OV-chipkaart

OV-chipkaart
Algemene informatie
Land	Nederland
Operator	Trans Link Systems
Actief	2002-heden
Technologie	MIFARE
Geldigheid	In vrijwel al het openbaar vervoer in Nederland
Verkooppunten	Online, ophaal-/oplaadautomaten, balies vervoerbedrijven
Valuta	Euro (max. €150.-)
Website	OV-chipkaart.nl
Portaal    Openbaar vervoer

De OV-chipkaart (OV = Openbaar Vervoer) is een elektronische betaalpas voor het openbaar vervoer in Nederland. In sommige regio's is dit nog het enige betaalmiddel om gebruik te kunnen maken van het openbaar vervoer, maar in de meeste gevallen kan ook nog met een papieren kaartje worden gereisd. Kinderen jonger dan 4 jaar kunnen kosteloos meereizen en hebben hierdoor geen OV-chipkaart nodig.

Korte geschiedenis

Tournicard, de testkaart van de RET uit 2002.

Zie OV-chipkaartsysteem#Systeem voor meer informatie

Vanaf 1980 werden al diverse proeven gedaan met elektronische betaalsystemen in het Nederlandse openbaar vervoer. De meest in het oog springende proeven waren die met de Magneetkaart van Siemens en de Tripperpas.

De ontwikkeling van het OV-chipkaartsysteem begon in oktober 2001 met de oprichting van Trans Link Systems. Om ervaring op te doen ging de Nederlandse Spoorwegen al in 1999 op werkbezoek in Hongkong, waar twee jaar eerder de Octopus card was ingevoerd. Hierop is het systeem dat in Nederland wordt gebruikt grotendeels gebaseerd. In 2002 werden voor het eerst poortjes getest bij de RET in Rotterdam met de tournicard en in 2003 deed de NS testen met poortjes op de Hoekse Lijn. In 2005 was het systeem dusdanig ontwikkeld dat reizigers in Rotterdam de OV-chipkaart konden uitproberen. Het duurde nog tot 2012 voordat het systeem volledig (lees: landelijk) was geïmplementeerd.

Principe

Er zit een chip in de OV-chipkaart met een antenne. De chip kan draadloos worden uitgelezen en gewijzigd (registratie van de transacties en het dienovereenkomstig bijwerken van het saldo en de incheckstatus, het toevoegen en verwijderen van reisproducten, en het aanpassen van parameters zoals de klasse). Het principe van de OV-chipkaart is dat de reiziger met een voldoende opgeladen OV-chipkaart steeds in- en uitcheckt bij een OV-chipkaartlezer en daarmee per afgelegde afstand, eventueel met korting, betaalt. De ritprijs is door het principe van 'reizend specificeren' van tevoren niet bekend, tenzij deze informatie wordt opgezocht of nagevraagd via bijvoorbeeld een reisplanner zoals 9292. De OV-chipkaartlezers zijn herkenbaar aan het pictogram van een hand die een roze kaart vasthoudt, met aan de bovenkant een witte strook met links het roze OV-chipkaartlogo; het pictogram markeert de plaats waar men de kaart moet presenteren. De kaart dient daartoe op korte afstand van deze plek te worden gehouden (CI/O-handeling), waarna een tekst-, geluids- en/of lichtsignaal het resultaat aangeeft: check-in, check-uit, weigering, of uitnodiging het opnieuw te proberen: de bewoordingen en de extra informatie variëren. Op de kaart wordt de tijd, halte- of stationsnaam en eventueel voertuiginformatie opgeslagen (van de incheck en de uitcheck). Doordat de kaart ook moet worden uitgecheckt wordt "grijsrijden" voorkomen. Meestal kan de OV-chipkaart bij het in- en uitchecken in de portemonnee blijven, maar dan moeten er niet meerdere OV-chipkaarten of te veel andere pasjes in de portemonnee zitten. Een andere optie is om de OV-chipkaart in een apart hoesje te bewaren. Bij onzorgvuldig gebruik kan de chip defect raken.

In- en uitchecken

Iedere vervoerder heeft voor iedere vervoerwijze (bijvoorbeeld stadstram en sneltram) eigen kaartlezers. Op sommige stations en haltes worden verschillende in- en uitchecksystemen gebruikt en moet worden opgepast dat de handeling niet bij de verkeerde lezer wordt verricht. Naast "ingecheckt of uitgecheckt hebben" (voltooid deelwoord) is er ook "ingecheckt of uitgecheckt zijn", een toestand waarin de kaart zich kan bevinden.

Bus en stadstram

In bijna alle Nederlandse stads- en streekbussen, de Amsterdamse, Haagse en Rotterdamse tram en RandstadRail zijn OV-chipkaartlezers bij alle in- en uitgangen geïnstalleerd en moet dus worden in- en uitgecheckt in het voertuig. De OV-chipkaart is ook geldig op streekbuslijnen die de Nederlandse grens passeren, mits deze worden gereden door Nederlandse exploitanten.

De eilanden Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog en de meeste buurtbuslijnen werken met eigen lokale papieren vervoerbewijzen en de OV-chipkaart wordt niet geaccepteerd. Landelijk geldige abonnementen, zoals het studentenreisproduct, worden gedoogd. In enkele buurtbussen zijn wel (mobiele) kaartlezers aanwezig. In de regiotaxi's die tot het openbaar vervoer worden gerekend, is de OV-chipkaart niet te gebruiken. In bepaalde nachtbussen is de OV-chipkaart geldig, maar geldt een hoger tarief.

