bijdrage van de Nederlandse wetenschap aan de culturele, sociale en economische ontwikkeling van de samenleving. Als institutenorganisatie heeft zij de zorg voor excellente nationale wetenschappelijke instituten, stimuleert zij innovatie en valorisatie en bevordert zij samenwerking, zowel met universitaire onderzoeksgroepen als tussen de instituten onderling. De Akademie is gevestigd in het Trippenhuis in Amsterdam.

Geschiedenis van de Akademie[bewerken]

Koninklijk Instituut van Wetenschappen[bewerken]

In de 18e eeuw werden er verschillende verenigingen opgericht die tot doel hadden de wetenschap te bevorderen. Voorbeelden van nu nog bestaande verenigingen zijn het Bataafs Genootschap voor Proefondervindelijke wijsbegeerte, opgericht in 1761, en de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen opgericht in 1752. De genootschappen waren lokaal, vaak per provincie, georganiseerd, maar leken qua organisatie en handelwijze sterk op elkaar. De genootschappen schreven prijsvragen uit; de beste verhandelingen werden gepubliceerd. Een onderdeel, de Oeconomische Tak opgericht in 1777, probeerde ondernemers aan te moedigen armen aan werk te helpen en door wedstrijden te organiseren kinderen voor het spinnen en de weefgetouwen op te leiden. De Oeconomische Tak was de voorloper van de huidige Nederlandsche Maatschappij voor Nijverheid en Handel (NMNH).

Nadat de provinciën verenigd werden in een Koninkrijk onder de Franse bezetter, was er de wens om een overkoepelend instituut van wetenschappen te vormen in navolging van dat te Parijs. In 1808 werd door Lodewijk Napoleon, koning van het Koninkrijk Holland, het Koninklijk Instituut van Wetenschappen opgericht. Dit instituut wordt als voorganger van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen gezien. Het Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunsten, zoals het instituut aanvankelijk heette, diende als adviesorgaan inzake cultuurbeleid. De wis- en natuurkundige Jean Henri van Swinden werd de eerste algemeen voorzitter.

Na een reorganisatie en opheffing van het Koninklijk Instituut werd in 1851 de Akademie van Wetenschappen ingesteld met als doelstelling de "bevordering der Wis- en Natuurkunde in haren gehelen omvang". Dit doel werd in 1855 uitgebreid met de "bevordering der taal-, letter-, geschiedkundige en wijsgerige wetenschappen".

De staatsman Thorbecke was lid van het Koninklijk Instituut en hij heeft een belangrijke rol gespeeld bij de opheffing van het Instituut en de instelling in 1851 van de Akademie. Sinds die tijd hield het Koninklijk Instituut van Wetenschappen zich bezig met de bevordering van de Nederlandse wetenschap.

Door de verandering van doelstelling van de Akademie kon een aantal voormalige leden van het Instituut niet benoemd worden tot lid van de Akademie. Da Costa werd niet benoemd, dit tot grote verontwaardiging van Groen van Prinsterer, die daarna zijn benoeming ook weigerde. Ook Thorbecke, die betrokken was bij het opheffen van het Instituut, werd niet tot lid benoemd.

De huidige naam Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen dateert uit 1938, al was het tijdens de bezettingsjaren verboden het predicaat Koninklijk te voeren. Het archief van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen wordt beheerd door het Noord-Hollands Archief in Haarlem.

Doel en taken van de Akademie[bewerken]

Het doel van de Akademie is het bevorderen van de wetenschapsbeoefening in Nederland. De meeste andere landen hebben een vergelijkbare wetenschapsacademie, zoals de Royal Society in Engeland, de National Academy of Sciences in de Verenigde Staten en de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten in Vlaanderen.

De KNAW vervult drie taken:

  • genootschap van excellente wetenschappers uit alle disciplines;
  • bestuurder van wetenschappelijke onderzoeksinstituten;
  • regeringsadviseur over wetenschapsbeoefening.

Leden en organisatie van de Akademie[bewerken]

De KNAW telt circa 500 leden. Zij maken deel uit van de Afdeling Letterkunde of van de Afdeling Natuurkunde. De KNAW is van oudsher een genootschap van excellente Nederlandse wetenschappers. Leden worden gekozen op basis van hoogwaardige wetenschappelijke prestaties. Een lidmaatschap is voor het leven. Vanaf mei 2011 kiest de KNAW jaarlijks maximaal 16 nieuwe leden. Dit op grond van voordrachten van binnen en buiten de KNAW. Het oordeel van externe referenten weegt voortaan mee in de selectie.

Lidmaatschap van de KNAW is in Nederland een groot eerbetoon voor een wetenschappelijke carrière. De KNAW heeft gewone leden en buitenlandse leden. Daarnaast worden er tot mei 2011 correspondenten benoemd.

De KNAW bestaat uit twee afdelingen:

  • Natuurkunde (wis- en natuurkunde, sterrenkunde, aard- en levenswetenschappen, en technische wetenschappen) bestaande uit circa 280 gewone leden
  • Letterkunde (geesteswetenschappen, rechtswetenschappen, gedragswetenschappen en maatschappijwetenschappen) bestaande uit circa 249 gewone leden.

De verenigde vergadering van beide afdelingen komt in beginsel eens per jaar bijeen. Zij benoemt uit haar midden een bestuur en stelt de reglementen vast.

De KNAW is zowel genootschap van excellente wetenschappers als institutenorganisatie. Het bestuur van de KNAW stelt de hoofdlijnen van het beleid en de begroting vast. De dagelijkse leiding is in handen van de algemeen directeur. De directeur instituten draagt zorg voor het beleid van de institutenorganisatie.

Het bestuur van de Akademie bestaat uit de president en de bestuursleden van de Afdeling Letterkunde en de Afdeling Natuurkunde. De president is voorzitter van het bestuur. Hij wordt benoemd voor een periode van vier jaar met de mogelijkheid van herbenoeming voor maximaal vier jaar.

Op 5 juni 2012 werd prof. dr. Hans Clevers de nieuwe president. Recente voorgangers zijn prof. dr. Robbert Dijkgraaf, prof. dr. Frits van Oostrom en prof. dr. Willem Levelt.

De Jonge Akademie[bewerken]

De Jonge Akademie werd opgericht in 2005. De Jonge Akademie bestaat uit jonge onderzoekers die minder dan tien jaar geleden zijn gepromoveerd, zich reeds wetenschappelijk hebben onderscheiden en over een brede belangstelling voor de wetenschap beschikken. Elk jaar worden tien nieuwe leden van De Jonge Akademie gekozen. Leden treden na een vijfjarig lidmaatschap uit.

De Akademie van Kunsten[bewerken]

De Akademie van Kunsten begon op 23 april 2014 onder minister Jet Bussemaker van OCW. Het doel is uitwisseling van gedachten tussen kunstenaars en wetenschappers. Er zullen ongeveer vijftig leden zijn.[1]

Onderzoeksinstituten[bewerken]

De volgende onderzoeksinstituten maken deel uit van de koepelorganisatie KNAW:

Prijzen[bewerken]

Een aantal prestigieuze wetenschapsprijzen worden onder verantwoordelijkheid van Akademiecommissies toegekend:

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties