Kaartautomaat

Kaartautomaten van de Nederlandse Spoorwegen op station Utrecht Centraal, links het nieuwste model

Kaartautomaten van de Nederlandse Spoorwegen op station Sneek, oud model

Kaartautomaat van De Lijn in het Antwerpse premetrostation Groenplaats

Een kaartautomaat is een verkoopautomaat waarin men bijvoorbeeld vervoerbewijzen of toegangsbewijzen kan kopen.

Vooral op het station worden deze automaten veelvuldig toegepast voor de verkoop van treinkaartjes, omdat de automaten niet aan openingstijden gebonden zijn en vaak de aanwezigheid van een loket overbodig maken.

Sommige kaartautomaten verstrekken bij scannen van een abonnement gratis een kaartje; dit is het geval bij het Pathé filmabonnement.

Kaartautomaat in Nederland voor de trein

Op alle stations in Nederland staan kaartautomaten (TVM, wat staat voor TicketVerkoopMachine), voorzien van een aanraakscherm. De meeste zijn de variant van NS, maar op de stations van de Noordelijke Nevenlijnen staat een variant van Arriva.

De meeste NS-automaten zijn ook geschikt om diverse handelingen te verrichten met de OV-chipkaart (maar niet in- of uitchecken, of informatie afdrukken). Deze herkent men aan het OV-chipkaartlogo en aan de optie "OV-chipkaart" als laatste in een verticaal rijtje opties aan de linkerkant van het beginscherm. Op stations die alleen bediend worden door een andere vervoerder dan NS is vaak alleen maar een kaartautomaat zonder OV-chipkaart-faciliteiten. Men kan op die stations dus ook niet de status van zijn OV-chipkaart controleren, of de kaart opladen, behalve in de gevallen dat er bijvoorbeeld een AVM (ophaal-/oplaadautomaat) staat.

Bij de volledige versie van de NS-kaartautomaat zijn vrijwel alle vervoerbewijzen voor personenvervoer per trein in Nederland verkrijgbaar, behalve jaarkaarten. Men kan de automaat ook gebruiken om de prijs van een kaartje (en daarmee ook de prijs van een rit op saldo tegen vol tarief of met 40% korting) op te vragen zonder het te kopen.

Men kiest eerst enkele reis, retour, rondreis, weekendretour of Railrunner (of OV-chipkaart, Acties/Evenementen of Overige kaartjes). Vervolgens een aankomststation, en als men van een ander station wil vertrekken dan waar men zich bevindt, ook een vertrekstation. Ook kan men eventueel een via-station opgeven. Meer dan een via-station is niet mogelijk, behalve bij een rondreis (aan het loket zijn meerdere via-stations mogelijk). Vervolgens kan men in willekeurige volgorde kiezen tussen 1e en 2e klas, vol tarief en korting, "vandaag geldig" of zonder datum, en 1, 2, 3 of 4 stuks. Men ziet dan de prijs en kan door keuzes te veranderen gemakkelijk correcties uitvoeren of de prijs 1e en 2e klas vergelijken en de prijs vol tarief en korting. Lastiger is het corrigeren of vergelijken van enkele reis, retour en weekendretour, want bij het veranderen daarvan moet men opnieuw beginnen. Ook na het veranderen van het vertrek- en/of aankomststation moet men de meeste keuzes opnieuw maken. Als men geen kaartje koopt kan men op de knop "Stoppen Alles wissen" drukken, of de volgende gebruiker kan dat doen, dan komt het scherm weer in de beginstand; dit gebeurt ook automatisch als enige tijd niet op de knoppen wordt gedrukt.

Onlogisch is dat men voor het opvragen van de prijs van een maandtraject- of netabonnement een stamnummer moet opgeven (al mag het wel een willekeurig nummer zijn). Bij een fietsdagkaart is er niet de keuze tussen "vandaag geldig" en "zonder datum", maar kan men alleen kiezen tussen vandaag en een bepaalde andere dag die men op een kalender op het scherm selecteert.