Op de meeste buslijnen van buitenlandse exploitanten kan niet met de OV-chipkaart worden gereisd. Op de Duitse bussen van ASEAG op lijn 44 Heerlen-Kerkrade-Aken en in de bussen van de Vlaamse Vervoermaatschappij "De Lijn" en de TEC binnen Maastricht kan op vertoon van een OV-chipkaart een kaartje/biljet enkele rit gekocht worden voor het OV-chipkaarttarief (eventueel met leeftijds- en in Maastricht 20% dalkorting). Bij De Lijn is het goedkoper om in België bij een voorverkoopadres een kaartje voor een rit binnen Maastricht te kopen. Op Breng lijn 57 Nijmegen-Kranenburg geldt op het Duitse deel een hoger kilometertarief. Op de bussen voor NIAG lijn 58 Nijmegen-Emmerik waren OV-chipkaartlezers geïnstalleerd, maar deze zijn vanwege defecten in januari 2013 verwijderd, dus daar kan de OV-chipkaart (voorlopig) niet meer gebruikt worden. Met andere buitenlandse busbedrijven is geen regeling getroffen en daar is de OV-chipkaart dan ook niet geldig.

Trein, metro en sneltram

Voor treinreizen en reizen met de Amsterdamse en Rotterdamse metro en de sneltrams moet in- en uitgecheckt worden op het station of de halte. Sommige treinstations en alle metrostations zijn van tourniquets voorzien die met de OV-chipkaart geopend kunnen worden en daarmee wordt dan tevens de in- of uitcheck-handeling verricht. De OV-chipkaart is dan behalve een betaalpas, ook een toegangspas voor (tijdelijk) verblijf in dat gebied. Als deze poortjes ontbreken dan zijn er kaartlezers op een paal aanwezig. Bij een overstap van trein op trein of van metro op metro van dezelfde vervoersmaatschappij hoeft tussentijds niet weer uit- en ingecheckt te worden. Er wordt nog onderzocht of het mogelijk is om een systeem van enkelvoudig in- en uitchecken bij een overstap tussen verschillende treinvervoerders te realiseren (zie ook: Commissie Meijdam).

Ook op de Duitse stations Weener en Leer aan de spoorlijn Groningen-Leer staan kaartlezers en een kaartautomaat van Arriva. Dit maakt het mogelijk om op dit traject op saldo te reizen met de OV-chipkaart. Zie voor meer informatie: Arriva-vervoerbewijzen Groningen-Leer. Bij overige grensoverschrijdende treinreizen is het niet mogelijk om met de OV-chipkaart in- en uit te checken, omdat op stations buiten Nederland geen OV-chipkaartapparatuur staat. In dat geval dient een internationaal vervoerbewijs voor de gehele reis te worden gekocht. Afhankelijk van het abonnement dat op de OV-chipkaart staat kan dit een kaartje met korting of vrij reizen voor het Nederlandse traject zijn. Op het gehele traject (inclusief aansluitende binnenlandse treinen) hoeft dan niet in- en uitgecheckt te worden. De conducteur kan het abonnement dat op de OV-chipkaart staat wel op geldigheid controleren.

Openbaar vervoer te water

Op de openbaar vervoer te water-voertuigen van de Fast Flying Ferry, fiets- en voetveer Vlissingen-Breskens en de Waterbus Rotterdam-Drechtsteden zijn ook OV-chipkaartlezers aanwezig.

OV-chipkaart types

Iedere OV-autoriteit of vervoerbedrijf kan OV-chipkaarten uitgeven met een eigen opdruk. Standaard is de anonieme kaart blauw en de persoonlijke kaart geel.

Er zijn verschillende kaartsoorten. Anders dan elders in Europa (bijvoorbeeld Engeland en Zwitserland) of elders in de wereld (bijvoorbeeld Singapore en Japan) is de elektronische kaart meestal niet kosteloos verkrijgbaar en het aankoopbedrag wordt niet geretourneerd bij inlevering.

Wegwerpkaart

Een papieren OV-chipkaart met een vooraf ingestelde geldigheid, zoals een dag-, traject- of ritkaart. Een wegwerpkaart heeft de prijs van het product dat erop staat. Deze kaartsoort wordt alleen gebruikt bij de RET in Rotterdam en het GVB in Amsterdam en is vooral bedoeld voor incidentele reizigers. Deze kaarten zijn meestal, net als de papieren vervoerbewijzen die in sommige regio's nog in het voertuig worden verkocht, onvoordelig ten opzichte van reizen op saldo. De NS zal na de afschaffing van het papieren treinkaartje ook wegwerpkaarten in de automaten gaan verkopen. De Dal Vrij Dagkaart van de NS is al als wegwerpkaart verkrijgbaar en daarnaast worden ze soms gratis uitgedeeld bij calamiteiten of op vervangende routes bij werkzaamheden op het spoor.

Anonieme OV-chipkaart

Deze plastic kaart is per reis maar door één persoon tegelijk te gebruiken, maar is wel weer overdraagbaar aan een ander voor een reis op een ander moment. Met een anonieme kaart heeft de reiziger geen recht op leeftijdskorting (een opvolger voor de roze strippenkaart voor jongeren en senioren is er niet). De kaart is 4 tot 5 jaar geldig en moet steeds van voldoende saldo worden voorzien via opladen om ermee te kunnen reizen. De reisproducten die op wegwerpkaarten worden verkocht kunnen meestal ook op deze kaart worden opgeladen. De kaart kan worden gekocht voor €7,50 (bij de RET € 6,50) bij oplaadautomaten op stations en in winkels en bij een servicebalie van een vervoerbedrijf. De kaart kan na de afloopdatum weggegooid worden. Resterend saldo kan wel worden teruggevraagd bij een servicebalie van een vervoerbedrijf. Voor saldo minder dan €30 wordt €2,50 administratiekosten gerekend en saldo hoger dan 30 euro wordt alleen kosteloos uitgekeerd indien de kaart wordt beëindigd. In geval van diefstal of verlies is men het saldo kwijt.

