Noordoostpolder
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.svg)
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.png)
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.svg)
De Noordoostpolder (
uitspraak (info·uitleg)) is een polder, gemeente en landstreek in de Nederlandse provincie Flevoland. De gemeente telt 46.328 inwoners (1 april 2011, bron: CBS) op een landoppervlakte van 460,05 km². Met een wateroppervlak (voornamelijk IJsselmeer) van 135,36 km² komt de totale oppervlakte op 595,41 km². Qua landoppervlakte is Noordoostpolder de grootste gemeente van Nederland (Súdwest-Fryslân heeft een grotere oppervlakte als water meegerekend wordt). De hoofdplaats van de gemeente is Emmeloord.
Het voormalige eiland Urk (inclusief een later aangekocht aangrenzend deel van de polder) maakt geen deel uit van de gemeente Noordoostpolder, maar is een zelfstandige gemeente. Ook Lemmer heeft een klein gedeelte van de polder geannexeerd voor de bouw van woonwijk Lemstervaart. De in 1942 aangelegde polder is dus tegenwoordig verdeeld over drie gemeenten en twee provincies, hoewel het overgrote deel behoort bij de gelijknamige gemeente.
[bewerken] Geschiedenis
Door het aannemen van de Zuiderzeewet in 1918 werd besloten tot de aanleg en inpoldering van de Zuiderzee/IJsselmeerpolders, het plan "Lely". De Wieringermeerpolder werd als eerste aangelegd. En omdat deze al in de Zuiderzee was aangelegd, nog voor de Afsluitdijk werd gesloten, was de Noordoostpolder strikt genomen de eerste IJsselmeerpolder. Aanvankelijk was het de bedoeling om eerst de Markerwaard aan te leggen. Maar door de slechte economische omstandigheden van de jaren dertig werd, na aanvankelijk te hebben gesproken over het afbreken van verdere droogmakerij besloten om naar de andere kant van het IJsselmeer te gaan. Daar zou het waarschijnlijk makkelijker zijn om aspirant boeren te vinden. Het achterliggende gebied was immers veel groter. Bovendien was de Noord Oostelijke Polder, wat toen nog een dossiernaam was, veel kleiner en dus ook goedkoper in aanleg.
Op 2 februari 1936 werd met de voorbereidende werkzaamheden begonnen, en in 1937 werd de aanleg van in totaal 31,5 kilometer dijk aanbesteed. Op 3 oktober 1939 werd de dijk tussen Lemmer en Urk gesloten. Urk was voortaan geen eiland meer. In 1940 werd de dijk aan de zuidkant van de polder nabij Schokkerhaven gesloten, en kon het droogmalen beginnen. De polder viel officieel droog op 9 september 1942. Nu verloor ook Schokland de eilandstatus; Schokland lag voortaan in de polder. Omdat de zeebodem tegen de Overijsselse kant sterk opliep werd al in 1941 de eerste oogst (rogge) van het land gehaald.
De kersverse polder werd al snel een toevluchtsoord voor onderduikers, omdat de arbeiders waren vrijgesteld van de Arbeitseinsatz. Van de afkorting NOP (van NoordOostPolder) werd in die tijd gezegd dat die ook stond voor "Nederlands OnderduikersParadijs". In totaal zouden er circa twintigduizend personen ondergedoken zijn geweest gedurende deze oorlogsjaren. In november 1944 werden bij een grote razzia ongeveer 1800 pioniers en onderduikers opgepakt en via Vollenhove naar Meppel afgevoerd. De toenmalige Landdrost Smeding heeft nog ongeveer de helft daarvan weten terug te halen, om zodoende de graanoogst nog te kunnen dorsen. Tot op de dag van vandaag zijn er nog twee wegen terug te vinden in de polder, die aan de onderduikers herinneren onder andere de Onderduikersweg en Onderduikerspad, in Espel/Creil.
Reeds in de Tweede Wereldoorlog werd begonnen met de bouw van boerderijen, in eerste instantie dezelfde typen als in de Wieringermeer. Deze staan voornamelijk aan de Oostkant van de Polder, meestal aan het begin van een weg. Omdat ze gebruikt werden om de polder in cultuur te brengen heten deze boerderijen Cultuurboerderijen. Na de Tweede Wereldoorlog waren stenen en metselaars nog schaars; men maakte toen voor het eerst van prefab betonelementen. In 1947 begon de uitgifte van grond. De nieuwe boeren werden streng geselecteerd. Ze kwamen voornamelijk uit Friesland, Noord-Holland, en Zeeland (onder andere uit Walcheren dat in oktober 1944 door de geallieerden onder water was gezet). Na de watersnood van 1953 kwamen er nog veel boeren van Schouwen-Duiveland, Tholen en Zuid-Beveland over.
