Hans Janmaat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Johannes Gerardus Hendrikus (Hans) Janmaat (Nes aan de Amstel, 3 november 1934 – Den Haag, 9 juni 2002) was een Nederlands politicus. Hij was namens de Centrumpartij en later de Centrum Democraten lid van de Tweede Kamer tussen 1982 en 1998 (met uitzondering van 1986 - 1989).

Inhoud 1 Jeugd en carrière vóór het kamerlidmaatschap 2 Lidmaatschap Tweede Kamer 3 Optreden in Het zwarte schaap 4 Leven na het kamerlidmaatschap 5 Literatuur (o.a.) 6 Externe links 7 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Jeugd en carrière vóór het kamerlidmaatschap

Janmaat werd geboren in Nes aan de Amstel, gemeente Nieuwer-Amstel (tegenwoordig Amstelveen) als zoon van de vertegenwoordiger Hendrikus Janmaat en Elisabeth Wansink. Hans Janmaat werd rooms-katholiek opgevoed en bleef tot zijn dood lid van de Katholieke Kerk.^[1] Janmaat wilde reeds als scholier op het R.K. St. Antoniuscollege te Gouda straaljagerpiloot bij de Nederlandse Luchtmacht worden, maar zijn ogen bleken te slecht. Hij studeerde vliegtuigbouwkunde aan de Technische Hogeschool Delft maar vertrok voortijdig, na het behalen van het kandidaatsexamen. Janmaat werd financieel adviseur, en directeur van een kleine meubelfabriek. Hij trad op 21 maart 1966 in het huwelijk. Nadat het meubelfabriekje was afgebrand studeerde hij politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hier leerde hij Peter Lankhorst kennen, die een goede vriend van hem werd. Janmaat deed mee aan de bezetting van het Maagdenhuis en werd daarbij gearresteerd. Na zijn afstuderen in 1972 werd hij leraar maatschappijleer op het R.K. Sint Janscollege te Den Haag en het R.K. Lodewijk Makeblijde College te Rijswijk (Zuid-Holland); de functie van leraar bleef hij tot 1984 vervullen.^[1] Van 1972 tot 1979 was hij lid van de Katholieke Volkspartij (KVP).^[1] Hij verliet in 1980 de christendemocratische KVP voor de gematigde sociaaldemocratische "Dreesiaanse" partij DS'70, maar hij sloot zich reeds in hetzelfde jaar aan bij de radicalere nationalistische Centrumpartij^[1] waarvan hij, kort na de oprichting, in mei 1980 partijsecretaris werd en later, op 18 februari 1981, partijvoorzitter.

[bewerken] Lidmaatschap Tweede Kamer

In 1982 werd Janmaat gekozen als lid van de Tweede Kamer voor de Centrumpartij. Zijn omstreden standpunten kwamen hem op een totaal isolement te staan: als hij het woord voerde, verlieten de meeste kamerleden demonstratief de vergaderzaal; anderen onderbraken zijn redevoeringen herhaaldelijk of weigerden hem te woord te staan. Ook zijn oude vriend Peter Lankhorst (thans GroenLinks), die in 1981 Kamerlid was geworden voor de Politieke Partij Radikalen, negeerde hem zoveel mogelijk.

Op 15 oktober 1984 werd Janmaat geroyeerd als lid van de Centrumpartij, waarna hij als onafhankelijk kamerlid verder ging. Een week later, 22 oktober, werd zijn arbeidsovereenkomst met twee middelbare scholen te Rijswijk (Zuid-Holland) en Den Haag door de rechter ontbonden. Janmaat ontving hierbij een schadevergoeding van vijfentwintigduizend gulden. Op 29 maart 1986 ontsnapte hij aan de dood toen een hotel aan de Linge in Kedichem, waar hij met de Centrumpartij vergaderde over een verzoening, door toedoen van links-radicale actievoerders in brand werd gestoken. Janmaats latere echtgenote Wil Schuurman raakte hierbij zwaar gewond en blijvend invalide. Later dat jaar deed hij als kandidaat voor de Centrum Democraten mee aan de verkiezingen, maar hij behaalde geen zetel.

In 1989 keerde hij terug in de Tweede Kamer, als vertegenwoordiger van dezelfde Centrum Democraten. Aanvankelijk als eenmansfractie, maar vanaf 1994 was hij leider van een driemansfractie.

