Biologie

Portaal Biologie Biologie omvat een breed scala van onderwerpen. Hieronder staat een selectie van verwante artikelen in de Wikipedia. Zie ook: Portaal:Wetenschap & Technologie Biologie van A tot Z Lijst van biologen Gerelateerde wetenschappen: Geneeskunde Scheikunde Diergeneeskunde Biochemie en Fysiologie Biochemie - Fysiologie – Spijsvertering - Excretie – Voeding - Endocrinologie - Immuunsysteem - Voortbeweging - Mutualisme - Mycorrhiza - Fotosynthese - Citroenzuurcyclus Biologie van mens en milieu Gezondheid – Milieu en milieuhygiëne – Milieubeweging - Volksgezondheid – Seksualiteit – ivf – gft Ecologie Ecologie - Populatiebiologie - Vegetatiekunde - Syntaxonomie Biogeografie Biogeografie - Floristiek - Eilandbiogeografie - Verspreidingsgebied - Endemie Evolutie Evolutie (biologie) - Evolutiebiologie - Evolutietheorie - Punctuated equilibrium – Natuurlijke selectie – Mutatie – Convergente evolutie – Abiogenese - Endosymbiose Genetica Genetica – DNA - Nucleotide - Ribosoom - RNA - Mutatie Huisdieren, kamerplanten en tuinieren Huisdier – Hond – Hondenrassen – Kat – Aquarium – Zoetwateraquariumvissen – Cavia – Hamster – Cactus Natuur Natuur – Natuuronderzoek - Natuurbescherming – Rode lijst – Natuurgebieden – EHS - Natuurlandschap Systematiek Systematiek – Classificatie en evolutie - Planten – Dier - Lijst van dieren - Nomenclatuur - Taxonomie

Biologie (uit het Grieks: βίος, bíos "leven" en λόγος, lógos "leer") is de leer van levende wezens, levensvormen en levensverschijnselen. Ze wordt gerekend tot de exacte wetenschappen.

De term biologie is afgeleid van het Latijnse biologia, dat een samenvoeging is van de twee Oudgriekse woorden βίος (bíos) en λόγος (lógos). Bíos betekent "het leven" of "de bewoonde wereld". Lógos is de "rede", de "ratio" of "wetenschap". Het woord biologie zou voor het eerst gebruikt zijn door de Duitse arts annex wetenschapper Gottfried Treviranus in 1802 en verspreid zijn in de wetenschappelijke wereld door de bekende Franse evolutionist Jean-Baptiste de Lamarck.

Biologie is ook een schoolvak dat op middelbare scholen in België en Nederland gegeven wordt, zie Biologie (schoolvak)

Grondslagen

In de 19e eeuw zijn de grondslagen van de biologie geformuleerd:

• De celtheorie volgens welke alle levende wezens gemeenschappelijk hebben dat ze uit één of meer cellen bestaan en dat nieuw leven uitsluitend kan ontstaan uit bestaand leven: omnis cellula ex cellula. In die tijd waren virussen nog niet bekend. Virussen worden in het algemeen niet beschouwd als levend, maar de studie van virussen valt wel onder biologie.
• De evolutietheorie – volgens welke alle (op aarde) levende organismen ontstaan zijn uit dezelfde oorsprong. De erfelijkheidsleer voegde een mechanisme toe waarmee erfelijke eigenschappen van generatie tot generatie kunnen worden overgedragen.
• De materialistische verklaring van leven. Voor die tijd werd leven als iets gezien dat niet materialistisch verklaard kon worden (vitalisme). Door ontwikkelingen in de biochemie en microbiologie werd een aannemelijke verklaring van leven mogelijk zonder de veronderstelling van een geheimzinnige levenskracht, de vis vitalis.

Tot ver in de 19 eeuw was biologie voornamelijk bekend als natuurlijke historie, botanie en zoologie, alle overwegend beschrijvende wetenschappen, die zich vooral bezighielden met de vorm (anatomie) en de classificatie van soorten (taxonomie). Daarna kwam er steeds meer aandacht voor het functioneren van organismen, de fysiologie, en voor experimentele methoden.

In de 20e eeuw werd duidelijk dat DNA de belangrijkste chemische drager van erfelijke informatie is in alle bekende organismen en dat de genetische code voor alle organismen vrijwel identiek is.

Biologie is in de afgelopen eeuw een zelfstandige wetenschap geworden, met eigen instituten en opleidingen. De grenzen met aanpalende vakgebieden vervagen echter op dit moment. Veel onderzoeks- en onderwijsprogramma's omvatten medische vraagstukken, biochemie, biofysica, biomathematica, bioinformatica en milieuwetenschappen. Er zijn dus grensgebieden met andere vakken zoals chemie, fysica, geologie, geografie, medicijnen, wiskunde, informatica en psychologie.

Deelgebieden

De biologie kent veel deelgebieden, die op verschillende manieren kunnen worden ingedeeld.

Een veelgebruikte indeling is op organisatieniveau, waarbij sommige specialisaties zich op meerdere niveaus kunnen richten:

• op moleculair niveau (submicroscopisch): biochemie, bio-informatica, moleculaire biologie en moleculaire genetica
• op celniveau (microscopisch): celbiologie (cytologie)
• op het niveau van weefsels: histologie, neurobiologie
• op het niveau van stelsels en organen (macroscopisch): fysiologie, endocrinologie, morfologie, anatomie, biofysica ...
• op het niveau van individuen: morfologie, anatomie
• op het niveau van populaties: populatiebiologie, gedragsbiologie, populatie-ecologie
• op het niveau van soorten: systematiek, taxonomie, evolutiebiologie, morfologie, autecologie, biogeografie
• op het niveau van landschappen en ecosystemen: landschapsecologie, synecologie, synsystematiek, syntaxonomie, vegetatiekunde, milieubiologie

Een andere indeling is taxonomisch:

• virussen: virologie
• bacteriën: bacteriologie
• microscopische organismen: microbiologie
• planten: plantkunde, en specialisaties daarvan als:
  • fycologie of algologie (niet alleen groenwieren, maar ook roodwieren, bruinwieren en zelfs blauwwieren
  • bryologie (mossen, levermossen, hauwmossen),
  • pteridologie (varens).
• schimmels: mycologie (schimmels), lichenologie (korstmossen) ...
• dieren: zoölogie, en specialisaties daarvan als:
  • ornithologie (vogels)
  • herpetologie (reptielen)
  • entomologie (insecten)
  • malacologie (schelpdieren)
  • mens: milieukunde, milieubiologie

Een indeling op natuurlijke processen:

• erfelijkheid: genetica
• ontwikkeling: ontwikkelingsbiologie, embryologie
• levensverrichtingen van organismen: fysiologie
• evolutionair historisch: paleontologie
• ziekte en gezondheid: immunologie, epidemiologie, fytopathologie (plantenziektenkunde), toxicologie, milieukunde

Een ecologische indeling:

• water: hydrobiologie of aquatische biologie, mariene biologie
• land: terrestrische ecologie, vegetatiekunde

Een indeling op methode:

• wiskunde: biomathematica, mathematische biologie
• informatica: bio-informatica
• scheikunde: biochemie, moleculaire biologie
• natuurkunde: biofysica
• aardrijkskunde: biogeografie

En (niet altijd even serieus genomen):

• astrobiologie (ook xenobiologie of exobiologie genaamd), de studie van (nog hypothetisch) buitenaards leven.
• cryptozoölogie, de studie van nog niet beschreven diersoorten waarvan het bestaan niet is aangetoond.

Mediabestanden

Zie de categorie Biology van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

WikiWoordenboek