Bij de inrichting van de polder ging men uit van één centrale plaats (Emmeloord), en stervormige verbindingswegen naar tien kleinere dorpen. Deze vorm van inrichting is gedeeltelijk gebaseerd op de Centrale Plaatsen Theorie van de Duitse econoom en geograaf Christaller die deze in 1933 beschreef. Bij het ontwerp van de Noordoostpolder ging men nog uit van kernen op fietsafstand, maar de opkomst van de auto maakte deze planning tijdens de uitvoering al achterhaald. In Oostelijk Flevoland kon men daarom van een indeling op grotere schaal (kernen op auto-afstand) uitgaan, waardoor een aantal geplande dorpen geschrapt konden worden.
Tegenwoordig zijn de (snelweg) A6 tussen Lelystad en Joure en de (autoweg) N50 tussen Emmeloord en Kampen de voornaamste verbindingswegen.
Voor de nieuwe polder waren verschillende namen in omloop; zo werd in 1944 de naam Urkerland officieel vastgelegd, net als de namen van de dorpen. In 1948 werd Noordoostpolder de officiële naam. Vanaf de instelling van de gemeente Noordoostpolder in 1962 tot de vorming van de provincie Flevoland in 1986, hoorde de polder bij de provincie Overijssel. Voor die tijd viel het gebied bestuurlijk onder het Rijk.
Op 1 november 2008 krijgt de Noordoostpolder er een dorp bij en heeft daarmee het nieuwste dorp van Nederland: Schokland. Het voormalige eiland scheidt zich daarmee af van de kernen Ens en Nagele. Een nieuw ijkpunt in de geschiedenis van het voormalige eiland dat bijna in zee was verdwenen. Schokland bestaat uit niet meer dan vier huishoudens, een museum, een restaurant en de woning van de lichtwachter.
[bewerken] Herkomst van plaatsnamen in de gemeente
Dit eiland lag in de Zuiderzee. Het dorpje heette vroeger (1478) Emelwerth. Eem, het eerste deel van Emel-, komt van het Germaanse ami, een algemene aanduiding voor een natuurlijk waterverloop. Werth betekent terp. Vanaf 1650 zien we echter dat de naam omgezet is naar Emeloirt. Oirt (door de i achter de o spreek je het uit als oort) betekent punt, net als in Dinteloort en IJoort (later IJdoorn). De overgang van werth naar oort heeft waarschijnlijk te maken met de afbrokkeling van het eiland Schokland. Daardoor was Emelwerth steeds minder een terp (heuvel in het land) maar kwam steeds meer op de punt (oirt) van het eiland te liggen.
- Ens is zodoende ook aan zijn naam gekomen, het is genoemd naar het zuidelijke deel van het eiland Schokland. De woonkernen Middelbuurt en Zuidert vormden samen Ens, welke in 1859 werd ontruimd, toen het wonen aldaar te gevaarlijk werd.
- Bant is genoemd naar het dorpje Bantega, dat vroeger in Lemsterland lag en door het water van de toenmalige Zuiderzee verzwolgen is. In Lemsterland heeft men na de oorlog de naam Bantega gegeven aan een voormalig onderdeel van het dorp Echten.
- Creil is ofwel vernoemd naar een zandbank in de voormalige Zuiderzee bij Staveren, ofwel naar het Creiler Woud.
- Espel is ook de naam geweest van een dorp, dat eenmaal ten noorden van Urk lag. Dit verdwenen dorp komt in de historie ook onder de namen Espelbergh en Espelo voor.
- Kraggenburg heeft zijn naam ontleend aan de vroegere vluchthaven aan de uitmonding van het Zwolse diep, die nu als Oud Kraggenburg bekend staat. De lichtwachterswoning, het eindpunt van een lange leidam, is na de inpoldering niet afgebroken en staat thans in het nieuwe land.
- Luttelgeest werd genoemd naar een plaatsje, dat eenmaal bij het toen zeer in aanzien zijnde Kuinre lag.
- Marknesse is genoemd naar Marcnesse of Marenesse, een dorp dat volgend de kronieken eenmaal in de buurt van Urk en Schokland heeft gelegen.
- Nagele is een naam, die toen de Noordoostpolder ontstond, nog niet verdwenen was. Oude Zuiderzeevissers beweerden wel, dat ze hun netten scheurden aan de restanten van de plaats Nagele (op oude kaarten voorkomend onder de namen Naghele en Nakala) die eenmaal tussen Urk en Schokland lag. Bijgelovige zeelui hoorden er bij stormweer zelfs de klokken van de door de zee verwoeste toren luiden.
- Rutten is afgeleid van Ruthne, een dorp dat in de 14e eeuw nog ten noorden van Urk moet hebben gelegen.
- Tollebeek als laatste lag vroeger in de buurt van Urk, de plaats is een stedenband aangegaan met Tollembeek te België
[bewerken] Plaatsen en dorpen in de gemeente
De gemeente Noordoostpolder kent 12 plaatsen, waarvan Emmeloord verreweg de grootste is, en Schokland veruit de kleinste.
Aantal inwoners per woonkern (met het jaar van aanvang per dorp), bij planning geprojecteerd, per 1 januari 1985,[1] en op 1 januari 2010[2]:
|
[bewerken] Aangrenzende gemeenten
| Aangrenzende gemeenten | ||
|---|---|---|
| Lemsterland (FR) | ||
| Urk |  |
Steenwijkerland (OV) |
| Dronten | Kampen (OV) Zwartewaterland (OV) |
|
[bewerken] Attracties en bezienswaardigheden
- Casteleynsplas
- Kuinderbos
- Museum Nagele
- Museum Schokland
- Poldertoren
[bewerken] Rijksmonumenten
[bewerken] Politiek
[bewerken] Gemeenteraad
De gemeenteraad van de Noordoostpolder bestaat uit 29 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:
| Gemeenteraadszetels | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Partij | 1994 | 1998 | 2002 | 2006 | 2010 | ||||||||||
| CDA | 7 | 10 | 8 | 8 | 7 | ||||||||||
| ChristenUnie*-SGP (combinatie) | 3 | 3 | 3 | 5 | 4 | ||||||||||
| D66 | 3 | 1 | 1 | - | 2 | ||||||||||
| GroenLinks-PvdA (combinatie) | - | - | 5 | 6 | - | ||||||||||
| GroenLinks | 1 | 1 | - | - | 1 | ||||||||||
| ONS Noordoostpolder | - | - | - | 3 | 3 | ||||||||||
| PvdA | 4 | 5 | - | - | 3 | ||||||||||
| Partij van Vrije Poldermensen | - | - | - | - | 1 | ||||||||||
| Politieke Unie | 3 | 2 | 7 | 3 | 3 | ||||||||||
| VVD | 4 | 5 | 3 | 4 | 5 | ||||||||||
| Totaal | 25 | 27 | 27 | 29 | 29 | ||||||||||
[bewerken] College van B&W
Burgemeester: Aucke van der Werff, CDA
- Willy Schutte, CDA
- Henny Bogaards-Simonse, CDA
- Wouter Ruifrok, PvdA
- Andries Poppe, ChristenUnie/SGP
- Paul Vermeulen, D66
- Gemeentesecretaris: Harry van Boven
- raadsgriffier: Robert Wassink
[bewerken] Gemeentelijke organisatie
De gemeentelijke bestuursdienst is ingericht volgens het zogenaamde "directie-model". De bestuursdienst is opgebouwd uit diverse eenheden met daaronder clusters. Het organogram is te vinden via www.noordoostpolder.nl
[bewerken] Millennium Gemeente
Noordoostpolder is een Millennium Gemeente.
[bewerken] Media in de Noordoostpolder
Kranten
- De Noordoostpolder (lokale krant op dinsdag en donderdag)
- De Stentor/Dagblad Flevoland (regionaal dagblad)
- FlevoPost (regionale krant op woensdag)
Radio
Televisie
[bewerken] Literatuur
- M. Gort en A. van Oostrom: Uitverkoren. De kolonisatie van de Noordoostpolder 1940-1960 (Zwolle 1987)
[bewerken] Externe links
- Gemeente Noordoostpolder
- Polderhistorie en Boerderijbouw
- 360º panorama foto's van de Noordoostpolder op 360cities.net
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ Gegevens voor zowel de planning als het aantal inwoners per 1985 zijn afkomstig uit RIJP, Dorpen in de IJsselmeerpolders, 1986, terug te vinden in Steven Brakman, Harry Garretsen & Charles van Marrewijk, An introduction to geographical economics, Cambridge 2001, pag. 35.
- ↑ Gegevens per 1 januari 2010 zijn afkomstig van de gemeentelijke website Noordoostpolder.
 |
Plaatsen in de gemeente Noordoostpolder |  |
|---|---|---|
|
Hoofdplaats: Emmeloord |
||
 |
Gemeenten in de provincie Flevoland | |
|---|---|---|
|
Almere · Dronten · Lelystad · Noordoostpolder · Urk · Zeewolde |
||