Een anonieme OV-chipkaart is daarnaast pas echt anoniem wanneer deze wordt aangeschaft en opgeladen met contant geld en er geen aanvragen worden gedaan voor restitutie van te veel afgeschreven reiskosten en aanvragen van saldoteruggave na de afloopdatum van de kaart. Een OV-chipkaart aanschaffen en opladen met contant geld kan nog bij servicebalies van een vervoerbedrijf (al dan niet met toeslag) en bij sommige NS-verkoopautomaten (alleen 0,20, 0,50, 1 en 2 euromunten). In principe kan door anonieme handel in gebruikte anonieme OV-chipkaarten de privacy worden vergroot, zelfs als met een pinpas saldo wordt opgeladen; dit kan dan bijvoorbeeld de pinpas zijn van een handelaar die zelf niet met de kaart reist. Na het afschaffen van papieren kaartjes zou in principe een dergelijke handel kunnen ontstaan om anonimiteit te waarborgen zonder de toekomstige duurdere wegwerpchipkaart te hoeven kopen. Zie ook: OV-chipkaartsysteem#Privacy en veiligheid.

Persoonlijke OV-chipkaart

Deze plastic kaart kan worden besteld en betaald via internet door personen woonachtig in Nederland, België, Duitsland of Luxemburg en wordt thuisgestuurd. Deze landen hebben allen toegang tot een nationaal klantenservicenummer. De kaart kost ook €7,50 en bij de RET €6,50. Bij aanschaf van een NS-abonnement of NS Business Card is de kaart desgewenst gratis. De kaart is voorzien van de naam, geboortedatum en pasfoto van de kaarthouder en is hierdoor geschikt voor abonnementen, automatisch opladen en leeftijdskorting. De kaart is 5 jaar geldig en kan zes weken voor de afloopdatum vernieuwd worden. Abonnementen worden op de nieuwe kaart overgezet en er moet een nieuwe (digitale) pasfoto worden opgestuurd. Het saldo ontvangt men kosteloos terug op de bankrekening. De kaart kan ook eerder vernieuwd worden, bijvoorbeeld in het geval van verlies, diefstal of een defect, maar dan betaalt men een verhoogd tarief van 11 euro voor de nieuwe kaart. De oude kaart wordt dan definitief geblokkeerd. Bovendien krijgt een reiziger met een abonnement extra gemaakte reiskosten als gevolg van een defecte kaart die duidelijk beschadigd is vaak niet vergoed. Sommige kaarten kunnen defect lijken, maar blijken achteraf slechts geblokkeerd vanwege achterstallige betalingen voor het automatische opladen of men is een aantal malen vergeten uit te checken in een bepaalde periode. Ook kan een kaart niet werken vanwege een negatief saldo. Voor een (deels) ongebruikt abonnement kan soms wel restitutie aangevraagd worden. Voor saldo teruggave gelden dezelfde voorwaarden als bij de anonieme kaart. Automatisch opladen (indien van toepassing) moet vooraf gedeactiveerd worden.

Door werkgever verstrekte OV-chipkaart

Door een werkgever kan aan zijn personeel, onder bepaalde voorwaarden belastingvrij, een persoonlijk OV-chipkaart worden verstrekt met daarop een reisproduct bijvoorbeeld een trajectabonnement bij de NS of een sterabonnement bij een streekvervoermaatschappij. Daarnaast kan het personeel er ook een privé saldo of product op laden. Het personeel kan deze kaart 7 dagen per week 24 uur gebruiken. Sinds 2013 zijn de sterabonnementen echter afgeschaft en sommige werkgevers laten hun personeel voortaan gebruik maken van de businesskaart. Deze kaart mag alleen gebruikt worden voor het woon werkverkeer en dienstreizen en dus niet meer in de privétijd waarin op saldo of een eigen reisproduct dient te worden gereisd, dit in tegenstelling tot het sterabonnement. De werknemer kan nu met meerdere OV-chipkaarten worden geconfronteerd indien men één of meerdere eigen OV-chipkaarten heeft met een saldo en een kortingsproduct en een vergissing snel kan gebeuren als men per ongeluk de verkeerde OV-chipkaart gebruikt en er privé saldo wordt afgeschreven.

Zakelijke Business OV-chipkaart

Deze kaart wordt aangeboden door bedrijvenkaartaanbieders aan medewerkers van bedrijven. Deze kaarten werken volgens het principe van reizen op rekening. Dit is een postpaid-betaalmethode waarbij geen directe afschrijvingen van reiskosten plaatsvinden bij de OV-chipkaartlezers. De reiskosten en ketendiensten worden achteraf door de vervoerder berekend en periodiek in een nota naar de klant gestuurd. Ook kan de werkgever bepalen wanneer men 1e klas en wanneer men 2e klas dient te reizen. Men moet dan telkens bij een kaartautomaat een klassewissel laten plaatsvinden. De klant hoeft niet de kaarthouder te zijn, maar kan bijvoorbeeld ook de werkgever van de reiziger zijn.

Opladen

Oplaadpunt

Op een OV-chipkaart kan, afhankelijk van de kaartsoort, een saldo (door sommige kaartlezers aangeduid als "T-P", ticket purse) geladen zijn (max. €150.-) of één of meerdere reisproduct(en) zoals een abonnement of een dag-, traject- of ritkaart. Sommige producten geven onderling conflicten, bijvoorbeeld dezelfde korting op hetzelfde moment, en kunnen niet op één kaart staan. Reizen met 100% korting heet ook wel "vrij reizen" en reizen met een abonnement dat op het moment van inchecken 0% korting geeft is eigenlijk reizen zonder reisproduct. Dat wel degelijk met een reisproduct wordt gereisd kan blijken uit een lager instaptarief of een tijdslimiet voor in- en uitchecken.

Bij een OV-chipkaart-oplaadautomaat kan saldo op de kaart worden geladen. Dit kan saldo zijn dat vooraf besteld en betaald is via internet of dat direct met een pinpas is gekocht bij de oplaadautomaat. De meeste reisproducten kunnen alleen worden besteld en betaald via internet en vervolgens worden opgeladen bij een automaat, maar er zijn enkele oplaadautomaten (meestal kaartautomaten van vervoerders) die ook een beperkt aantal reisproducten verkopen. Enkele automaten hebben alleen een ophaalfunctie en kunnen alleen internetbestellingen worden opgeladen. Een OV-chipkaart kan ook worden opgeladen bij een balie van een vervoerbedrijf. Voor NS-reizen zonder abonnement moet de OV-chipkaart overigens eerst geactiveerd worden. Dit kan door eenmalig bij een NS-kaartautomaat saldo op te laden of door in het menu op de kaartautomaat te kiezen voor: "Laden overige producten" en "Reizen op saldo zonder NS abonnement". Men kan in dat laatste geval ook kiezen voor reizen in de 1e klas.