Zijn verkiezingsleuzen "Vol = Vol", "Eigen Volk Eerst" en later "Wij schaffen, zodra we de mogelijkheid en de macht hebben, de multiculturele samenleving af" leidden tot veroordelingen door de rechterlijke macht op grond van discriminatie en respectievelijk "het aanzetten tot etnische zuiveringen".

Het gerechtshof in Den Haag veroordeelde hem op 28 maart 1995 tot een boete van 2000 gulden (ruim € 900), waarvan de helft voorwaardelijk of 35 dagen gevangenisstraf, waarvan vijftien dagen voorwaardelijk. Op 23 december 1996 veroordeelde het gerechtshof in Amsterdam Janmaat tot 3000 gulden (ruim € 1300) boete of veertig dagen hechtenis. De laatste veroordeling sprak het gerechtshof in Arnhem op 29 december 1997 uit: twee weken voorwaardelijke celstraf en een boete van 7500 gulden (ruim € 3400).

Op 21 juni 1996 trouwde Janmaat voor de tweede maal, dit keer met zijn toenmalige secretaresse en fractiegenote Wil Schuurman.

Door zijn weinig charismatische uitstraling en zijn politieke onhandigheid en tactloosheid (zo verklaarde hij in een televisie-interview het "niet erg" te vinden dat PvdA-minister Ien Dales was overleden, omdat zij immers "buitengewoon" tegenstandster van de CD was) was zijn aanhang nooit groter dan ongeveer twee procent van de bevolking. In 1998 verloren de Centrum Democraten onverwachts alle zetels in de Tweede Kamer. Janmaat zelf weet dit aan verkiezingsfraude, een aantijging die echter buiten de Centrum Democraten niet serieus werd genomen. Ook het Openbaar Ministerie weigerde een onderzoek in te stellen.

[bewerken] Optreden in Het zwarte schaap

Toen hij in 1999 te gast was in het televisieprogramma Het zwarte schaap van Inge Diepman, weet hij de teleurstellende uitslag aan de invoering van stemcomputers: "Ze hebben versneld stemmachines ingevoerd, en de computerprogrammeur bepaalt de uitslag." In het programma werd hij geconfronteerd met beelden van een persiflage van hemzelf door de cabaretier Erik van Muiswinkel. Janmaat stond onmiddellijk op en verdween in de coulissen tot het item was afgelopen. Hij keerde terug naar de presentatietafel en overhandigde Diepman een schaartje en deelde haar mee: „Zo, hier heeft u een schaartje, dan kunt u dat eruit knippen.”

[bewerken] Leven na het kamerlidmaatschap

Aan het eind van zijn leven vocht Janmaat zijn veroordelingen wegens discriminatie aan bij het Europese Hof van Justitie. Hij achtte de veroordelingen onterecht, omdat politici als Frits Bolkestein en Pim Fortuyn vergelijkbare uitspraken deden en niet werden vervolgd. Hij werd echter gedurende het proces ernstig ziek, en overleed in 2002 op 67-jarige leeftijd in het Leyenburg-ziekenhuis te Den Haag aan een hartkwaal, vóór het Hof een uitspraak had gedaan. De door hem aangespannen rechtszaken werden daardoor niet voortgezet.

Zijn overlijden werd slechts kort herdacht in de Tweede Kamer. De voorzitter van de Tweede Kamer beperkte zich tot het voorlezen van een korte biografie en de wens dat 'de nabestaanden kracht konden vinden om met de herinnering aan de overledene verder te gaan'. De meeste toenmalige kamerleden waren zelfs niet bij het voorlezen van deze verklaring aanwezig, hetgeen thans als respectloos beschouwd wordt in de geschiedschrijving rond Janmaat.

Enkele jaren voor zijn dood droeg Janmaat zijn archief over aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG); een opmerkelijke keuze voor een door velen als "extreemrechts" beschouwd politicus.

[bewerken] Literatuur (o.a.)

• De wegbereiders van Wilders, uitg. Stichting Gebladerte, Leiden (2005)
• Hans van Hooft jr. Op Janmaat kan het kabinet altijd rekenen - stemgedrag en uitspraken van de Centrum Democraten in de Tweede Kamer, uitg. Socialistische Partij, Rotterdam (1993)

[bewerken] Externe links

• Een partij op papier, Groene Amsterdammer 16-12-2000. Artikel over het doneren van het archief.
• Profiel over Hans Janmaat, KRO, 28-9-2006, Uitzending over Hans Janmaat
• Weg met de Centrumpartij in de serie Andere Tijden, VPRO, 23-4-2009, Uitzending over Janmaat en de Centrumpartij vanuit tegenwoordig zicht.