Lauwersmeer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Lauwersmeer
Lauwersmeer, topografie, juni 2014
Lauwersmeer, topografie, juni 2014
Lauwersmeer
Lauwersmeer
Situering
Stroomgebiedslanden Vlag Friesland Friesland
Vlag Groningen (provincie) Groningen
Coördinaten 53° 23′ NB, 6° 12′ OL
Foto's
Satellietfoto van het Lauwersmeer
Satellietfoto van het Lauwersmeer
Lauwerseach sluzen1.JPG
Portaal  Portaalicoon   Geografie

Het Lauwersmeer is een meer in het noorden van Nederland, op de grens van de provincies Groningen en Friesland. Het is op 23 mei 1969 ontstaan door het afsluiten van de Lauwerszee.

Geschiedenis[bewerken]

De voornaamste reden voor deze afsluiting was veiligheid. Na de watersnood van 1953 stond Rijkswaterstaat voor de keuze de dijken rond de Lauwerszee te verhogen tot deltahoogte, of de zeearm af te sluiten. Onder druk van met name de Friese bevolking (actieleuze: De Lauwerssé moat ticht!) werd voor het laatste gekozen. De Groningers – met name de Zoutkampers – waren destijds minder blij met de sluiting, doordat de garnalenvloot en haven van het dorp hierdoor gedwongen moest worden verplaatst naar de nieuwe haven Lauwersoog.

Na de afsluiting zijn de hooggelegen zeebodems (die voordien tot het wad behoorden) droog komen te staan. In de eerste jaren zijn grote delen hiervan vrijwel aan hun lot over gelaten, zodat veel natuur ontstond. Langs de oude kustlijn zijn de voormalige kwelders ingericht als landbouwgebied. Door de afdamming en de voortdurende instroom van het Reitdiep, Dokkumer Ee en Dokkumergrootdiep werd het water van zout eerst brak en vervolgens zoet. De natuur veranderde hierin mee.

Natuur[bewerken]

Natura 2000 gebied

Westelijk van de autoweg naar Lauwersoog is een groot recreatiegebied ontstaan rond het Nieuwe Robbengat. Er werd hier op grote schaal aan bosaanplant gedaan; grotendeels loofbos, maar deels ook naaldbos (Marnewaard). Niet alle bomen waren even geschikt voor de bodem. Door oppervlakkig wortelen is het meerdere malen voorgekomen dat tijdens najaarsstormen veel bomen ontworteld raakten. Net als in veel andere natuurgebieden worden ook in Lauwersmeer veel van de open vlaktes (ongeveer 2000 hectare) rondom het Lauwersmeer kort gehouden door grote grazers (zie ook beheer in Nederland), waaronder ongeveer 250 Schotse hooglanders en ongeveer 150 konikpaarden.

In het midden en oosten van het Lauwersmeergebied is vrijwel alleen natuur. Hier werd op 12 november 2003 het Nationaal Park Lauwersmeer ingesteld. Op 27 november 2004, in de finaleuitzending van het NCRV-televisieprogramma De mooiste plek van Nederland, eindigde het Lauwersmeer op de derde plaats na het Overijsselse natuurgebied De Weerribben en het Friese dorp Moddergat.

Bebouwing[bewerken]

Land art object aan de Strandweg in Robbenoort bij Lauwersoog.

In de jaren 1950 werd naast een tweetal militaire oefenterreinen een groot landbouwgebied gepland rond het Lauwersmeer met een gebied voor akkerbouw en een gebied voor weide en gemengde bedrijven. Binnen dit gebied werden twee dorpen gepland; een in het Friese gedeelte op de Blikplaat en een in het Groninger gedeelte. In het Groninger gedeelte zouden ongeveer 1600 mensen moeten gaan wonen, waarvan ongeveer 500 in het Groninger dorp.[1] Door voortschrijdend inzicht werd alleen in het Groninger deel een dorp gerealiseerd: Het dorp Lauwersoog nabij de haven.