Saldo (10 of 20 euro) en een groot aantal reisproducten kan via de website 'OV-chipkaart.nl' worden besteld. Een landelijk geldig treinabonnement of NS-Business Card is alleen verkrijgbaar via 'NS.nl'. Het studentenreisproduct is verkrijgbaar bij de Dienst Uitvoering Onderwijs. Daarnaast zijn sommige abonnementen en kaartjes (alleen) via de betreffende vervoersmaatschappij verkrijgbaar. Om te bestellen is het kaartnummer nodig. Door eenmalig een account aan te maken op de genoemde sites kan men eenvoudiger bestellen. Ook kan het transactieoverzicht worden geactiveerd. Een beperkt transactieoverzicht en het actuele saldo zijn anders alleen te bekijken bij een ophaalpunt of balie van een vervoerbedrijf.

Automatisch opladen

Door een persoonlijke OV-chipkaart te koppelen aan een Nederlands banknummer kan saldo via automatische incasso met 10, 20 of 50 euro per keer worden opgewaardeerd. De functie kan aangevraagd worden via OV-chipkaart.nl en vervolgens worden opgeladen bij een ophaalpunt. Bij mislukte incasso's treedt de algemene procedure in werking en kan het saldo geblokkeerd worden. Bij een schuld hoger dan 60 euro wordt het saldo direct geblokkeerd. Een nadeel van automatisch opladen is dat het niet mogelijk is zich, door het aanhouden van een laag saldo, te beschermen tegen sommige kostbare fouten, zoals inchecken als men al ingecheckt is.

Het saldo wordt aangevuld indien het bedrag bij het inchecken (met aftrek van het geldende instaptarief) onder de 5 euro komt, of wanneer er een negatief saldo ontstaat bij het uitchecken. Bij kaartlezers met een directe verbinding met de centrale is het ook mogelijk om in te checken als het saldo lager is dan het minimale saldo (instaptarief - 4 euro). De eerste incheckpoging mislukt in dat geval en het saldo wordt aangevuld. Bij de tweede incheckpoging kan dan weer ingecheckt worden.

Tarieven

Er worden verschillende tarieven en tariefsystemen gehanteerd, zie ook: reizen met de OV-chipkaart in de trein en reizen met de OV-chipkaart in het stads- en streekvervoer

Instaptarief (borg)

Het instaptarief (door sommige kaartlezers inifee genoemd, afkorting van initial fee) wordt bij het inchecken als borg van het saldo afgetrokken en afhankelijk van de daadwerkelijke ritprijs wordt het restant bij het uitchecken teruggeboekt of alsnog afgeschreven.

De hoogte van het instaptarief hangt onder meer af van de lengte van een verbinding. Met een trein wordt vaker een langere afstand afgelegd en is de borg dus hoger. Zou het instaptarief in de trein lager zijn dan de gemiddelde ritprijs, dan kan bewust besloten worden niet uit te checken. De kaart wordt geblokkeerd na 12 onvoltooide transacties in een bepaalde periode (2 weken bij GVB), zelfs wanneer er een vrij-reizenproduct op de kaart staat. De reiziger moet dan de mislukte transacties laten verwijderen bij het desbetreffende vervoerbedrijf. Het instaptarief legt hierdoor de controlelast bij de reiziger in plaats van bij het vervoerbedrijf.

Het instaptarief voor de trein hangt niet af van de klasse waarin wordt gereisd, maar wel van de producten die op de kaart staan.

Bij Arriva wordt in de treinen en de Noordelijke Qliners 314, 315, 325 335 en 350 een borg van 10 euro berekend. Reist men in de Arriva-trein met het Arriva Dalkortingsproduct, dan is het 6 euro.

De NS hanteert een borg van 20 euro, maar bij een NS-abonnement (zonder vrij reizen op de betreffende deelreis) is het 10 euro.

Connexxion (Valleilijn trein) en Breng rekenen 20 euro borg en 10 euro bij een kortingabonnement.

Bij de treinen van Syntus en Veolia zit een verschil tussen het instaptarief voor de anonieme OV-chipkaart (20 euro) en de persoonlijke OV-chipkaart (10 euro).

Het instaptarief is 0 euro bij een treinabonnement dat op het moment van inchecken vrij reizen biedt; behalve bij de Connexxion-trein als het product niet altijd vrij reizen biedt. Het instaptarief voor het studentenreisproduct is in de vrij-reizenperiode overal 0 euro.

Voor bus (behalve de Noordelijke Qliners 314, 315, 325, 335 en 350 van Arriva), metro, tram en de Waterbus Rotterdam-Drechtsteden is de borg 4 euro (voor visueel beperkten met speciaal abonnement €1,50), maar voor de trein is dit hoger omdat treinreizigers vaak over een langere afstand reizen.

Minimale saldo

Het minimale saldo dat op de kaart dient te staan is vaak € 4 minder dan het instaptarief, wat er op neerkomt dat men na inchecken maximaal € 4 negatief mag staan. Of dit ook geldt bij een instaptarief lager dan € 4 (zodat men rood kan staan vóór inchecken) is in sommige gevallen nog onduidelijk. Inchecken met een negatief saldo is in ieder geval mogelijk met een OV-Jaarabonnement en studentenreisproduct. Het is onbekend hoe Trans Link Systems omgaat met kaarten die (lange tijd) een negatief saldo hebben. In het geval van anonimiteit is dit ook moeilijk afdwingbaar, hoogstens kan de kaart geblokkeerd worden. Bij een schuld kleiner dan de kosten van de kaart plus de waarde van de producten die er verder nog op staan is aflossing wel in het belang van de klant. Het minimale saldo kan nadelig zijn voor mensen die weinig met het openbaar vervoer reizen. Niet verreisd saldo kan niet aan andere dingen worden besteed, waardoor het feitelijk is uitgeleend aan Trans Link Systems.

