Staats-Spaanse Linies

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Staats-Spaanse Linies is een stelsel van verbindingslinies die tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) en de Spaanse Successieoorlog (1701–1714) is ontstaan in Staats-Vlaanderen en in het Spaanse gebied onmiddellijk daarbuiten: Zeeuws-Vlaanderen, Antwerpen en Oost- en West-Vlaanderen. Deze Linies bestonden uit door dijken verbonden forten, schansen en redoutes. Ze werden aangevuld met versterkte steden en brede wateren.

Tegenwoordig zijn vele overblijfselen van deze Linies duidelijk in het landschap aanwezig en vertegenwoordigen hoge cultuurhistorische en natuurwaarden.

Inhoud

[bewerken] Geschiedenis

[bewerken] Tachtigjarige Oorlog

Vanaf 1581 begon Parma met de herovering van de Zuidelijke Nederlanden en in 1583 was vrijwel heel Zeeuws-Vlaanderen veroverd, op de steden Sluis, Biervliet en Terneuzen na, die nog Staats waren. Van hier uit begon men de dijken door te steken, waardoor de zee het grootste deel van het land overstroomde en de bevolking goeddeels wegtrok. De geulen tussen de eilanden vormden barrières voor de Spaanse troepen. Ondanks dit hadden de Spanjaarden omstreeks 1600 geheel Zeeuws-Vlaanderen in handen, op de eilanden van Biervliet en Terneuzen/Axel na. Toen keerden de kansen en Prins Maurits wist Philippine te veroveren en wilde van daar naar Duinkerken oprukken om de Duinkerker Kapers te verslaan. Dit resulteerde in de Slag bij Nieuwpoort die door Maurits werd gewonnen. Kort daarna echter werd Philippine weer Spaans, maar de Staatsen veroverden West Zeeuws-Vlaanderen in 1604. Philippine kwam echter pas weer in 1633, het Land van Hulst en Sas van Gent kwamen eerst in 1645 in Staatse handen.

De inundaties werden pas zeer geleidelijk weer ongedaan gemaakt. Herdijking vond mede om militaire redenen plaats, namelijk om versterkte steden met elkaar te verbinden. Pas tijdens het Twaalfjarig Bestand werd er weer op grote schaal ingepolderd.

Aan weerszijden van de ontstane 'grens' werden nu reeksen verdedigingswerken gebouwd: Steden werden met wallen en bastions versterkt, forten, redouten en schansen werden gebouwd en uiteindelijk werden de belangrijkste verdedigingswerken met elkaar verbonden door dijken, waardoor Linies van Communicatie ontstonden. Bij sommige forten verrezen complete dorpen, met huizen, kerk, en windmolens.

De eerste linies verrezen tegen het einde van de 16e eeuw, en ook in de eerste decennia van de 17e eeuw werden er vele aangelegd. Uiteraard gingen ze wel eens over van Staatse in Spaanse handen en omgekeerd. Niet alle forten en linies hebben even lang bestaan. Sommige werden verwoest door krijgsgeweld, andere door inundaties zoals bij de inval van de Fransen in 1672. In vredestijd werden ze vaak niet onderhouden en vervielen ze.

[bewerken] Verdere geschiedenis

Hoewel de Linies door de Vrede van Münster in 1648 in feite overbodig waren, waren er diverse krijgshandelingen die de machten aan een of beide zijden van de grens noopten om de Linies weer te activeren. Zo was daar de inval van de Fransen in 1672, de Spaanse Successieoorlog (1701-1714), de Oostenrijkse Successieoorlog (1740-1748) en daarna de Franse opmars van 1794 en uiteindelijk de Belgische Opstand van 1830. Gedurende al deze troebelen werd een deel van de Linies geactiveerd al droegen ze nauwelijks bij aan enig militair succes.

[bewerken] Huidige situatie

In de huidige provincies West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen en Zeeland bevinden zich in de omgeving van de grens tussen België en Nederland meer dan 160 forten, redouten en versterkte stadjes die door Spaanse, Nederlandse en Franse legertroepen aangelegd werden tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568 - 1648) en de Spaanse Successieoorlog (1701 - 1714). Heel wat van deze forten zijn met elkaar verbonden door middel van liniedijken. Deze verdedigingswerken worden de Staats-Spaanse Linies genoemd.

De meeste versterkingswerken werden aangelegd volgens het Oudnederlands vestingstelsel, oorspronkelijk ontworpen door Simon Stevin. Deze onderscheidden zich van de door de Italianen ontwikkelde stijl door het gebruik van natte in plaats van droge grachten, en door de kleinere verdedigingswerken, zoals schansen, een vierkante in plaats van vijfhoekige vorm te geven, wat goedkoper was. Een aantal sites werden ook in latere oorlogen nog herbruikt, en aangepast volgens de toen gangbare vestingbouwkundige principes.

Sommige verdedigingswerken zijn nog goed zichtbaar in het landschap (voorbeelden zijn Fort Nassau bij Retranchement, Fort Liefkenshoek en de stadswallen van vestingstad Hulst), andere zijn nog nauwelijks te zien, en alleen maar met een geoefend oog terug te vinden. Heel wat zijn nu natuurgebiedjes gevonden, en hebben een hoge ecologische waarde.

[bewerken] Blikvangers

Fort Liefkenshoek

[bewerken] Restauratie

In 2006 en 2007 werd er gestart met de restauratie van verschillende forten in het gebied. De Olieschans (Aardenburg), de stadswallen van Damme, een aantal forten van de Linie van Communicatie in Axel (Fort Sint-Jacob, Fort Sint-Joseph en Fort Sint-Livinus) werden heringericht in het kader van een Europees project. De restauratie werd in de meeste gevallen gekoppeld aan natuurontwikkeling.

In IJzendijke werd een museum over de Staats-Spaanse Linies geopend, Het Bolwerk.

[bewerken] Lijst van forten, redoutes, vestingsteden en linies

Onderstaande lijst is een opsomming van de forten, redoutes, vestingsteden en linies die deel uitmaken van de Staats-Spaanse linies (heel tijdelijke verdedigingswerken werden hier niet opgenomen). Ze zijn ingedeeld per gemeente. Een aantal van de forten bevinden zich pal op de grens van twee gemeenten, maar staan slechts éénmaal in de lijst. De data tussen haakjes verwijzen naar het jaar waarin de verdedigingswerken opgericht werden.

[bewerken] Forten en Redoutes

[bewerken] Assenede

[bewerken] Beveren

[bewerken] Brugge

[bewerken] Damme

[bewerken] Hulst

[bewerken] Knokke-Heist

[bewerken] Moerbeke

[bewerken] Sint-Gillis-Waas

[bewerken] Sluis

[bewerken] Westelijke reeks
[bewerken] Linie van Oostburg
[bewerken] Passageule-Linie

[bewerken] Stekene

[bewerken] Terneuzen

Fort Sint-Jacob

[bewerken] Zelzate

[bewerken] Vestingsteden

[bewerken] Linies

[bewerken] Externe links

[bewerken] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

  1. ↑ Atlas van de historische vestingswerken, Zeeland 2004, p. 167
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Staats-Spaanse_Linies&oldid=29168418"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren