Muggen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Mug (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Mug.
Muggen
Een malariamug (Anopheles gambiae)
Een malariamug (Anopheles gambiae)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)
Klasse: Insecta (Insecten)
Orde: Diptera (Tweevleugeligen)
Onderorde
Nematocera
Bolitophila saundersii
Bolitophila saundersii
Afbeeldingen Muggen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Muggen op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Insecten

Muggen zijn vliegende insecten uit de orde tweevleugeligen en de onderorde muggen (Nematocera).[1] Sommige soorten lijken qua uiterlijk meer op vliegen, spinnen of vlinders dan op andere muggensoorten.

Een mug is eenvoudig beschouwd een primitieve versie van een vlieg en heeft een klein, dun en fragiel lichaam, zes dunne pootjes, meestal twee veer-achtige antennes waarmee zeer goed geur waargenomen kan worden en een kleine kop met vaak zichtbare zuigsnuit. Er zijn wel soorten die wat groter worden maar deze hebben steeds een langwerpige bouw en meestal sprieterige poten. Sommige muggen echter, zoals de knutten, hebben een meer vlieg-achtige bouw, ze worden ook wel zandvliegen genoemd. Alle muggen hebben een zuigsnuit, maar verreweg de meeste soorten kunnen daar niet mee bijten. De muggen die wel kunnen bijten behoren tot verschillende families, waarvan die der steekmuggen (Culicidae) ongetwijfeld de bekendste is. Soorten uit deze familie zijn onder andere de malariamuggen (geslacht Anopheles) die bij de mens indirect verantwoordelijk zijn voor meer dan een miljoen doden per jaar. Ook andere muggen kunnen voor overlast zorgen al kunnen ze niet bijten, voorbeelden zijn langpootmuggen waarvan de larven het gazon aantasten, motmuggen die massaal kunnen opduiken bij een gesprongen riolering en rouwmuggen die in reusachtige zwermen kunnen voorkomen die het verkeer kunnen hinderen. Bovendien brengt het trillen van de vleugels van muggen een zoemend geluid voort, dat door mensen veelal als hinderlijk wordt ervaren.

Muggen leven van plantensappen als nectar en zijn vrij onopvallende insecten. De twee vleugels worden in rust achter de rug gevouwen en het achterste paar poten is bij veel soorten langer en steekt in rust naar achteren. Dit doet een mug om eventuele aanstormende vijanden waar te nemen; in plaats van deze te zien voelt de mug de luchtwervelingen met de achterpoten en vliegt snel weg bij gevaar.

Steekmuggen[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Steekmuggen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Steekmuggen of muskieten zijn de bekendste muggen en zijn in beginsel onschuldige insecten die leven van nectar. Toch staan ze voor de mens bekend als vervelende vampiristische wezens omdat ze onder andere menselijk bloed zuigen, althans de vrouwtjes tijdens de aanmaak van de eitjes. Bij de mens resulteert dat meestal in een rode jeukende bult, maar bijtende muggen kunnen ook veel schade aanrichten vanwege ziekten die ze kunnen verspreiden, zoals de beruchte West-Nijlziekte. In tropische gebieden verspreiden muggen op grote schaal vaak dodelijke ziekten (onder andere malaria), waaraan jaarlijks miljoenen mensen sterven. Ook op dieren kunnen muggen verschillende ziektes overbrengen. Vogel- en veehouders kunnen hierdoor enorme economische schade lijden. Muggen kunnen bijvoorbeeld ook verantwoordelijk zijn voor grote uitbraken van veeziekten, zoals blauwtong.

Taxonomie[bewerken]

De onderorde van muggen bestaat uit zeven infra-ordes:[1]

  • Axymyiomorpha: een kleine groep van zes soorten die vroeger tot de Bibionomorpha werden gerekend.
  • Blephariceromorpha: een groep van drie families met vaak afwijkende vleugels.
  • Bibionomorpha: grote, vlieg-achtige muggen, een voorbeeld is de rouwvlieg.
  • Culicomorpha: alle bijtende muggen behoren tot deze groep.
  • Psychodomorpha: motmuggen, op vlinders lijkende muggen vanwege de geschubde, relatief grote en stijve vleugels, de soorten bijten niet maar sommige kunnen tot overlast leiden, zoals de aalputmug.
  • Ptychopteromorpha: een kleine groep van twee families met niet algemeen voorkomende soorten. Ze doen denken aan langpootmuggen maar zijn niet verwant zoals lange tijd werd gedacht.
  • Tipulomorpha: langpootmuggen, de enige voor veel mensen vrij duidelijk herkenbare groep van muggen die onschuldig zijn en leven van nectar.

Er zijn verschillende muggenfamilies; in Nederland alleen al leven maar liefst 25 verschillende families. De bekendste families zijn de langpootmuggen (Tipulidae) en de steekmuggen (Culicidae), de bijtende muggen die bekendstaan om de jeukende muggenbulten. Ook de kriebelmuggen (Simuliidae) en knutten (Ceratopogonidae) kunnen bijten, deze soorten zijn kleiner maar minder langwerpig en vlieg-achtig qua lichaamsbouw, ze komen soms massaal voor. Soorten uit alle andere families, zoals de dansmuggen, lijken soms op bijtende muggen maar bijten niet. Veel muggen lijken echter totaal niet op de bekende steekmuggen, zoals de familie Bibionidae, waartoe de rouwvlieg (Bibio marci ) behoort. Motmuggen (familie Psychodidae) lijken sterk op kleine vlinders; relatief grote ronde vleugels met schubben en een dicht behaard lichaam. Andere groepen zijn minder bekend, zoals de galmuggen die de eitjes in planten afzetten waar de larven in gallen opgroeien.

Families[bewerken]

De volgende families maken deel uit van de muggen:

Wetenschappelijke naam Nederlandse naam Aantal soorten wereldwijd Aantal soorten in Nederland
Anisopodidae venstermuggen 159 6
Axymyiidae 6
Bibionidae rouw- of zwarte vliegen 760 16
Blephariceridae 324
Bolitophilidae 59 8
Canthyloscelididae 16
Cecidomyiidae galmuggen 6024[2] 349[3]
Ceratopogonidae knutten 5989[4] 110[3]
Chaoboridae pluimmuggen 57 7
Chironomidae dansmuggen 7054 447
Corethrellidae 104
Cramptonomyiidae
Culicidae steekmuggen 3531[5] 36[6]
Cylindrotomidae buismuggen 68 4
Deuterophlebiidae 14
Diadocidiidae 34 2
Ditomyiidae 94 2
Dixidae meniscusmuggen 186 14
Grauvogeliidae
Hennigmatidae
Keroplatidae 945 36
Limoniidae steltmuggen 10.341 144
Lygistorrhinidae 33
Mycetophilidae paddenstoelmuggen 4164 253
Nadipteridae
Nymphomyiidae 7
Olbiogastridae
Oligophrynidae
Oreodomyiidae
Pachyneuridae 5
Perissommatidae 5
Pleciidae
Psychodidae motmuggen 2958 49
Ptychopteridae glansmuggen 74 7
Scatopsidae 390 33
Sciaridae rouwmuggen 2302 80
Simuliidae kriebelmuggen 2163[7] 17
Synneuridae
Tanyderidae 38
Thaumaleidae bronmuggen 182 1
Tipulidae langpootmuggen 4319 89
Trichoceridae wintermuggen 160 8
Valeseguyidae 1

Bekende families van muggen[bewerken]

Onderstaand afbeeldingen van soorten uit verschillende families van muggen.

Taxonomie volgens Zootaxa[bewerken]

De taxonomie van de muggen is als volgt:[8]

Regen[bewerken]

Een regendruppel die een mug in volle vlucht raakt is als een botsing tussen een mens en een bus, behalve dat de mug het overleeft. Medewerkers van het Georgia Institute of Technology onderzochten Anophelesmuggen om te kijken hoe dit mogelijk was. Een regendruppel kan 50 keer de massa hebben van een mug en bij een snelheid van 9 m/s kan dit hard aankomen, maar juist doordat muggen zo weinig wegen hebben ze een voordeel. Als een mug geraakt werd op poten of vleugels rolde de mug zijwaarts, schoot de druppel verder naar beneden en herstelde de mug haar vlucht. Als het insect midden op het lichaam werd getroffen,werd het mee omlaaggeduwd, maar slaagde er telkens in zich los te maken van de druppel en weg te vliegen. Hierbij krijgen muggen krachten te verduren tot 300 g (2942 m/s²). Ter vergelijking, een straaljagerpiloot ervaart soms 9 g (88 m/s²). Als muggen zwaarder zouden zijn, zouden de druppels openspatten op het lichaam, maar juist omdat ze zo weinig wegen, kunnen ze gedurende korte tijd met de druppel "meereizen" en zich daarna van de druppel afscheiden. Bovendien hebben muggen hydrofobe haren op het lichaam en uitgestrekte benen die weerstand (drag) creëren. Het enige dat muggen nodig hebben om de "reis" veilig te maken is tijd. Ze moeten hoog genoeg zien te vliegen zodat ze de tijd hebben om zich van de aanstormende regendruppel los te maken, want als ze dit niet tijdig kunnen doen, worden ze tegen de grond geduwd en verpletterd. Een nadeel van hun lage gewicht is dat muggen het lastiger hebben met wind.

Deze kennis kan handig zijn voor het ontwerpen van robots zoals drones, minihelikopters en Micro Air Vehicles of het bestuderen van de stromingsleer op zulke kleine schaal.[12][13]

Trivia[bewerken]

  • De naam van het Overijsselse plaatsje Muggenbeet doet ook aan alsof de oorsprong met muggen te maken heeft. Dat is echter niet zo; het is een verbastering van Mücken Beecke, Oudsaksisch voor "kleine beek".
  • In België staat de afkorting M.U.G. voor Mobiele Urgentie Groep. Het is een ambulancedienst die zeer snel op de plaats van een ongeval kan zijn.
  • In het noorden van Nederland worden muggen neefjes genoemd, waarschijnlijk omdat neef van oorsprong bloedverwant betekent. Overigens noemt men (huis)vliegen daar juist weer muggen.
  • Mug is een bijnaam voor Haarlemmers en ook voor inwoners van Werkendam en Meppel.
  • Nederland heeft met zijn zeer waterrijke natuurgebieden, zeker langer geleden, veel te maken gehad met muggen. Er zijn ook enkele uitdrukkingen die muggen betreffen, zoals van een mug een olifant maken en muggenziften.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b Integrated Taxonomic Information System. Nematocera
  2. Gagné, R.J. (2010) Update for a catalog of the Cecidomyiidae (Diptera) of the world. Digital version 1.
  3. a b Nederlands Soortenregister versie 2.0, geraadpleegd op 23 september 2010
  4. Ceratopogonidae World Catalog of Extant and Fossil Species, 27 november 2009
  5. Mosquito Taxonomic Inventory, geraadpleegd op 1 juli 2011
  6. Spikmans, F. 2009. Nederlands Soortenregister versie 2.0, geraadpleegd op 23 september 2010
  7. Zootaxa 3861 (5): 451–465
  8. Pape, T., Blagoderov, V. & Mostovski, M. B. (2011) Order Diptera Linnaeus, 1758; In: Zhang, Z.-Q. (Ed.) Animal biodiversity: An outline of higher-level classification and survey of taxonomic richness. Zootaxa, 3148: 222-229, eventueel aangepast op basis van recentere bronnen. Per familie staat tussen haakjes aangegeven het aantal geslachten, aantal soorten, aantal fossiele geslachten / aantal fossiele soorten / aantal soorten waarover nog onduidelijkhed bestaat
  9. inclusief Rhaetaniidae Krzemiñski en Krzemiñska, 2002
  10. Architendipedidae Rohdendorf, 1962 en Eoptychopteridae Handlirsch, 1906 zijn opgenomen in Ptychopteridae conform Lukashevich (2008).
  11. Inclusief Dixamimidae Rohdendorf, 1959 en Rhaetomyiidae Rohdendorf, 1962 (Lukashevich, 1996).
  12. How a mosquito survives a raindrop hit, ScienceNews, 14 juli 2012
  13. How Mosquitoes Survie Collisions with Raindrops, Scientific American, 4 juni 2012