Met de keuze "OV-chipkaart" (ook impliciet door de kaart voor de lezer te houden) kan men de algemene en NS-gegevens die op de kaart staan lezen (echter niet afdrukken), en saldo of producten (al of niet na vooraf via internet bestellen) op de kaart laden. De verkrijgbaarheid van supplementen van NS-abonnementen wordt pas zichtbaar na het presenteren van de OV-chipkaart met het betreffende abonnement erop.

Ook kan men een anonieme OV-chipkaart kopen.

Betaling kan bij deze automaten met een bankpas of chipknip. Bij sommige automaten kan ook weer met muntgeld betaald worden, maar ook bij deze niet met bankbiljetten.

Sinds de invoering van concurrerende spoorbedrijven, zoals Syntus, Veolia, kan men soms kiezen tussen een kaartje zonder via-aanduiding (dat duurder is maar waarmee ook een omweg met NS kan worden gemaakt) of een via-kaartje voor de kortste, goedkoopste route waarbij de reis geheel of gedeeltelijk met een andere vervoerder plaatsvindt.

Bij de automaat zijn ook sommige internationale treinkaartjes te kopen. In tegenstelling tot in het buitenland, bijvoorbeeld Frankrijk en Duitsland, is het echter niet mogelijk bij de automaat vervoersbewijzen met reserveringen te kopen, hoewel voor de meeste internationale treinen reserveringen tegenwoordig verplicht zijn en inbegrepen in het vervoersbewijs.

Betaalwijzen

Er kan met pinpas betaald worden, en in een beperkt aantal automaten ook met munten. De buitenlandse bankkaarten met pinpas zijn maar beperkt bruikbaar. In Schiphol kan men wel met een kredietkaart betalen.

Bankbriefjes kunnen niet gebruikt worden. Er kan ook niet met chipknip worden betaald.

Om skimmen van de bankpassen door criminelen (die hiervoor een voorzetstuk bij de inleesgleuf van de bankkaarten plaatsen) te bemoeilijken, zijn er allerlei speciale voorzetstukken gemonteerd.

De werkwijze wordt niet door iedereen begrepen. Het is voorgekomen dat een monteur een defecte automaat moest repareren. Oorzaak van het defect was een opgevouwen bankbiljet in de gleuf van de pinpas.

Oude modellen

Op kleinere stations staat vaak uitsluitend een bestemmingscode automaat (B8060). Hierbij staat er op de kast een lijst met alle bestemmingen en bijbehorende codes. De code, die ruwweg overeenkomt met de postcode moet worden ingetoetst. In 2009 werden de bestemmingscode-automaten vervangen door een type met aanraakscherm. Er zijn aparte toetsen voor keuzes zoals enkele reis of retour, klasse, vol tarief of met korting, en vandaag geldig of open datum. Kaartjes naar bestemmingen in het buitenland kunnen bij de bestemmingscode-automaten niet gekocht worden. Ook kan men er geen via-kaartjes kopen, die vaak het goedkoopst zijn, zie traditionele treinvervoerbewijzen en tariefkilometers. De automaat heeft alleen enkele kleine schermpjes voor de stationsnaam en het bedrag. Betaling gebeurt met munten of een bankpas.

Geschiedenis

In de jaren 70 waren er op de grootste stations automaten die kaartjes voor de populairste bestemmingen konden afgeven. Deze automaten hadden drukknoppen met opschriften als "Hilversum 2e klas". Het aantal drukknoppen was beperkt en het aantal mogelijke kaartjes dus ook. Voor andere kaartjes ging men naar het loket. Daarna kwam er een automaat met 120 bestemmingen, de Makomat. Deze automaat was meestal defect en eenvoudig te vernielen. Dat gold zeker niet voor de opvolger, de 80-bestemmingen-automaat, de B100 van Autelca. Verschillende Europese spoorwegmaatschappijen gebruikten deze automaat. Deze automaat was lastig te bedienen. Vanaf dat moment liet de NS de vormgeving van de automaat bepalen door de cognitieve psychologie met als eerste resultaat de bestemmingscode-automaat (B8060) die kaartjes naar alle bestemmingen in Nederland kon verkopen. Ook de aanraakscherm-automaten zijn ontworpen op basis van de cognitieve psychologie.

Aanvankelijk leverden de automaten ook strippenkaarten, maar die functionaliteit werd verwijderd omdat de automaten te vaak gekraakt werden.

Vroeger waren alle betaalwijzen behalve de kredietkaart mogelijk. Stelselmatig zijn er meer beperkingen gekomen (zie ook boven):

• Afschaffen van het betalen met bankbriefjes i.v.m. inbraakgevoeligheid
• Het chipknipgebruik is sinds augustus 2011 afgeschaft, hoewel dit een veilige skimvrije betaalmethode is waarbij geen pincode nodig is.

Kaartautomaat in België voor de trein

Ook de Belgische spoorwegen zijn in navolging van het buitenland begonnen met een kaartautomaat. Er waren in het begin echter veel problemen. Het is op basis van een aanraakscherm. Om echter de aanraakscherm te beschermen tegen het vandalisme werd er glasplaat ervoor gemonteerd. Dit maakte de automaat echter bijna onbruikbaar. De vinger moest heel lang tegen het glas gedrukt gehouden worden voordat het systeem de aanraking detecteerde. Bovendien was door het aquarium effect heel moeilijk het juiste vak aan te duiden, waardoor vaak de verkeerde keuze werd gedetecteerd. Alleen binnenlandse vervoersbewijzen zijn beschikbaar, wat onrechtvaardig is daar er voor internationale vervoersbewijzen in bijna alle gevallen een lokettoeslag van € 3,50 aan het loket gevraagd wordt.

Stads en streekvervoer

Daar waar er geen kaartverkoop in het voertuig is, is de kaartverkoop meestal bij de haltes/stations, door middel van kaartautomaten. Maar in sommige landen moet men de vervoersbewijzen kopen bij de lokale winkels. In sommige andere landen (onder meer Canada) is kaartverkoop op het voertuig wel mogelijk maar uitsluitend door inworp van een gepast bedrag in een betaalbus. Bij bijna alle vervoerbedrijven zijn vervoersbewijzen ofwel in de haltes en stations te koop of in de voertuigen. In een paar landen zoals Italië (voorbeeld Milaan) kan men alleen een vervoersbewijs kopen voor de tram bij de lokale winkels herkenbaar met een specifiek logo.

Oude modellen in Nederland

Tram

In Amsterdam verschenen vanaf 1969 bij de invoering van de zelfbediening op de tram kaartautomaten op straat bij de haltes. Na inworp van een of meer guldens kreeg men een kaart uit de automaat. In 1974 werden de kaartautomaten in verband met vandalisme van de straat verwijderd en geplaatst op het achterbalkon van de trams. Daar verdwenen ze in 1977 bij de invoering van het zonetarief.

Metro

Bij de Amsterdamse metro verschenen in 1977 oranje kaartautomaten die kaarten verkocht van een blanco rol. Het soort kaartje werd met bepaalde codes werd aangegeven. De automaat gaf geen wisselgeld terug maar wel kon men op de knop 'overbetaling' drukken indien men geen gepast geld had, maar dan betaalde men wel te veel. Later verscheen een nieuw type automaat dat in de muur werd ingebouwd om vandalisme te voorkomen.

Webdemo

De Nederlandse spoorwegen hadden een website waarop men met de kaartautomaat kon oefenen en kon zien hoe het kopen van een vervoerbewijs in zijn werk ging, zonder daadwerkelijk een kaartje te kopen. Deze service is in april 2011 sterk verminderd, men kan nu alleen nog maar oefenen met een paar standaardvoorbeelden. Zie externe link.

Externe link

Probeer de bediening van de aanraakscherm-automaat zelf thuis

Referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Ticket machines in the Netherlands van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Mediabestanden

Zie de categorie Ticket machines in Belgium van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.