Georgiaans

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor de taal van het land Georgië, zie Georgisch.
Een Georgiaans huis in Salisbury

Georgiaans (Engels: Georgian) is de naam van een bouwstijl die in Groot-Brittannië gebruikelijk was tussen 1720 en 1840. Ze straalde ook uit naar de Britse koloniën, in het bijzonder naar de huidige Verenigde Staten. De naam van de stijl heeft betrekking op de opvolgende Britse koningen George I tot en met George IV.

Geschiedenis en grondbeginselen[bewerken]

een voormalig stadhuis (guildhall) in Dunfermline, gebouwd tussen 1807 en 1811

Het Georgiaans volgde op de Engelse barok van Christopher Wren, John Vanbrugh and Nicholas Hawksmoor. De belangrijkste architecten die aan de basis van het Georgiaans stonden waren Colen Campbell, die schrijver was van het invloedrijke boek: Vitruvius Britannicus, Richard Boyle en zijn leerling William Kent, Thomas Archer and the Venetiaan Giacomo Leoni, welke het grootste deel van zijn loopbaan in Engeland vervulde.

De bouwstijlen die hieruit ontstonden kan men in zeven categorieën onderverdelen. De oorspronkelijke hoofdrichting was verwant aan de op het Europese continent toen gebruikelijke rococo. Vanaf het midden der jaren '60 van de 18e eeuw werden neoclassicistiche elementen dominant. Tot deze richting behoren Engelse architecten als: Robert Adam, James Gibbs, William Chambers, James Wyatt, Henry Holland en John Soane. Het was hierbij van belang om de verhouding tussen de diverse maten van het bouwwerk zorgvuldig te kiezen en ook om symmetrie na te streven. Het Georgiaans werd regelmatig toegepast bij stadsuitbreidingen. Ook een rij woningen moest een regelmatig aanzien hebben. Rood, oker en wit waren de meest gebruikte kleuren in de Georgiaanse architectuur, maar tegenwoordig zijn Georgiaanse huizen doorgaans in een groot aantal kleuren geschilderd.

Koloniale Georgiaanse architectuur[bewerken]

Voorgevel van het Hammond-Harwood House

De Georgiaanse architectuur werd op grote schaal toegepast in de Britse koloniën. In de Amerikaanse koloniën vermengde het Georgiaans zich met neopalladianisme, wat resulteerde in de federale stijl. De huizen en hun ornamenten waren geheel uit hout gemaakt, zelfs de kolommen werden uit hout gedraaid op een zeer grote draaibank. Het College of William and Mary in Williamsburg, is een fraai voorbeeld van de Georgiaanse bouwstijl in Amerika.

Betekenis[bewerken]

In tegenstelling tot de barokke bouwstijl, die vooral betrekking had op paleizen en kerken, werd de Georgiaanse bouwstijl ook toegepast in woonhuizen voor de hogere en middenklasse. Een goed voorbeeld van een dergelijke woning is het Hammond-Harwood House uit 1774 dat zich bevindt in Annapolis, ontworpen door de koloniale architect William Buckland en geïnspireerd door de Villa Pisani, die is afgebeeld in Andrea Palladio's I Quattro Libri dell'Architettura.

Het Georgiaanse architectuurprincipe kon zich gemakkelijker verspreiden dan voorgaande bouwstijlen, omdat men nu beschikte over prentenverzamelingen die met goedkope etstechnieken konden worden vermenigvuldigd. Zo konden deze principes als lesmateriaal worden gebruikt. Voordien gebeurde dat door de uitwisseling van directe ervaringen via het leerjongensysteem, zodat regionale verschillen veel meer uitgesproken waren.

Na omstreeks 1840 werd de Georgiaanse bouwstijl meer en meer verdrongen door de neostijlen (en: revival styles). In de Verenigde Staten werd de stijl na de Amerikaanse Revolutie minder populair omdat ze herinneringen aan de Engelsen opriep. Begin 20e eeuw werd het Georgiaans er zélf als een neostijl opnieuw toegepast (colonial revival). In Canada daarentegen werd de Georgiaanse stijl juist weer toegepast als symbool voor trouw aan Engeland.

Ook in Engeland werd het Georgiaans in het begin van de 20e eeuw als neostijl toegepast (neo-Georgian). Zelfs tot eind jaren '50 van de 20e eeuw werd er gebouwen in deze stijl ontworpen, terwijl ook tegenwoordig nog huizen worden gebouwd die geïnspireerd zijn door het Georgiaans.