In de jaren 1970 werd bij Lauwersoog het vakantiedorp Robbenoort gebouwd, in 1993 gevolgd door het vakantiedorp Suyderoogh, iets zuidelijker op de Noordelijke Ballastplaat. Het oostelijke gedeelte van de Lauwersoog staat bekend als de Marnewaard en werd in de jaren 1980 tot militair oefenterrein verklaard (dit was oorspronkelijk ook het plan voor de Kollumerwaard in het zuiden, maar deze plannen werden in 1992 geblokkeerd door de Tweede Kamer). In die tijd werd ook de Willem Lodewijk van Nassaukazerne gebouwd. Eind jaren 1990 werd in de Marnewaard Marnehuizen gebouwd, het grootste oefendorp van West-Europa waar legers uit verschillende landen guerrillatechnieken voor de stadsoorlog kunnen oefenen. De voorgenoemde bebouwingen vormen allen onderdeel van de gemeente De Marne. Bij de kazerne zijn begin 21e eeuw een aantal schotelantennes geplaatst als onderdeel van het Militaire Satelliet Communicatie-systeem (MilSatCom) van Defensie.

Aan westzijde van het meer (het Friese deel dat al ingepolderd was voor 1968) is bij het dorp Oostmahorn is in de jaren 2000 het in historische stijl opgetrokken vakantiewoningendorp Esonstad gebouwd, waar de oude pier naar Schiermonnikoog nieuw leven is ingeblazen met een veerdienst. Ten zuiden daarvan is rond dezelfde periode het Villapark Lauwerssee gebouwd. Nog zuidelijker liggen de restanten van de kruitfabriek Kollumerwaard (jaren 1980-90).

Vogelgebied[bewerken]

Het Lauwersmeergebied is een belangrijk vogelgebied, waar veel watervogels leven, zoals lepelaars, grutto's en aalscholvers. Verder komen er buizerds voor en in het najaar wilde zwanen en brandganzen. Het gebied is een toplocatie voor vogelaars omdat er vele bijzondere vogelsoorten gezien kunnen worden. Belangrijke kijkgebieden zijn de Ezumakeeg aan de Friese Kant van het Lauwersmeer met enkele vogelkijkhutten en een secundaire weg voor vogelaars en andere natuurliefhebbers. Vooral met de late-middag- of avondzon in de rug vinden vogelaars het schouwspel hier adembenemend. Aan de Groninger zijde is het Jaap Deensgat, met een uitkijkbult en een vogelkijkhut, en het Oude Robbengat. Bij noordwesterstormen in het najaar kijken vogelaars vaak vanaf de sluizen naar zeevogels.

Bodemdaling[bewerken]

In 2007 is de NAM begonnen met gaswinning onder de Waddenzee vanaf Lauwersoog. Door de gaswinning zal de bodem van het gebied, inclusief het Lauwersmeer gaan dalen. Bij het verlenen van een vergunning voor de gaswinning werd aangenomen dat de NAM de bodemdaling goed in de gaten zal houden en direct met de winning zal stoppen als de bodem te snel daalt. Tegenstanders van gaswinning verwachtten echter dat stoppen geen reële optie zal zijn en vroegen om vernietiging van de winningsvergunning. Indien de bodemdaling groter zou zijn dan verwacht kan dat direct gevolgen hebben voor de R.J. Cleveringsluizen bij Lauwersoog, en daarmee ook voor het Lauwersmeer. De Raad van State gaf toestemming voor de winning.

Windsurfen op het Lauwersmeer

Sport en recreatie[bewerken]

Op het Lauwersmeer wordt veel aan windsurfen en kitesurfen gedaan (zie foto).

Nabij Lauwersoog ligt het centrum voor recreatie en educatie over de Wadden en het Lauwersmeer Expozee, waar exposities over het gebied zijn te bezichtigen. VVV-kantoren bevinden zich in Zoutkamp en Dokkum.

Langs het Lauwersmeer loopt de Europese Wandelroute E9. In Nederland heet het gedeelte van de wandelroute ten oosten van de pont Wad- en Wierdenpad, ten westen Friese Kustpad.

Kruitfabriek Kollumerwaard[bewerken]