Basistarief

Het basistarief (of opstaptarief) is een landelijk vastgesteld bedrag, overal van toepassing behalve bij de NS-treinen en de Arriva-treinen op de Noordelijke Nevenlijnen, waarmee de reissom wordt begonnen. Daarbovenop komt nog een tarief per kilometer. Voor 2013 is dit bedrag 86 eurocent. Bij 34% leeftijdskorting (4 t/m 11 jaar en 65-plussers) is dit 57 eurocent.

Overstaptarief

Reizigers worden in overstapzones met uniforme bebording begeleid in het maken van een overstap tussen trein- en/of metrovervoerders.

Zie ook: Reizen met de OV-chipkaart in de trein#Overstappen

Bij een overstap binnen 35 minuten na uitchecken binnen het stads- en streekvervoer wordt het basistarief niet opnieuw berekend, mits op beide lijnen op vol tarief wordt gereisd of dezelfde kortingregeling geldt (bij een dalurenproduct: binnen dezelfde tijdcategorie, spits of daluur). Zijn lijnen aan elkaar gekoppeld (dus de lijn rijdt op het eindpunt direct door op een andere lijn), dan hoeft er overigens niet uit- en weer ingecheckt te worden.

Iets soortgelijks geldt bij overstap van trein op trein, zie oplossing voor het dubbele opstaptarief op het spoor.

In sommige gevallen is er mogelijk ook geen dubbel basistarief bij een overstap van treinen die gebruikmaken van het basis- en kilometertarief naar het stads- en streekvervoer en omgekeerd.

Bij een langere overstaptijd kan men in ieder geval bij kaartlezers die buiten het voertuig staan het uitchecken uitstellen of alvast inchecken bij de overstapvervoerder. In de volgende situatie is het mogelijk om een "lange" overstap te doen: in Rotterdam uitchecken in metro of tram, de trein naar Den Haag nemen (in- en uitchecken) en weer inchecken bij de HTM. Het basistarief wordt dan niet opnieuw berekend bij HTM zolang de tijd tussen uitchecken in Rotterdam en inchecken in Den Haag minder is dan 35 minuten. Dat er intussen bij NS in- en uitgecheckt is, is niet van belang.

Kilometertarief

Bij reizen op saldo wordt (naast het basistarief) een prijs per gereisde kilometer berekend. Bij 10 kilometer reizen wordt dan bijvoorbeeld 10 keer het kilometertarief berekend. Bij leeftijdskorting krijgt men korting op dit tarief. Het kilometertarief kan verschillen per regio of verbinding. De NS en Arriva (Noordelijke Nevenlijnen) maken gebruik van een ander tariefsysteem.

Tariefeenheden

Degressief tariefsysteem dat de NS en Arriva (alleen Noordelijke Nevenlijnen) hanteren. Zie voor meer informatie: Reizen met de OV-chipkaart in de trein#Tariefeenheden.

Leeftijdskorting

Kinderen van 4 t/m 11 jaar en 65-plussers krijgen met een persoonlijke OV-chipkaart 34% korting op bus-, tram- en metroreizen. Daarnaast krijgen kinderen van 4 t/m 11 jaar 40% korting op treinreizen. In deze gevallen hoeft er geen speciaal reisproduct worden opgeladen. De korting wordt automatisch verrekend aan de hand van de geboortedatum.

In onderstaande gevallen moet wel een product worden opgeladen:

Voor het studentenreisproduct gelden buiten de vrij-reizenperiode dezelfde kortingspercentages als die voor kinderen van 4 t/m 11 jaar.

60-plussers kunnen voordelig met de trein reizen met keuzedagen, die tegen meerprijs verkrijgbaar zijn bij het Voordeelurenabonnement, Dal Voordeel en Altijd Voordeel. Kinderen van 4 t/m 11 jaar kunnen, indien er een volwassene meereist, nog voordeliger met de trein reizen met een railrunner-kaartje (wordt een reisproduct).

Visueel beperkten hebben voor reizen met de bus, tram, metro en OV te water recht op het Sentire reisproduct. Leeftijdskorting krijgt men hiermee niet automatisch. Een leeftijdswissel moet aangevraagd worden binnen drie maanden na de twaalfde, negentiende of vijfenzestigste verjaardag. Voor de trein wordt in 2013 een nieuwe OV-chipkaart voor blinden en slechtzienden geïntroduceerd. Zij kunnen dan telefonisch of op internet hun reis boeken en daarna zonder in te checken met de trein reizen.

Technisch probleem bij overstappen

Er is het volgende technische probleem gemeld; de huidige status is onbekend. Het betreft houders van een van de volgende landelijke spoorabonnementen: Dal Voordeel, Altijd Voordeel, Weekend Vrij, Dal Vrij en Voordeelurenabonnement. Deze problemen kunnen worden voorkomen door voor de bus een andere OV-chipkaart te gebruiken dan die met het abonnement.

Bij een overstap van een bus op een trein met het Easy Trip-systeem met gebruik van de OV-chipkaart waarop het spoorabonnement staat, met minder dan 35 minuten tussen uitchecken en inchecken, wordt het abonnement genegeerd. Men betaalt niet opnieuw het basistarief, maar wel vol tarief voor de kilometers. Als men met het abonnement vrij reizen zou hebben dan kan men bij Arriva, Syntus en Veolia aan het al of niet ingehouden zijn van instaptarief (te checken bij een automaat) nog vóór de reis zien of men vrij reizen heeft. Zo niet dan kan men eventueel weer uitchecken en de 35 minuten wachten (bij dalurenabonnementen: als de spits dan nog niet is aangebroken). In andere gevallen kan men pas bij het uitchecken zien of de korting van het abonnement is toegepast.

