Edinburgh

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Edinburgh (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Edinburgh.
Edinburgh
Schots-Gaelisch: Dùn Èideann
Schots: Edinburgh, Embra, Embro, Edinburrie
Plaats in Schotland Vlag van Schotland
Edinburgh
Edinburgh
Scotland
Situering
Raadsgebied (council area) City of Edinburgh
Lieutenancy area Edinburgh
Coördinaten 55° 57' NB, 3° 10' WL
Algemeen
Inwoners 482 640 (2012)
Grid code NT275735
Overig
Postcode(s) EH1-EH13; EH14 (deels); EH15-EH17
Netnummer(s) 0131
Post town EDINBURGH
Website www.edinburgh.gov.uk
Portaal  Portaalicoon   Verenigd Koninkrijk
Edinburgh, oude en nieuwe stad
Werelderfgoed cultuur
Cockburn Street in Edinburgh
Cockburn Street in Edinburgh
Land Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria ii, iv
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 728
Inschrijving 1995 (19e sessie)
UNESCO-werelderfgoedlijst
Pub bij Haymarket, Edinburgh.
Zicht op Edinburgh vanaf het kasteel.

Edinburgh (Schots-Gaelisch: Dùn Èideann, Schots: Embra, Embro of Edinburrie, poëtisch: Edina of Dunedin, Nederlands ook: Edinburg) is sinds 1437 de hoofdstad van Schotland. De stad (city) ligt aan de oostkust, aan de zuidzijde van de Firth of Forth, en is de zetel van het Schots Parlement, dat in 1999 opnieuw is ingesteld. De stad wordt door inwoners soms liefkozend Auld Reekie ("Oude Rokerd") genoemd. De stad is niet de grootste stad van Schotland, dat is Glasgow.

Geschiedenis[bewerken]

Edinburgh begon als een fort op de gemakkelijk verdedigbare Castle Rock. De eerste bewoners, oer-Schotten, leefden vanaf ongeveer 6000 v.Chr. aan de voet van deze rots. In de bronstijd rond 1000 v.Chr. zijn nederzettingen op deze rots opgericht. Nadat de Romeinen in de 1e eeuw n.Chr. naar Schotland oprukten, kwamen zij in contact met de Keltische stam der Votadini (later Goddodin), van wie de vesting (dun eidyn) op de burchtrots stond. In de 7e eeuw werd het fort veroverd door de Engelsen (Northumbriërs) inclusief heel Zuid-Schotland. De Engelsen noemden het fort Eiden's burgh. ("Burgh" is zowel Nederlands als oud-Engels voor: burg, burcht, fort, veste, vesting of versterking).

In de 10e eeuw werd het fort heroverd door de Schotten. In 1070 bouwden de koning Malcolm III van Schotland Canmore en zijn katholieke Engelse echtgenote Margaret de eerste burcht op de rots. Tussen 1084 en 1153 stichtte hun gelovige zoon, David I van Schotland, Holyrood Abbey en de stad (burgh) Edinburgh rond de burcht.

In 1290 probeerde Engeland na de dood van Margaret (koningshuis MacMalcolm) Schotland te heroveren. Edinburgh werd platgebrand, maar toch benoemd tot hoofdstad van Schotland, nadat Robert the Bruce Edinburgh in 1329 tot koningsstad (Royal Burgh) bekroonde. In 1371 begon met Robert II de Stuart-dynastie, 'Stewart' op zijn Engels. Gedurende de periode van 1488 tot 1513 ontstond onder de regering van renaissancevorst Jacobus IV van Schotland de Grote Zaal van Edinburgh Castle en werd begonnen met de bouw van Palace of Holyroodhouse. Met Leith als haven werd Edinburgh al snel een belangrijk handelscentrum.

De calvinist John Knox en de Schotse edelen introduceerden tegen de wil van koningin Maria I van Schotland het protestantisme in Schotland. Toen in 1573 een burgeroorlog ontstond, stond Edinburgh aan de kant van Maria, totdat het in 1573 werd heroverd. In 1603 erfde de zoon van Maria, Jacobus VI van Schotland ook de Engelse troon en verhuisde de hofhouding naar Londen. De presbyteriaanse Schotse oppositie verzette zich in 1638 tegen de hegemoniale nastrevingen van de Schotse Stuarts en ontwierp het National Convenant. Het document werd op het Greyfriars-kerkhof ondertekend door de burgers van Edinburgh. In het kader van de vereniging met Engeland (Act of Union) in 1707 werd het Parlement van Schotland opgeheven. Edinburgh en Glasgow hadden baat bij hun pro-Engelse houding en maakten een economische bloei door.

Tijdens het gouden tijdperk (Age of Improvement) in de 18e eeuw werd de Georgiaanse New Town gebouwd onder leiding van Henry Playfair. Hij ontwierp niet alleen de huizen maar ook het stratenplan. Door zijn werk kreeg de hoofdstad de naam Athene van het Noorden. Om dit kracht bij te zetten kwam het stadsbestuur begin 19e eeuw op het idee om het Parthenon na te bouwen op Calton Hill. Maar Edinburgh was inmiddels zo arm dat het alleen de façade kon laten bouwen. Dit bouwwerk kreeg dan ook de bijnaam "The Pride and Poverty of Edinburgh". Rond 1880 groeide het aantal inwoners van het Victoriaanse Edinburgh boven de 300.000 uit. De sociale kloof tussen de rijke New Town en de vuile stegen van Old Town was enorm. Station Edinburgh Waverley en Forth Bridge stonden voor de technische vooruitgang, maar op economisch gebied werd Edinburgh door Glasgow met zijn zware industrie afgetroefd.

In 1934 werd de Scottish National Party (SNP) opgericht. In de volgende decennia werd hun roep op verregaande decentralisatie (devolution) steeds luider. In 1996 gaf Engeland de Stone of Destiny (Steen van het Lot) terug, waarop de Schotse koningen gekroond werden. Een jaar later spraken de Schotten zich in een referendum uit over meer autonomie. In 1999 opende koningin Elizabeth II het Schots Parlement, het eerste sinds 1707.

Een rampzalige vuurzee vernietigde in 2002 Cowgate en delen van de oude stadskern. In 2004 maakten Schotse volksvertegenwoordigers voor het eerst gebruik van het nieuwe parlementsgebouw tegenover Holyrood Palace.[1]

Klimaat[bewerken]

Over het algemeen kent Edinburgh, net als de rest van Schotland, een gematigd zeeklimaat met relatief zachte winters en zeer koele zomers, al valt er in Edinburgh slechts ongeveer half zo veel neerslag als in Glasgow.

Weergemiddelden voor Edinburgh
Maand jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Jaar
gemiddeld maximum (°C) 6,4 6,8 8,8 10,9 14,2 17,0 19,0 18,7 16,0 12,6 9,0 7,0 12,2
gemiddeld minimum (°C) 0,7 0,9 2,1 3,4 5,8 8,6 10,5 10,4 8,5 5,9 2,7 1,3 5,1
neerslag (mm) 64,2 44,7 52,2 42,5 49,1 52,5 57,6 53,3 62,4 69,5 61,4 66,8 676,2
bron: Metoffice.gov.uk[2]

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Edinburgh heeft circa 450.000 inwoners, en is een van de lieutenancy areas en een raadsgebied (council area).

Cultuur[bewerken]

Evenementen[bewerken]

Edinburgh is bekend van het internationale Edinburgh Festival, een combinatie van diverse muziek- , opera-, dans- en theateruitvoeringen, dat in de zomer vele toeristen trekt. Op dit internationaal kunstfestival treden de beroemdste kunstenaars en ensembles van de wereld op.

In augustus wordt ieder jaar de Royal Edinburgh Military Tattoo gehouden, een wereldvermaarde taptoe waar legeronderdelen uit de hele wereld aan deelnemen. Ten minste eenmaal tijdens de vaker uitgevoerde taptoe komt Koningin Elizabeth II kijken. Deze militaire muziekparade vindt in de avonduren plaats op het wandelplein voor Edinburgh Castle met Pipe Bands die doedelzak spelen en trommelen. Er paraderen traditionele regimenten en motor- en luchtlandingsdivisies doen een reeks stunts. Op het einde wordt het Schotse lied Auld Lang Syne gezongen.

Rond Nieuwjaar is er vier dagen lang feest, wat het Hogmanay-festival wordt genoemd. Er vinden dan concerten plaats in Princes Street Gardens en in de kathedraal. Eveneens wordt er vuurwerk van op de zeven heuvels van de stad afgeschoten. Aansluitend gaat men volgens de traditie first footing: aankloppen bij vreemden of vrienden, want de eerste bezoeker van het nieuwe jaar zou geluk brengen.

Het Britse Open wordt om de paar jaar gehouden op de Muirfield-golfbaan bij Edinburgh. De Britten noemen het liever 'The Open', want deze wedstrijd is één van de vier Majors ieder jaar. Nick Faldo won hier twee van zijn drie Open-titels.

Eind augustus vindt er het Edinburgh International Film Festival plaats.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Vlag van Edinburgh.
Monument te Edinburgh ter ere van Sir Walter Scott.

Een van de bekendste bezienswaardigheden van de stad is Edinburgh Castle, dat is gebouwd op een vulkanische rots. Op Calton Hill staat een Griekse Akropolis (Edinburgh wordt daarom wel het Athene van het Noorden genoemd.)

Edinburgh heeft verder een dierentuin, Edinburgh Zoo en een botanische tuin, Royal Botanic Garden Edinburgh.

In Edinburgh heeft zich het ware verhaal afgespeeld van de skyeterriër Bobby, ook wel "Greyfriars Bobby" genoemd. Nadat zijn baasje John Gray, een politieman te Edinburgh, overleed op 15 februari 1858, sliep Bobby gedurende 14 jaren bij het graf van zijn baasje op Greyfriars Kirkyard bij Greyfriars' Kirk. Bobby werd door veel mensen op de klokslag van één uur 's middags gezien waarop hij naar het koffiehuis ging en daar zijn middagmaal van de eigenaar kreeg. Bovendien werd de licentie (een voorloper van hondenbelasting) betaald door de provoost van Edinburgh, Sir William Chambers, die een groot dierenliefhebber was. Bobby overleed in 1872. Een gedenkteken ter ere van Bobby, geprezen om zijn loyaliteit, staat in Greyfriars Place, vóór het voormalige koffiehuis, nu pub. De Kirkyard ligt er direct achter.

Musea[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie National Galleries of Scotland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Enkele andere musea in Edinburgh zijn:

Old Town en New Town[bewerken]

De binnenstad van Edinburgh bestaat uit Old Town en New Town. De Old Town bestaat uit een kasteel en een hoofdstraat met stegen in een visgraatpatroon. Deze hoofdstraat wordt de Royal Mile genoemd. De Royal Mile loopt van het kasteel naar Palace of Holyroodhouse en is voornamelijk voorzien van toeristische winkeltjes.

Het kasteel is gebouwd op een rots (de zogenoemde Castle Rock). Genoemde stegen worden closes genoemd. De New Town is een schoolvoorbeeld van een zorgvuldig geplande stadsuitbreiding uit de 18e eeuw. Het strekt zich uit rondom de winkelstraten van Princes Street, George Street en Queen Street. De Georgiaanse bouwstijl domineert. Sinds 1995 staan de Old Town en New Town op de UNESCO Werelderfgoedlijst.

Holyrood en Arthur's Seat[bewerken]

In het zuidoostelijke stuk van de Old Town loopt een 261 ha grote park van het koningspaleis Holyrood omhoog naar de 251 m hoge vulkaankegel Arthur's Seat. Bovenaan is er een panoramisch uitzicht over de stad, de rivier Forth en de omgeving van de stad. Niet zo ver van de rand van het park ligt het hypermoderne, zich snel ontwikkelende deel van Holyrood rondom het Schots Parlement.