In het zuidelijke (Friese) gedeelte, de Kollumerwaard, bevindt zich het in onbruik geraakte munitiedepot van de kruitfabriek Muiden Chemie. Dit complex werd gebouwd na een ongeluk in de kruitfabriek in Muiden in 1983. Na het ongeluk, waarbij drie Surinaamse medewerkers omkwamen, werd gezocht naar een vervangende plek. De gemeente Muiden wilde niet meewerken waarop de gemeente Kollumerland in 1985 met het aanbod kwam om de fabriek daar te huisvesten (in verband met de 100 arbeidsplaatsen die de fabriek zou opleveren). In 1986 werd begonnen met het 20 miljoen gulden kostende complex. Het kreeg een omvang van 70 hectare naast een militair schietterrein en er zouden nieuwe kruitsoorten volgens een nieuw procedé worden getest. De provincie Friesland was ook erg enthousiast en 27 februari 1986 gaf de Raad van State goedkeuring voor de bouw. Drie milieuorganisaties probeerden de plannen nog te verhinderen, maar zonder resultaat. De fabriek werd gebouwd en werd in bedrijf gesteld. In 1987 bleek dat Muiden Chemie inclusief de vestiging in de Kollumerwaard hadden meegewerkt aan illegale kruitleveranties aan Iran, dat op dat moment de Irak-Iranoorlog uitvocht met buurland Irak en waarvoor een VN-wapenembargo gold. Het bedrijf kreeg meteen een exportverbod, waardoor het ineens met een grote partij kruit kwam te zitten en grote verliezen draaide. Daarop volgde een boete van 3 miljoen gulden waarvan 2,1 voorwaardelijk. De markt voor kruit was ook volledig ingestort en toen Gorbatsjov ook nog een ontspanningspolitiek ging voeren was het helemaal afgelopen. De voorraden kruit stapelden zich op en de werknemers werden naar huis gestuurd. In november 1990 werd de hele productie stopgezet in alle fabrieken van Muiden Chemie en in december ging het bedrijf failliet. De commissaris van de Koningin Hans Wiegel deed nog een poging om de fabriek open te houden, maar tevergeefs. Sindsdien staat het complex weg te rotten in het bos.

In de jaren erna zijn er verschillende plannen geweest voor het complex, zoals de bouw van een gevangenis, attractiepark, windmolenpark, de nieuwe locatie van zeehondencrèche Lenie 't Hart en de plaatsing van een aantal schotelantennes (Grondstation Marnewaard). In 2005 werd het terrein verkocht aan de Houtense projectontwikkelaar Phanos Molenland BV, die plannen had voor de aanleg van het zorgvakantiepark 'Lauwershage' op het terrein. Dit zou het eerste vakantiepark van Nederland moeten worden dat speciaal is toegerust op zorgbehoevenden. Het park met ongeveer 350 huisjes moest 180 directe en 50 indirecte banen opleveren. Staatsbosbeheer was echter tegen omdat zij vreesde voor verstoring van de vogels en het Lauwersmeergebied vrij wilde houden van te veel nieuwe projectontwikkelingen, zoals Esonstad en Villapark Lauwerssee. De start van de bouw van Lauwershage werd in 2008 vastgesteld op 2010,[2] maar in 2011 werd het plan definitief afgeblazen nadat de gemeente Kollumerland c.a. haar steun introk.

R.J. Cleveringsluizen bij het Lauwersmeer
R.J. Cleveringsluizen bij het Lauwersmeer

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. "De Lauwerszee-inpoldering. Grens door uitwateringsgeul. Twee nieuwe dorpen geprojecteerd", Nieuwsblad van het Noorden, 2 augustus 1955.
  2. "‘Effectrapportage Lauwershage in orde'", Leeuwarder Courant, 10 september 2008.

