Hans Janmaat

Hans Janmaat
Algemene informatie
Naam	Johannes Gerardus Hendrikus Janmaat
Geboren	3 november 1934
Overleden	9 juni 2002
Partij	KVP (1972-1979) DS'70 (1979-1980) CP (1980-1984) CD (vanaf 1984)
Titulatuur	drs.
Politieke functies
1982-1986 1989-1998	Lid Tweede Kamer
1982-1984	Fractievoorzitter Centrumpartij
1984-1986	Fractievoorzitter Groep Janmaat
1989-1998	Fractievoorzitter Centrumdemocraten
Parlement & Politiek - biografie
Portaal    Politiek Nederland

Johannes Gerardus Hendrikus (Hans) Janmaat (Nes aan de Amstel, 3 november 1934 – Den Haag, 9 juni 2002) was een Nederlands politicus. Hij was namens de Centrumpartij en later de Centrum Democraten (CD) lid van de Tweede Kamer tussen 1982 en 1998 (met uitzondering van 1986 - 1989).

Jeugd en carrière vóór het kamerlidmaatschap

Janmaat werd geboren in Nes aan de Amstel, gemeente Nieuwer-Amstel (tegenwoordig Amstelveen) als zoon van de vertegenwoordiger Hendrikus Janmaat en Elisabeth Wansink. Janmaat werd rooms-katholiek opgevoed en bleef tot zijn dood lid van de Katholieke Kerk. Hij behaalde het kandidaatsexamen vliegtuigbouwkunde aan de Technische Hogeschool Delft en werd daarna financieel adviseur en directeur van een kleine meubelfabriek. Nadat het meubelfabriekje was afgebrand studeerde hij politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hier raakte hij bevriend met Peter Lankhorst en nam in deze tijd deel aan de bezetting van het Maagdenhuis. Bij deze gelegenheid werd hij gearresteerd. Na zijn afstuderen in 1972 was Janmaat werkzaam als leraar maatschappijleer op het R.K. Sint Janscollege te Den Haag en het R.K. Lodewijk Makeblijde College te Rijswijk (Zuid-Holland); de functie van leraar bleef hij tot 1984 vervullen.

Van 1972 tot 1979 was Janmaat lid van de Katholieke Volkspartij (KVP) en nam hij deel aan verschillende werkgroepen en commissies. Hij verliet in 1980 de christendemocratische KVP voor de gematigde sociaaldemocratische partij van Willem Drees jr., DS'70, waarvoor hij als lid van de mediacommissie in 1979 en 1980 radio- en televisiepraatjes verzorgde. Na lezing van een artikel in het weekblad Vrij Nederland over de pas opgerichte Centrumpartij in maart 1980 nam hij contact op met de voorzitter van deze partij, Henry Brookman. Kort hierna sloot hij zich aan bij deze meer nationalistisch gerichte partij, waarvan hij in mei 1980 partijsecretaris werd en een jaar later, op 18 februari 1981, partijvoorzitter.

Lidmaatschap Tweede Kamer

Hans Janmaat, fractievoorzitter van de Centrumpartij, tijdens een televisie-uitzending in de zendtijd voor politieke partijen. Nederland, 8 februari 1984.

In 1982 werd Janmaat gekozen als lid van de Tweede Kamer voor de Centrumpartij. Hij beloofde zich met de CP via de parlementaire weg in te spannen voor de belangen van de autochtone arbeiders en middenstand. Zijn favoriete onderwerpen in die tijd waren de bevolkingspolitiek en het vreemdelingenbeleid, waarbij hij dwars inging tegen de koers van de andere politieke partijen. Economische en materialistische argumenten vormden de hoofdmoot van zijn politieke betoog. Zo zag hij de relatief sterke toename van het aantal immigranten (deels vluchtelingen) in Nederland in de eerste plaats als een financieel probleem: "Elke vluchteling kost ons, laten we zeggen: tweehonderdduizend gulden? En hoeveel zullen er dit jaar binnenkomen? Honderdduizend? Dat kunnen we toch niet opbrengen?".

De opkomst van de Centrumpartij en later van de CD en hun standpunten over wat zij als eersten massa-immigratie noemden, maakten velen afkerig van deze partijen. Wetenschappelijk onderzoek naar de economische gevolgen van migratie en het verzamelen en bijhouden van statistische gegevens over migrantengroepen werd in die tijd niet als relevant beschouwd. Deze terughoudendheid werd later politieke correctheid genoemd.

