Słupsk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Słupsk
Stolp
Stad in Polen Vlag van Polen
POL Słupsk flag 1.svg POL Słupsk COA 1.svg
Słupsk
Słupsk
Situering
Woiwodschap Pommeren
District stadsdistrict
Gemeente Słupsk
Coördinaten 54° 28′ NB, 17° 2′ OL
Algemeen
Oppervlakte 43,15 km²
Inwoners (31-12-2010) 96.655 (2289 inw/km²)
Overig
Identificatiecode 22630
Website www.slupsk.pl
Foto's
Zicht op de stad met links het stadhuis
Zicht op de stad met links het stadhuis
Portaal  Portaalicoon   Polen

Słupsk (Duits: Stolp) is een stad in Polen. De stad maakt deel uit van de powiat Słupski in de woiwodschap Pommeren en telt 96.655 inwoners (2010).

De gelijknamige gemeente bestaat uit tientallen plaatsen rond de stad. Słupsk is het bestuurscentrum van deze landgemeente maar behoort er zelf niet toe.

Geschiedenis[bewerken]

Słupsk werd in 1240 als Stolp voor het eerst genoemd. De stad werd al als nederzetting in de 9de eeuw aangeduid bij een doorwaadbare plaats in de Stolpe. Als met een burcht bevestigde plaats kreeg ze een functie aan de handelsweg tussen Stargard in Pommeren en Danzig. Na tijdelijke Poolse, afgewisseld door Deense, koninklijke heerschappij kwam het hertogdom Pommeren bij het Duitse Rijk. In 1265 kreeg Stolp van de hertogen stadsrechten en in 1365 trad ze toe tot de Hanze. Handelslieden en handwerkers uit de Noordduitse steden vestigden zich hier. Zij moesten hun nieuwe stad wel vrijkopen van de Duitse Orde, waaraan de hertogen van Pommeren de stad uit geldnood verpand hadden. De bloei werd in de volgend eeuwen telkens weer onderbroken door stadsbranden en tenslotte werd de stad verwoest door de Zweden in de Dertigjarige Oorlog. Brandenburg-Pruisen kreeg Pommeren en daarmee de stad Stolp in 1648 definitief in bezit. De stad telde toen nog maar 2.000 inwoners, minder dan de helft van het aantal in voorgaande eeuwen. De Pruisische koning stichtte er in 1769 een officiersopleiding voor de zonen van de Pommerse adel. Pas in 1850 passeerde het bevolkingsgetal de 10.000. Een verdere groei kon plaatsvinden door de uitbouw van een haven – Stolpermünde - en de aansluiting op het spoorwegnet in de jaren 1869-1878. In 1898 was Stolp tot 26.000 inwoners gegroeid en daarmee werd het bestuurlijk tot een Stadtkreis verheven. De militaire betekenis werd vergroot door de legering van een garnizoen en de bouw van een luchthaven (1926). Toeloop van het platteland deed de inwoners tot ruim 41.000 toenemen in 1925. Godsdienstig was de bevolking zo goed als geheel luthers. Ca. 5 % was Joods en roomskatholieken groeiden tot 3% in 1939. Politiek was de bevolking van de stad in meerderheid linksgeoriënteerd hoewel de Duits-nationalen er een grote minderheid vormden, die de basis zou worden van de 49% NSDAP stemmen in de laatste vrije verkiezing van 1933. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog leed de stad door toedoen van het Rode Leger grote schade. Op 8 maart 1945 werd de stad door de Sovjet-troepen bezet en de binnenstad vervolgens afgebrand. Daarna kwam de stad aan Polen, waarbij de Duitse inwoners werden verdreven of vermoord en vervangen door Poolse nieuwkomers of Oekraïners die door de regering in Warschau waren gedeporteerd vanuit het westen van de wojewodschap Lwów. Zie Verdrijving van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog. Van 1945 tot 1950 hoorde de nu Słupsk geheten stad tot de woiwodschap Stettin, vervolgens tot 1975 tot de Woiwodeschaft Koszalin.Van 1975 tot 1998 was de stad hoofdstad van een eigen Woiwodeschap Słupsk (1975–1998). De stad is tot een bevolkingscentrum van 100.000 inwoners uitgegegroeid en een educatief en cultureel centrum voor het oosten van Pommeren geworden.

Bezienswaardigheden[bewerken]

  • Hertogelijke burcht uit het jaar 1507, als renaissanceslot uitgebouwd in de jaren 1580-’87. Na de oorlog in die stijl gereconstrueerd. Tegenwoordig provinciaal museum.
  • De Nieuwe Poort (das Neue Tor) in de stadsomwalling, ca. 1500
  • De Slotmolen, in vakwerkbouw gereconstrueerd
  • Mariakerk ca. 1350, de vroegere lutherse Stadtkirche, nu katholiek.
  • Neogothische lutherse Kreuzkirche ca 1860, die ook na 1945 luthers bleef.
  • Raadhuis ca 1900 in neogothische stijl.
  • In de laat 19de eeuwse stadsuitleg zijn vele Wilhelminische gebouwen bewaard gebeven.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Partnersteden[bewerken]

Carlisle, Flensburg en Słupsk hebben samen een driemansstedenband.

Geboren in Słupsk/Stolp[bewerken]

  • Siegfried II. Bock (–1446), kanselier van de Deense koning
  • Ewald Christian Leopold von Kleist (1824–1910), generaal in het koninklijk Pruisische en keizerlijk Duitse leger
  • Heinrich von Stephan (1831-1897), Duits oprichter van de Wereldpostvereniging en uitvinder van de briefkaart
  • Gustav Kauffmann (1854–1902), vrijzinnig-liberaal afgevaardigde in de Rijksdag en burgemeester van Berlijn
  • Otto Freundlich (1878-1943), beeldhouwer, graficus en kunstschilder
  • Georg von der Marwitz (1856–1929), generaal van het keizerlijke leger in de Eerste Wereldoorlog
  • Walter Lichel (1885–1969), Wehrmachtgeneraal in de Tweede Wereldoorlog
  • Hermann Wilke (1885–1954), SPD politicus, tijdens de naziperiode gevangengezet en na 1945 in West-Berlijn SPD-bestuurder
  • Fritz Jessner (1889–1946), theaterdirekteur en regisseur, vluchtte vanwege zijn Joodse afkomst naar de Verenigde Staten
  • Kurt Tuchler (1894–1978), jurist en zionist, vertrok in 1936 naar Tel Aviv
  • Johannes Geiss (1926), fysicus aan de universiteiten van Chicago, Miami en tenslotte aan het International Space Science Institute in Bern
  • Heinrich Gemkow (1928), vice-voorzitter van de DDR Kulturbund tot 1990
  • Wolf Gerlach (1928–2012), tekenaar en bedenker van de Mainzelmännchen
  • Carl de Boor (1937), hoogleraar wiskunde en computerwetenschap aan de University of Wisconsin–Madison
  • Ulrich Beck (1944), hoogleraar sociale en politieke wetenschap in Londen en München
  • Tomasz Iwan (1971), Pools voetballer
Bronnen, noten en/of referenties