Overzicht van de 162 Natura 2000-gebieden in Nederland

Aamsveen (gebiedsnummer 55) · Abdij Lilbosch & voormalig Klooster Mariahoop (151) · Abtskolk & De Putten (162) · Achter de Voort, Agelerbroek & Voltherbroek (47) · Alde Feanen (13) · Arkemheen (56) · Bakkeveense Duinen (17) · Bargerveen (33) · Bekendelle (63) · Bemelerberg & Schiepersberg (156) · Bergvennen & Brecklenkampse Veld (46) · Biesbosch (112) · Binnenveld (voorheen Bennekomse Meent) (65) · Boddenbroek (52) · Boetelerveld (41) · Boezems Kinderdijk (106) · Borkeld (44) · Boschhuizerbergen (144) · Botshol (83) · Brabantse Wal (128) · Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein (104) · Brunssummerheide (155) · Bunder- en Elsloërbos (153) · Buurserzand & Haaksbergerveen (53) · Canisvlietse Kreek (125) · Coepelduynen (96) · De Bruuk (69) · De Wilck (102) · Deelen (14) · Deurnsche Peel & Mariapeel (139) · Dinkelland (49) · Donkse Laagten (107) · Drents-Friese Wold & Leggelderveld (27) · Drentsche Aa-gebied (25) · Drouwenerzand (26) · Duinen Ameland (5) · Duinen Den Helder-Callantsoog (84) · Duinen en Lage Land Texel (2) · Duinen Goeree & Kwade Hoek (101) · Duinen Schiermonnikoog (6) · Duinen Terschelling (4) · Duinen Vlieland (3) · Dwingelderveld (30) · Eemmeer & Gooimeer Zuidoever (77) · Eilandspolder (89) · Elperstroomgebied (28) · Engbertsdijksvenen (40) · Fochteloërveen (23) · Gelderse Poort (67) · Geleenbeekdal (154) · Geuldal (157) · Grensmaas (152) · Grevelingen (115) · Groot Zandbrink (80) · Groote Gat (124) · Groote Peel (140) · Groote Wielen (9) · Haringvliet (109) · Havelte-Oost (29) · Hollands Diep (111) · IJsselmeer (72) · Ilperveld, Varkensland, Oostzanerveld & Twiske (92) · Kampina & Oisterwijkse Vennen (133) · Kempenland-West (135) · Kennemerland-Zuid (88) · Ketelmeer & Vossemeer (75) · Kolland & Overlangbroek (81) · Kop van Schouwen (116) · Korenburgerveen (61) · Krammer-Volkerak (114) · Kunderberg (158) · Landgoederen Brummen (58) · Landgoederen Oldenzaal (50) · Langstraat (130) · Lauwersmeer (8) · Leekstermeergebied (19) · Leenderbos, Groote Heide & De Plateaux (136) · Lemselermaten (48) · Lepelaarplassen (79) · Leudal (147) · Liefstinghsbroek (21) · Loevestein, Pompveld & Kornsche Boezem (71) · Lonnekermeer (51) · Loonse en Drunense Duinen & Leemkuilen (131) · Maasduinen (145) · Manteling van Walcheren (117) · Mantingerbos (31) · Mantingerzand (32) · Markermeer & IJmeer (73) · Markiezaat (127) · Meijendel & Berkheide (97) · Meinweg (149) · Naardermeer (94) · Nieuwkoopse Plassen & De Haeck (103) · Noorbeemden & Hoogbos (161) · Noordhollands Duinreservaat (87) · Noordzeekustzone (7) · Norgerholt (22) · Oeffelter Meent (141) · Olde Maten & Veerslootslanden (37) · Oostelijke Vechtplassen (95) · Oosterschelde (118) · Oostvaardersplassen (78) · Oude Maas (108) · Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving (10) · Oudeland van Strijen (110) · Polder Westzaan (91) · Polder Zeevang (93) · Regte Heide & Riels Laag (134) · Roerdal (150) · Rottige Meenthe & Brandemeer (18) · Sallandse Heuvelrug (42) · Sarsven en De Banen (146) · Savelsbos (160) · Schoorlse Duinen (86) · Sint-Jansberg (142) · Sint Pietersberg & Jekerdal (159) · Sneekermeergebied (12) · Solleveld & Kapittelduinen (99) · Springendal & Dal van de Mosbeek (45) · Stelkampsveld (60) · Strabrechtse Heide & Beuven (137) · Swalmdal (148) · Teeselinkven (59) · Uiterwaarden IJssel (38) · Uiterwaarden Lek (82) · Uiterwaarden Neder-Rijn (66) · Uiterwaarden Waal (68) · Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht (36) · Ulvenhoutse Bos (129) · Van Oordt's Mersken (15) · Vecht- en Beneden-Reggegebied (39) · Veerse Meer (119) · Veluwe (57) · Veluwerandmeren (76) · Vlijmens Ven, Moerputten & Bossche Broek (132) · Vogelkreek (126) · Voordelta (113) · Voornes Duin (100) · Waddenzee (1) · Weerribben (34) · Weerter- en Budelerbergen & Ringselven (138) · Westduinpark & Wapendal (98) · Westerschelde & Saeftinghe (122) · Wieden (35) · Wierdense Veld (43) · Wijnjeterper Schar (16) · Willinks Weust (62) · Witte en Zwarte Brekken (11) · Witte Veen (54) · Witterveld (24) · Wooldse Veen (64) · Wormer- en Jisperveld & Kalverpolder (90) · Yerseke en Kapelse Moer (121) · Zeldersche Driessen (143) · Zoommeer (120) · Zouweboezem (105) · Zuider Lingedijk & Diefdijk-Zuid (70) · Zuidlaardermeergebied (20) · Zwanenwater & Pettemerduinen (85) · Zwarte Meer (74) · Zwin & Kievittepolder (123)


Externe link: Gebiedendatabase Ministerie Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit