Centrum Democraten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Centrum Democraten (ook Centrumdemocraten, of kortweg CD) was een politieke partij in Nederland van staatsnationalistische signatuur. De partij werd, althans door tegenstanders, meestal als extreemrechts aangeduid en representeerde gedurende de jaren 1984-1998 een gedeelte van nationaaldenkend Nederland.

Oprichting[bewerken]

De partij werd op 7 november 1984 opgericht door Hans Janmaat als afsplitsing van de Centrumpartij (CP), na een verschil van mening over de vraag hoe radicaal de CP zich moest opstellen. Janmaat bepleitte een gematigde parlementaire weg. Nadat hij op 15 oktober 1984 door de CP was geroyeerd, bleef Janmaat aan als Tweede Kamerlid, aangeduid met Groep Janmaat. De Centrumpartij verloor hiermee haar vertegenwoordiging in de Tweede Kamer. Het wetenschappelijk bureau van de Centrum Democraten gaf in 1985 de nota "Centrumdemocratisch beleid ter bescherming van het Nederlands staatsburgerschap" van de hand van fractiemedewerker Alfred Vierling uit.

De Centrum Democraten presenteerde zich van meet af aan als de meer gematigde vorm van de Centrumpartij en later CP'86. Zo heette het verkiezingsprogramma "Oost West, Thuis Best" (in plaats van de Vlaams Blok/CP'86-leus "Eigen Volk Eerst") en ook de leuzen waren gematigder van toon ("Vol = Vol", in plaats van rechtstreekse oproepen als "Stop vreemdelingenstroom"). Ook richtte de partij zich op het stoppen van het "Anti-Nederlander beleid" en van de multiculturele samenleving.

Kedichem[bewerken]

Op 29 maart 1986 vond in hotel Cosmopolite te Kedichem een verzoeningsbijeenkomst plaats tussen de Centrumpartij en Janmaat, op initiatief van het Utrechtse gemeenteraadslid Wim Vreeswijk van de Centrumpartij. De bijeenkomst werd verstoord door radicale, zich antifascistisch noemende actievoerders, die het hotel in brand staken en met zwavelzuur bommen gooiden. Hierbij raakte Janmaats levenspartner Wil Schuurman blijvend invalide doordat zij bij het afdalen vanuit een open raam zo ongelukkig terecht kwam dat later in het ziekenhuis een van haar benen moest worden geamputeerd. Tot de beoogde verzoening kwam het ook daarna niet meer.

Aan de Tweede Kamerverkiezingen van 1986 deden zowel de Centrumpartij als de Centrum Democraten mee. De Centrumpartij was ondertussen, op 13 mei 1986, failliet verklaard, nadat ze in maart bij de raadsverkiezingen in vijf gemeenten nog enige raadszetels had weten te behouden. Geen van beide partijen haalde de landelijke kiesdeler (respectievelijk slechts 0,4 en 0,1% der stemmen) en daarmee verdween de Centrumstroming voorlopig uit de Tweede Kamer.

1986-1989[bewerken]

Demonstratie tegen Janmaat tijdens de beëdiging van de nieuw gekozen Tweede Kamer (1989)

Daarna profileerde de Centrum Democraten zich als een parlementair meer capabele partij dan de inmiddels opgerichte CP'86. Ook werd gewerkt aan het opbouwen van een "grassroots" aanhang, vooral in de oude wijken van de grote steden waar onvrede heerste over werkloosheid en armoede - onvrede die zich gemakkelijk liet richten tegen de immigratie van buitenlanders, vooral afkomstig uit Marokko en Turkije, en de demografische ontwikkeling. Deze strategie had succes. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1989 behaalde de Centrum Democraten één zetel en daarmee keerde Janmaat terug in het parlement. De CP'86 deed dat jaar niet mee aan de verkiezingen.

1989-1998[bewerken]

Na de verkiezingswinst van 1989 leek het de CD redelijk voor de wind te gaan. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1990 veroverde de partij in totaal 11 zetels. Onder andere Wil Schuurman nam voor de CD zitting in de gemeenteraad van Den Haag. In sommige wijken van Amsterdam behaalde de partij zelfs 25% van de totaal uitgebrachte stemmen. Hierna begon de CD wat steviger voor de dag te komen en uitdagender op te treden. Als geen ander politicus hekelde Janmaat de hoge kosten die de massa-immigratie voor de burgers met zich bracht: bekend was zijn vaak herhaalde uitspraak "Nederland had een rijk land kunnen zijn", verwijzend naar de aardgasbaten.

Het kabinet-Lubbers III en de Tweede Kamer reageerden met een 'cordon sanitaire' naar Belgisch voorbeeld. Janmaat wist zich hierdoor met zijn partij in een slachtofferrol gedrukt en buitte die positie dan maar uit. Alom verkondigde hij hoe hij buitengesloten werd en zijn standpunten - "gedragen door de meerderheid van het volk", zoals hij stelde - niet tot beleid kon maken. Overigens deden de Centrum Democraten geen beleidsvoorstellen in de Tweede Kamer, wat feitelijk ook onmogelijk was vanwege ontbrekende steun van anderen. Mogelijk mede als gevolg van de al dan niet gespeelde slachtofferrol behaalde de CD bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1994 maar liefst 78 zetels.

Het leek erop dat de CD ook een zege zou behalen in de Tweede Kamerverkiezingen van 1994; peilingen wezen op zes tot acht zetels. Deze voorspelling kwam niet uit: de CD bleef met 220.621 stemmen (2,4%) op drie 'ruime' parlementszetels steken. Janmaat weet het net niet behalen van een vierde zetel toen al aan verkiezingsfraude met de stemcomputer, naast mogelijk opzettelijke fouten bij het handmatig tellen. Er was bijzonder lang onzekerheid over de einduitslag en er stemden meer dan 6 miljoen van de 11 miljoen kiesgerechtigden elektronisch. Naast Janmaat nam ook zijn partner Wil Schuurman zitting in de Kamer, benevens Cor Zonneveld. De laatste werd wegens vroegtijdig overlijden in december 1997 opgevolgd door Wim Elsthout.

Na deze verkiezingen probeerde de partij zich van haar 'one-issue'-imago te ontdoen om zo meer mensen aan te spreken. Dit lukte echter nauwelijks. Bij ieder onderwerp werden in de pers toch "de buitenlanders" erbij gehaald. Het kabinet-Kok I en de Tweede Kamer hadden inmiddels begrepen dat een cordon sanitaire niet werkt. Janmaat mocht zo veel en zo lang spreken over wat hij maar wilde, maar hij werd niet echt serieus genomen.

Voor de partij waren het roerige jaren onder meer door het optreden van undercover-journalisten die smeuïge verhalen uitbrachten en door felle interne partijstrubbelingen, met afsplitsingen tot gevolg uit onvrede over de leiding van het dagelijks bestuur. Niet alleen tussentijdse verkiezingen zoals in 1996 in Noord-Brabant, maar ook verstek van raadsleden die hun zetel niet konden of wilden bezetten en de verschillende afsplitsingen leidden ertoe dat eind 1996 van het aantal door de CD ingenomen raadszetels er nog maar 40 waren overgebleven.

Het Openbaar Ministerie was in 1994 met strafrechtelijke vervolging van Hans Janmaat, Wil Schuurman en de partij CD gestart wegens het mogelijk aanzetten tot haat, rassendiscriminatie en opzettelijke belediging. Ze zouden zich aan deze opiniedelicten schuldig hebben gemaakt in radio- en televisie-uitzendingen van de CD in de periode 1989-1993. Het gerechtshof van Den Haag veroordeelde hen op 28 maart 1995 tot geldboetes. Op 16 april 1996 vernietigde de Hoge Raad de gedeeltelijke vrijspraak van hen inzake discriminatie op grond van ras. Volgens de raad had het hof de context en samenhang van de gewraakte uitlatingen mee moeten wegen in zijn oordeel. De rechterlijke opvattingen omtrent de bedoelingen van de dader mochten in het oordeel meegenomen worden. Ook waren de strafrechtelijke bepalingen inzake discriminatie tussentijds uitgebreid en de begrippen opgerekt. De rechtszaak werd terugverwezen naar het gerechtshof in Amsterdam, dat het advies van de Hoge Raad in zijn arrest van 23 december 1996 opvolgde. Janmaat sprak verontwaardigd van een ’politiek proces’ en noemde in de NRC de overheid een ‘Gedankenpolizist’.

Electoraal leek de partij in deze jaren in de peilingen in te storten. Ook de onrust binnen de CD bleef voortduren. Het werd zelfs zo erg dat er partijrevoltes uitbraken met als doel Janmaat te verwijderen, mede onder druk vanuit het Vlaams Blok dat hoopte in Nederland één zusterpartij over te houden. Het mocht echter allemaal niet baten. Janmaat regeerde zijn partij met ijzeren vuist. Hij leidde de partij als een familiebedrijf waar iedereen die het niet met hem eens was, in ongenade viel. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1998 behaalde de partij met 0,6% van de stemmen geen zetel meer en verdween de CD uit de Tweede Kamer.

1998-2002[bewerken]

Vanaf dat moment leidde de partij een sluimerend bestaan. De partij had geen recht meer op zendtijd voor politieke partijen en voor eigen reclame was geen geld beschikbaar. In augustus 1998 werd nog een schaduw-CD opgericht onder de naam Conservatieve Democraten, die nooit gebruikt is. Janmaat was in feite de personificatie van de partij, althans van wat ervan over was: het was nog maar een groepje van zo'n 150 mensen. In 2002 deed de partij niet meer mee aan de verkiezingen.

Op 9 juni 2002 leek het definitieve einde voor de partij gekomen, toen Hans Janmaat overleed. Al enige maanden eerder, op 18 april 2002, was de CD bij notariële akte ontbonden.

Trivia[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen en externe links[bewerken]