Haven[bewerken]

Edinburgh had vroeger uitgestrekte dokken. Het havengebied, Leith, is geherstructureerd, en de haven wordt nu voornamelijk aangedaan door cruiseschepen die naar Noorwegen, Zweden, Denemarken, Duitsland en Nederland varen. In de haven ligt nu het 'Royal Yacht Britannia', een voormalig schip van de koninklijke familie, dat toegankelijk is voor toeristen. Vanuit Rosyth, een stadje net ten noorden van Edinburgh, was er tot september 2008 een veerverbinding met Zeebrugge. Deze verbinding zal in het voorjaar van 2009 door Norfolkline worden hervat.

Uitgevers[bewerken]

De Encyclopædia Britannica werd aanvankelijk uitgegeven in Edinburgh, door Adam Black en Charles Black. Ook twee van de drie belangrijkste Britse cartografen kwamen uit Edinburgh.

Rockstar North[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Rockstar North voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In Edinburgh staat ook de studio Rockstar North van Rockstar Games waar o.a. de Grand Theft Auto-reeks wordt gemaakt.

Transport[bewerken]

Edinburgh ligt aan het eindpunt van de A1 vanuit Newcastle upon Tyne en Londen. De M8 verbindt de stad met Glasgow en de M9 met Falkirk en de Schotse Hooglanden. Via de Forth Road Bridge (M90) kan men Perth en Fife bereiken.

Edinburgh heeft een rondweg, maar dit is geen autosnelweg en deze is in het noorden en oosten weinig van een gewone stadsweg te onderscheiden. Aan de zuidzijde van de stad wordt de rondweg gevormd door de A720 (Edinburgh City Bypass), een expresweg die de belangrijkste doorgaande wegen van Schotland met elkaar verbindt. Aan de noord- en oostzijde wordt de rondweg gevormd door de A902, de A199 en de A1.

Het grootste treinstation is Station Edinburgh Waverley, gelegen tussen de Old Town en de New Town. Vanaf Waverley zijn vele bestemmingen in Schotland en Engeland per trein bereikbaar. Ook Station Haymarket is een belangrijk station, vooral omdat dit in het zakendistrict ligt. Andere stations zijn Station Brunstane, Station Curriehill, Station Dalmeny (voor Queensferry), Station Edinburgh Park, Station Kingsknowe, Station Newcraighall, Station Shawfair, Station Slateford, Station South Gyle en Station Wester Hailes. Edinburgh heeft een klein lokaal spoorwegnetwerk, uitgevoerd door Edinburgh Crossrail.

Nabij Gogar ligt Edinburgh Airport. Vervoer vanaf de stad naar het vliegveld geschiedt sinds 31 mei 2014 met een gloednieuwe tramlijn.

Partnersteden[bewerken]

Edinburgh heeft de volgende zustersteden:[3]

Daarnaast is het een partnerstad van:[3]

En het heeft ook een vriendschapsband met:[3]

Geboren in Edinburgh[bewerken]

Verbleven in Edinburgh[bewerken]

  • Robert Burns (dichter) woonde een aantal jaren in Edinburgh
  • Charles Darwin (bioloog), studeerde in 1825 in Edinburgh
  • John Boyd Dunlop (uitvinder luchtband), studeerde in 1859 af in Edinburgh, en werkte ongeveer 10 jaar als dierenarts in de stad
  • J.K. Rowling (schrijfster Harry Potter), schreef haar eerste boek in de Edinburghse coffee-shop The Elephant House (21 George IV Bridge)
  • George Taylor, botanicus

Externe links[bewerken]

Logo Wikimedia Commons
Commons heeft meer mediabestanden op de pagina Edinburgh.
Logo Wikivoyage
Wikivoyage heeft een reisgids over Edinburgh.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Susanne Tschirner,Edinburgh - Glasgow en Highlands, ANWB Uitgeverij Boeken, Harry Schuring, 2006, 120 p.
  2. Edinburgh 1971–2000 averages op Metoffice.gov.uk
  3. a b c (en) Twin and Partner Cities, Edinburgh - the city of Edinburgh council, geraadpleegd op 25 maart 2014