Janmaats standpunten brachten hem in een totaal sociaal en parlementair isolement. Als hij het woord voerde over bepaalde onderwerpen, verlieten de meeste Kamerleden demonstratief de vergaderzaal; anderen onderbraken zijn redevoeringen herhaaldelijk of weigerden hem te woord te staan. Ook zijn vroegere vriend Peter Lankhorst (thans GroenLinks), die in 1981 Kamerlid was geworden voor de Politieke Partij Radikalen, negeerde hem zo veel mogelijk. Tot in de jaren negentig werd het als uiterst riskant gezien om zich op een normale manier met Janmaat te onderhouden. Fennema merkte naar aanleiding van een lunchinvitatie door Janmaat en Schuurman na een interview het volgende op

"Maar ik dacht: 'Wat als ik nu zometeen in het restaurant van de Tweede Kamer bij het echtpaar Janmaat aan tafel zit? Dan kan ik mijn wetenschappelijke carrière wel op mijn buik schrijven.' Dus toen heb ik snel een smoes verzonnen dat ik geen tijd had. Tja, eigenlijk enorm laf. ..."

Op 15 oktober 1984 werd Janmaat geroyeerd als lid van de Centrumpartij, waarna hij als onafhankelijk Kamerlid verder ging. Een week later, 22 oktober, werd zijn arbeidsovereenkomst met twee middelbare scholen te Rijswijk (Zuid-Holland) en Den Haag door de rechter ontbonden. Janmaat ontving hierbij een schadevergoeding van vijfentwintigduizend gulden.

Op 29 maart 1986 wist hij zichzelf, samen met enige anderen, ternauwernood in veiligheid te stellen toen een hotel aan de Linge in Kedichem, waar hij met kaderleden van de Centrumpartij over een verzoening vergaderde, zeer snel afbrandde als gevolg van een aanval met keien, traangas en rookbommen (vermoedelijk op basis van fosfor) door groepen links-radicale actievoerders . Janmaats latere echtgenote Wil Schuurman raakte hierbij zwaargewond; haar been moest worden geamputeerd als gevolg van ernstige snijwonden na een val door een raam. Later dat jaar deed Janmaat als kandidaat voor de Centrum Democraten mee aan de verkiezingen, maar hij behaalde geen zetel.

Janmaat in de Tweede Kamer

In 1989 keerde hij terug in de Tweede Kamer, als vertegenwoordiger van dezelfde Centrum Democraten. Aanvankelijk als eenmansfractie, maar vanaf 1994 was hij leider van een driemansfractie. Janmaat verwierp zelf nadrukkelijk het stempel 'extreemrechts'. Hij beschouwde zichzelf als een politicus met staatsnationalistische en sociaal-conservatieve opvattingen.

Een uitspraak die Janmaat deed in de uitzending in het kader van de zendtijd voor politieke partijen was onder meer: "Wij schaffen, zodra we de mogelijkheid en de macht hebben, de multiculturele samenleving af"; daarnaast werden door hem tijdens demonstraties verkiezingsleuzen gebezigd als "Vol = Vol" en "Eigen Volk Eerst". Deze en andere uitspraken leidden tot veroordelingen door de rechterlijke macht op grond van discriminatie, respectievelijk "het aanzetten tot etnische zuiveringen". De officier van Justitie stelde in haar requisitoir dat deze leuzen eigenlijk nog erger waren dan openlijk racisme. "Een versluierende tekst zal door een grotere groep overgenomen worden zonder dat men zich realiseert wat men eigenlijk zegt. Het enge gedachtegoed zal daardoor mogelijk makkelijker ingang vinden."

Volgens de politicoloog Meindert Fennema werden in totaal zo'n 300 processen tegen Janmaat aangespannen. Dit leidde tot meerdere veroordelingen. Het gerechtshof in Den Haag veroordeelde hem op 28 maart 1995 tot een boete van 2000 gulden (ruim € 900), waarvan de helft voorwaardelijk of 35 dagen gevangenisstraf, waarvan vijftien dagen voorwaardelijk. Op 23 december 1996 veroordeelde het gerechtshof in Amsterdam Janmaat tot 3000 gulden (ruim € 1300) boete of veertig dagen hechtenis. De laatste veroordeling sprak het gerechtshof in Arnhem op 29 december 1997 uit: twee weken voorwaardelijke celstraf en een boete van 7500 gulden (ruim € 3400). Een decennium later werden soortgelijke uitlatingen ook door anderen wel gedaan, en werden ze niet door iedereen meer als kwetsend ervaren. Het is tegenwoordig niet zeer waarschijnlijk dat iemand voor dit soort leuzen nog veroordeeld wordt.

Op 21 juni 1996 trouwde Janmaat voor de tweede maal, dit keer met zijn toenmalige secretaresse en fractiegenote Wil Schuurman.

Als gevolg van zijn isolement, door zijn weinig charismatische uitstraling, zijn politieke onhandigheid en zijn grofheid (zo verklaarde hij in een televisie-interview het "niet erg" te vinden dat PvdA-minister Ien Dales was overleden, omdat zij immers "buitengewoon" tegenstandster van de CD was), en bovenal de stelselmatige publieke verguizing in de media, het onderwijs en bij de overheid - toegeven dat je CP dan wel CD stemde was toentertijd soms (letterlijk!) reden voor ontslag - was zijn aanhang bij landelijke verkiezingen nooit groter dan twee tot drie procent van de bevolking.

In 1998 verloren de Centrum Democraten, die daarvoor met allerlei interne partijstrubbelingen in het nieuws waren gekomen, alle zetels in de Tweede Kamer. Electoraal werd Janmaat met zijn CD al geruime tijd bij rechtse kiezers hevige concurrentie aangedaan door VVD-leider Frits Bolkestein, die als eerste politicus van één van de grotere partijen de thema’s immigratie en integratie centraal stelde. Janmaat zelf weet de nederlaag voornamelijk aan verkiezingsfraude met stemcomputers. Zo zei hij toen hij in 1999 te gast was in het televisieprogramma Het zwarte schaap van Inge Diepman: "Ze hebben versneld stemmachines ingevoerd en de computerprogrammeur bepaalt de uitslag."[1] .Het Openbaar Ministerie stelde geen onderzoek in.

Leven na het Kamerlidmaatschap

Aan het eind van zijn leven vocht Janmaat zijn veroordelingen wegens discriminatie aan bij het Europese Hof van Justitie, maar overleed vóór het Hof een uitspraak had gedaan. De door hem aangespannen rechtszaken werden daardoor niet voortgezet.

Zijn overlijden werd slechts kort herdacht in de Tweede Kamer. De voorzitter van de Tweede Kamer beperkte zich tot het voorlezen van een korte biografie en de wens dat 'de nabestaanden kracht konden vinden om met de herinnering aan de overledene verder te gaan'. De meeste toenmalige Kamerleden waren niet bij het voorlezen van deze verklaring aanwezig.

Enkele jaren voor zijn dood droeg Janmaat zijn archief over aan Meindert Fennema, een Amsterdams hoogleraar in de politicologie, 'om te voorkomen dat het in handen van de Anne Frankstichting zou vallen.' Fennema besloot, met toestemming van Janmaat, het archief onder te brengen op het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, een op het eerste gezicht vrij typische keuze daar het IISG vooral bekendstaat als archief voor sociale bewegingen van linkse signatuur. Het Instituut heeft echter daarnaast een goede internationale wetenschappelijke reputatie.

Literatuur (o.a.)

• Hans van Hooft jr. Op Janmaat kan het kabinet altijd rekenen - stemgedrag en uitspraken van de Centrum Democraten in de Tweede Kamer, uitg. Socialistische Partij, Rotterdam (1993)
• Hendrik Jan Schoo, De verwarde natie, Dwarse notities over immigratie in Nederland, uitg. Prometheus Amsterdam (2000)
• Bart Jan Spruyt, 25 Jaar Integratiedebat , een overzicht van Janmaat tot Wilders. Een versie van dit essay is verschenen als 'Het bushokje in Alma Ata' in Opinio (21 sep 2007)
• ING, Biografisch Woordenboek van Nederland 6, Carla Hoetink, Janmaat, Johannes Gerardus Hendrikus (1934-2002)

Externe links

• Archief Hans Janmaat op het IISG
• Een partij op papier, Groene Amsterdammer (16-12-2000), Artikel over het doneren van het archief.
• Profiel over Hans Janmaat, KRO (28-9-2005), Uitzending over Hans Janmaat.
• Hoe heeft het integratiedebat zich in Nederland ontwikkeld? W. van der Brug e.a. (UvA, IMES, 2009), Ontwikkeling integratiedebat in Nederland
• Instituut voor Nederlandse Geschiedenis, Biografie over Hans Janmaat ING, Biografisch Woordenboek van Nederland 6, Carla Hoetink, Janmaat, Johannes Gerardus Hendrikus (1934-2002).
• Weg met de Centrumpartij in de serie Andere Tijden, VPRO (23-4-2009), Uitzending over Janmaat en de Centrumpartij, een terugblik vanuit het heden.
• De blanke top der duinen, interview met hans janmaat, nabeschouwing en weergave van een op 23 november 1983 door de VPRO uitgezonden interview met Hans Janmaat.
• Nogmaals Hans Janmaat, met een reflectie van interviewer Max van Weezel op het bewuste interview.

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Hans Janmaat van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.