Bijzonderheden kaartlezers

Anti-passback-tijd

In de kaartlezers zit een zogenaamde anti-passback-tijd ingebouwd. Het is niet mogelijk (in ieder geval niet bij dezelfde kaartlezer, soms ook niet bij een andere) om direct na het inchecken weer uit te checken en omgekeerd. De kaartlezer reageert dan met een weigering (rode lamp en geluidssignaal). Dit is een beveiliging om te voorkomen dat reizigers de kaart per ongeluk twee keer presenteren, of het "voor de zekerheid" nog eens doen. Kaartlezers kunnen zowel in- als uitchecken. Zonder deze beveiliging zou een reiziger die wil inchecken, onbedoeld direct weer uit kunnen checken als de kaart tweemaal achterelkaar gepresenteerd wordt (of na uitchecken onbedoeld direct weer inchecken).

Bij de kaartlezers van NS is er alleen een wachttijd bij dezelfde kaartlezer en alleen zolang niemand anders hem gebruikt. Als er op een station maar één kaartlezer is of andere kaartlezers staan een flink eind verderop, en er geen andere mensen zijn die de kaartlezer gebruiken, dan is mogelijk de snelste methode om in en direct uit te checken of omgekeerd om zelf tussendoor met een andere OV-chipkaart in te checken, en na in- of uitchecken met de eerste kaart met de andere weer uit te checken. Bij Arriva op de stations is er wel altijd een anti-passback-tijd, van 1 tot 2 minuten, namelijk tot het eind van de volgende minuut. Bij Veolia, Connexxion en Syntus op de stations is het een minuut langer.

Bij de kaartlezers in de Utrechtse sneltram is het 3 minuten. Bij in- en uitchecken in het voertuig is bij HTM onder andere geen anti-passback-tijd. Soms is die er wel, maar dan zo kort dat het wel mogelijk is om maar één halte te reizen. De meeste streekbussen hanteren een anti-passback-tijd van 1 minuut, om te voorkomen dat mensen direct achterin weer uitchecken.

Passage-recht

Met het passage-recht kan iemand op stations met toegangspoortjes voor een bepaalde tijd het station bezoeken zonder zelf te reizen, bijvoorbeeld om iemand uit te zwaaien of op te halen, te winkelen, de horeca te bezoeken, of om naar de andere zijde van het station te lopen. Voor het passage-recht is een OV-chipkaart nodig. Bij de NS moet er ook nog minimaal 6 of 16 euro op de kaart staan (instaptarief - 4 euro = minimale saldo), behalve bij een combinatie van abonnement en tijd waarbij men vrij reist. Bij stads- en streekvervoer volstaat vaak een positief saldo. Als op een station geen (gesloten) toegangspoorten staan kan het passage-recht ook relevant zijn, namelijk voor verblijf in gedeelten van het station waar een geldig vervoerbewijs vereist is, zodat in- en uitchecken nodig is. De regeling is verder een soort annuleringsregeling, voor het geval dat de reiziger besluit toch niet of nog niet te gaan reizen, of met een andere vervoerder of een ander vervoermiddel, of per ongeluk bij de verkeerde vervoerder heeft ingecheckt.

Bij het GVB en de RET kan men binnen 20 minuten na inchecken weer kosteloos uitchecken, daarna is bij GVB het instaptarief van € 4 verschuldigd, bij RET slechts het basistarief. Bij de NS kan men weer kosteloos uitchecken als men op basis van de check-in vrij reizen zou hebben, en anders binnen 60 minuten na inchecken; in de overige gevallen is het instaptarief verschuldigd (60-minutenregel).

De tijdslimiet is (behalve soms bij vrij reizen) niet onbeperkt, omdat dit fraude mogelijk zou maken. Een reiziger zou op een andere manier terug kunnen reizen (met een andere chipkaart of met de auto) en na terugkeer op het vertrekstation uitchecken, waardoor er voor de reis niet is betaald.

Sommige stations hebben weliswaar poortjes, maar toch meerdere perrons die samen tot één OV-chipkaartgebied behoren, en vrije doorgang van de ene naar de andere zijde van de sporen. Dit is het geval bij station Amsterdam Zuid, en in de toekomst bij station Amsterdam Centraal door de aanleg van aparte tunnels voor de vrije doorgang.

Betalen van andere diensten dan reizen en betalen van andere aankopen

Een kaartlezer gebruikt bij een winkel in Amersfoort

In Amersfoort liep tussen januari 2011 en 1 april 2011 een proef waarbij een geselecteerde groep mensen deze pas konden gebruiken om te betalen. Om dit op bredere schaal in te voeren, zal wel eerst apart toestemming moeten worden verkregen van De Nederlandsche Bank, de toezichthouder op het Nederlandse betaal- en bankwezen, omdat het hier dan om een betaalmiddel gaat. Vanaf het najaar van 2013 zal op de stations ook betaald kunnen worden met de OV chipkaart.

Parkeren

Op het parkeerterrein P+R Euroborg/P3 in Groningen is op 22 april 2013 betaald parkeren ingevoerd. In de betaalautomaat kan de parkeerkaart met een gebruikte OV-chipkaart (minimaal 1 kilometer) gebruikt worden om gratis uit te rijden (bij langer parkeren geldt het normale parkeertarief over de hele periode). Dit kan ook met het P+R buskaartje.

Op sommige parkeerterreinen krijgt men korting op parkeren als men de OV-chipkaart heeft gebruikt. Het betalen voor parkeren is (nog) niet mogelijk met de OV-chipkaart, maar moet bijvoorbeeld met een pinpas.

Restitutie bij fouten

Doordat het OV-chipkaartsysteem complex is, neemt de kans op fouten toe. Sommige fouten zijn te wijten aan de reiziger, andere niet. Mogelijke fouten zijn:

• Er wordt vergeten uit te checken (dit komt veel voor, men is niet gewend aan formaliteiten bij aankomst);
• Check-uit zonder bijbehorende check-in (alleen bij een poortje) of een check-in zonder bijbehorende check-uit
• Er wordt twee keer in- of uitgecheckt (als men niet oplet klopt de rest van de dag de synchronisatie dan niet meer: er wordt ingecheckt als men bedoelt uit te checken, en andersom);
• Er wordt in- of uitgecheckt bij de verkeerde paal;
• Men komt per ongeluk in de buurt van een paal waardoor er onbedoeld wordt in- of uitgecheckt;
• Men verblijft te lang op het station waardoor het passage-recht is verlopen;
• De apparatuur is defect;
• Door vertragingen vervalt de overstapkorting.

Wanneer de kaart bijvoorbeeld bij een Arriva-kaartlezer voor de trein is ingecheckt, maar de kaarthouder gaat ervan uit dat niet is ingecheckt, dan kan er zonder dat de kaarthouder een foutmelding krijgt opnieuw ingecheckt worden bij een kaartlezer van een andere vervoerder of vervoerwijze. De eerste check-in (die van de Arriva-trein) wordt geregistreerd als incompleet.

Bij sommige stad-/streekvervoerders wordt bij reizen op saldo het basistarief afgeschreven als na het inchecken weer wordt uitgecheckt terwijl het voertuig nog geen meter heeft gereden. Bij de Utrechtse sneltram geldt dat zelfs bij de palen op de haltes. Bij dat laatste kan men extra kosten voorkomen door pas in te checken als de tram nadert. Dit speelt niet als men vervolgens binnen 35 minuten incheckt bij een andere stads-/streekvervoerder of dat net gedaan heeft, want men betaalt in deze gevallen sowieso één keer het basistarief.

Te veel afgeschreven reissaldo wordt gerestitueerd als:

• De maximale tijdslimiet voor uitchecken voor de trein is verstreken. (zie regels in- en uitchecken bij reizen met de trein).
• Vergeten uit te checken bij een kaartlezer in het voertuig. Dit kan niet meer hersteld worden als het voertuig is vertrokken.

In deze twee gevallen wordt de transactie als incompleet geregistreerd en wordt het instaptarief afgeschreven. Als dit te vaak gebeurt kan de kaart geblokkeerd worden.

Een restitutieformulier is verkrijgbaar bij de chauffeur of kan via internet ingevuld en verstuurd worden. Meestal wordt het instaptarief minus de minimale ritprijs uitgekeerd. Wie daar te vaak gebruik van maakt kan van de regeling worden uitgesloten. Er is geen restitutieregeling voor anonieme OV-chipkaarten. Zie bronnen. Zie ook: vergeten uit te checken.

Niet inchecken staat synoniem aan zwartrijden en men riskeert bij controle een boete die niet vergoed wordt. Dit geldt ook voor abonnementhouders. Vroeger kon een abonnementhouder het papieren abonnement laten zien bij het loket als men het tijdens de reis vergeten was en werd de boete kwijtgescholden.

Transactieoverzicht

Het transactieoverzicht van een OV-chipkaart bestaat uit een logboek van gemaakte reizen en de eventueel daaraan verbonden kosten, wat onder meer nuttig kan zijn voor declaraties en voor het aanvragen van restitutie van teveel betaalde bedragen (door een eigen vergissing of door een fout in het systeem) en voor geld terug bij vertraging.

Een uitgebreid transactieoverzicht is te bekijken via internet. De laatste transacties staan ook nog op de OV-chipkaart zelf en kunnen bij de meeste ophaalpunten worden uitgelezen en soms ook worden uitgeprint. In veel gevallen staat elke transactie op zijn minst in één van de overzichten, maar als er veel ritten per dag worden gemaakt kan het zijn dat sommige transacties al niet meer op de kaart staan en tijdelijk ook nog niet in het online transactieoverzicht zijn te vinden. De informatie op internet (met uitzondering van NS transacties op NS.nl) wordt namelijk niet continu bijgewerkt.

Zie ook: Transactieoverzichten bij ophaalautomaten

Kleine kaartlezers (bijvoorbeeld model Random Reader), zoals gebruikelijk bij de chipknip, zijn voor de OV-chipkaart niet verkrijgbaar. Wel zijn er voor tablets en smartphones gratis en betaalde mobiele apps beschikbaar waarmee het saldo en (een gedeelte van) het online transactieoverzicht geraadpleegd kunnen worden.

In verband met de privacywetgeving moet expliciet op de website worden aangegeven dat de reiziger de transacties online wil kunnen inzien. Bij klachten over een rit kunnen overigens de ritgegevens en de kaarthouder ook zonder toestemming nog wel aan elkaar gekoppeld worden.

Soms lopen de klokken van de kaartlezers van verschillende vervoerders niet gelijk waardoor het voor kan komen dat een transactie geregistreerd wordt met een eerdere tijd dan de vorige. Op sommige transactieoverzichten (ov-chipkaart.nl, automaten GVB, RET) staan de transacties in de werkelijke volgorde, op andere (automaten NS, AVM-scherm) in volgorde van de geregistreerde tijd. In het laatste geval, waarbij dus gesorteerd wordt op de geregistreerde tijd in minuten, kan de volgorde van transacties ook worden verwisseld als de geregistreerde tijden van twee transacties gelijk zijn. Voor zover bekend wordt de incheckstatus van de kaart bepaald door de in werkelijkheid laatste transactie.

Of een check-in een overstap wordt genoemd hangt van site/automaat af. Het wordt bepaald vóór het eventuele sorteren. De site ov-chipkaart.nl geeft een overstap niet als zodanig aan, een AVM wel, zelfs bij vrij reizen.

Tijdens een treinrit wordt bij controle door Arriva de tijd en controleur als Inspectie op de ov-chipkaart bijgeschreven. Dit is vergelijkbaar met het stempel dat op een papieren vervoerbewijs wordt gezet. Dit wordt overigens alleen weergegeven op de transactieoverzichten op de automaten en bij een uitdraai van de Arriva Store.

OV-chipkaart.nl

Na registratie van de OV-chipkaart op de site kan mijn transactieoverzicht geactiveerd worden. Hierin zijn alle transacties van alle vervoerbedrijven te zien sinds de aanmelding op de site. Transacties ouder dan 18 maanden zijn niet meer beschikbaar. De transacties van een dag zijn in principe de volgende dag om 14 uur beschikbaar, maar bij sommige vervoermiddelen wordt de informatie in de boordcomputer minder vaak dan dagelijks doorgegeven, zodat het langer kan duren. Het opgegeven saldo wordt niet gebaseerd op de vermelde ritten, maar is de saldo-informatie van de meest recente van de binnengekomen transacties. Als de transactie-informatie niet in chronologische volgorde binnenkomt kan het dus voorkomen dat het opgegeven saldo niet correspondeert met de vermelde ritten; in dat geval kan men (als men het oude saldo weet) ook alvast de totale saldo-mutatie bepalen van nog niet vermelde tussenliggende ritten en oplaadtransacties.

Bij de Connexxion-trein worden de stationsnamen opgegeven als "Onbekend".

Naast de HTML-versie zijn er een PDF- en een CSV-versie beschikbaar.

Per rit is er op het scherm een regel voor de check-in en een regel voor de check-uit, waarop ook de check-in-locatie nog eens staat. Men kan per regel aangeven of deze in de PDF- of CSV-versie moet worden opgenomen, en kan ook gemakkelijk selecteren dat alles of alleen de check-uit-regels (die de aanduiding "reis" in plaats van "check-uit" krijgen) moeten worden opgenomen. In het eerste geval heeft men de check-in-locaties steeds dubbel, in het tweede geval ontbreken de check-in-tijden.

Bij een check-in-regel wordt het instaptarief vermeld, bij een check-uit-regel de ritprijs, opnieuw het instaptarief, en de correctie bij uitchecken, bijvoorbeeld "Ritprijs € 0,94 (instaptarief € 4,00 - niet verreisd € 3,06)". In de PDF- en CSV-versie staat op de eventuele check-in-regel weer het instaptarief, en op de reisregel de ritprijs. In een versie met check-in-regels staan deze beide bedragen in dezelfde kolom; voor het berekenen van gecumuleerde reiskosten moet men uiteraard alleen de ritprijzen optellen.

In de PDF- en CSV-versie wordt aanvullend ook de klasse vermeld, maar anderzijds de vervoerder niet. Daardoor is bij de halte-aanduiding "Centraal Station" niet direct duidelijk welke stad dit betreft. Dit kan achterhaald worden op basis van het andere uiteinde van de rit en/of het aansluitende treinvervoer. Bij treinvervoer is indirect soms de vervoerder te achterhalen, bijvoorbeeld bij reizen met Dal Vrij: Arriva vermeldt bij het product ook de klasse, Syntus ook, maar tussen haakjes, voor Veolia wordt bij het product vermeld "Vraag uw OV-bedrijf"; een reis met de Connexxion-trein is te herkennen doordat zoals ook op het scherm de stationsnamen opgegeven worden als "Onbekend". Bij vrij reizen met Dal Vrij is Connexxion in een versie met check-in-regels ook te herkennen aan het instaptarief.

Er is geen zoekfunctie in de HTML-versie en er staan maar 5 ritten op één pagina, dus zoeken is hier lastig. Alleen al voor het vlot zoeken is het nodig een PDF- of CSV-versie te maken.

NS.nl

Na registratie van de OV-chipkaart op NS.nl kan mijn reishistorie geactiveerd worden. Hierin zijn uitsluitend transacties van de NS zien. Anders dan bij OV-chipkaart.nl zijn ook transacties van vóór de aanmelding te zien. De gegevens zijn meestal na enkele minuten tot een uur beschikbaar, inclusief de af- en bijschrijvingen via NS, maar zonder saldi. Bij inchecken in de spitsuren wordt een dalurenabonnement toch vermeld, ook al geeft dat dan geen korting. Bij storingen tussen de kaartlezer en de centrale komt de data soms bijvoorbeeld de volgende dag pas binnen. Per zoekvraag wordt bij NS alleen gezocht binnen de laatste 301 transacties in de opgegeven periode.

Naast de HTML-versie zijn er een PDF- en een XML-versie beschikbaar. Elke reis beslaat één regel. Anders dan bij ov-chipkaart.nl staat op deze ene regel ook de inchecktijd.

Wettelijke bepalingen

De Wet personenvervoer 2000 regelt onder meer de regionale tariefvrijheid. Het op die wet gebaseerde Besluit personenvervoer 2000 spreekt van een elektronisch vervoerbewijs, in artikel 1 gedefinieerd als een vervoerbewijs waarmee de reiziger zich na elektronische registratie toegang kan verschaffen tot het openbaar vervoer. Artikel 47 lid 2b van diezelfde wet zegt dat een voorwaarde voor geldigheid is dat het vertrekpunt elektronisch is geregistreerd. Zelfs een houder van een vrij-reizenabonnement kan dus wettelijk gezien beboet worden als de kaart niet is ingecheckt.

Zie ook

• OV-chipkaartsysteem
• Reizen met de OV-chipkaart in het stads- en streekvervoer
• Reizen met de OV-chipkaart in de trein
• Vervoerbewijs op elektronische betaalkaarten

Bronnen, noten en/of referenties De informatie uit dit artikel is verkregen uit verschillende bronnen en voor een gedeelte door ervaringen uit de praktijk van reizigers. Bronnen Externe links Portaal Openbaar vervoer Officiële website OV-chipkaart Website Trans Link Systems Informatie over OV-chipkaart op 9292.nl, inclusief tarieven Klachten over de OV-chipkaart verzameld door politieke partij Groen Links OV-loket: Ombudsman voor een beter openbaar vervoer Reizigersperspectief op check-in, check-out met de OV-chipkaart in de railketen - in opdracht van de commissie Meijdam

Mediabestanden

Zie de categorie OV-chipkaart van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.