Terneuzen (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Terneuzen
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Terneuzen
(Details)
Terneuzen (stad)
Terneuzen (stad)
Situering
Provincie Zeeland
Gemeente Terneuzen
Coördinaten 51° 19′ NB, 3° 50′ OL
Algemeen
Inwoners (01-01-2014) 24.985
Overig
Website www.terneuzen.nl
Foto's
Stadhuis Terneuzen
Stadhuis Terneuzen
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Terneuzen (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Zeeuws: Terneuzen of Neuzen) is een stad in de provincie Zeeland in de gelijknamige gemeente Terneuzen, waarvan het de hoofdplaats is. Terneuzen is een van de laatste plaatsen die stadsrechten heeft verkregen. Terneuzen telt 24.985 inwoners (2014). Daarmee is het de vierde stad van Zeeland.

Terneuzen vervult een centrumfunctie in Zeeuws-Vlaanderen; er is bijvoorbeeld een relatief groot streekziekenhuis, theater, Podium, (overdekte) zwembaden, skihal, verschillende winkelcentra en winkelstraten en een bioscoop.

De Haven van Zeeland, waartoe zowel de haven van Terneuzen als van Vlissingen behoort, worden gezien als de derde haven van Nederland na Rotterdam en Amsterdam.

De belangrijkste watervoorzieningen voor recreatieve doeleinden zijn de Otheensche Kreek, de Westerschelde en de Braakman. Ten westen van het kanaal ligt de voornaamste vestiging van Dow Chemical in Europa. Deze chemiereus is thans de grootste werkgever binnen de provincie Zeeland.

Geschiedenis[bewerken]

Terneuzen is voor het grootste deel van haar geschiedenis slechts een klein havendorp/havenstadje geweest. In de 19de en 20ste eeuwen (en dan voornamelijk tweede helft van de 20ste eeuw tot heden) heeft dit kleine havenstadje zich echter rap getransformeerd tot de moderne, dynamische havenstad van vandaag. De bevolkingsontwikkeling van Terneuzen-Stad is als volgt: 200 inwoners in 1700, 300 inwoners in 1750, 380 inwoners in 1779, 571 inwoners in 1811, 607 inwoners in 1821, 884 inwoners in 1829 en 24.819 inwoners in 2010. In 2014 telt Terneuzen-Stad 24.985 inwoners.

Terneuzen is verder bekend als de stad van De Vliegende Hollander, bekend uit de gelijknamige opera van Richard Wagner. Volgens de overlevering zou deze tegen God opstandige kapitein Willem van der Decken uit Terneuzen afkomstig zijn.

De stad Terneuzen heette in de twaalfde eeuw Ter Nose en komt in 1325 voor het eerst in de archieven voor. Ook andere vormen komen voor zoals in 1350 Ter Nessen. Het woord nesse (= nisse) betekent landtong. Terneuzen lag aan een vaart die in directe verbinding stond met de stad Gent. In 1460 wordt de haven van Terneuzen voor het eerst vermeld.

Rond 1375 bestond er een kapelletje voor zeevarenden, wat vermoedelijk behoorde tot de vergane parochie Vremdyc of Willemskerke, op voorgenoemde landtong. Terneuzen is waarschijnlijk ontstaan, langs de Soute Vaert (of Zoutvliet, Oostvaart dan wel Oude Vaart), die de verbinding vormde tussen de 'Blyde' (ook wel genoemd 'Bleie' of 'Blide') en de Honte, wat een oude naam voor de Westerschelde is. Deze vaart was mogelijk net iets ten zuidoosten van het huidige stadscentrum gelegen. De huidige stadswijk Oude Vaart getuigt hiervan. Terneuzen is al vanaf haar oorsprong nauw verwant met de scheepvaart, mede door de gekanaliseerde waterloop van Gent-Overslag en Axel naar de Honte via de eerder genoemde Soute Vaert of Oude Vaart. De Oude Vaart raakte echter buiten gebruik door een overstroming in 1376, waardoor de Braakman ontstond, een zeearm die ver landinwaarts reikte. Hierdoor is een natuurlijke vaarweg naar Gent ontstaan. De Braakman is in de loop der tijd, door verzanding en indamming veranderd in een grote kreek. Het sluitstuk van dit indammingsproces was de Braakmandam in 1952, hetwelke de landverbinding tussen Oost- en West-Zeeuws-Vlaanderen aanzienlijk verbeterde én overstroming van het achterliggende gebied voorkwam in de Watersnoodramp van februari 1953, maar wat tegelijkertijd het mosseldorp Philippine definitief afsloot van een verbinding met zee.

Terneuzen ligt in het overwegend protestantse Land van Axel. De onderliggende kaart laat goed zien dat dit een eiland was en dat het hele gebied er radicaal anders uitzag in vergelijking met tegenwoordig. Axel was toentertijd belangrijker en groter dan Terneuzen (Ter Neuze op kaart), denk aan de naamgeving Land van Axel.

Land van Axel, 1747.jpg

Het Land van Axel, 1747.

In de oude haven, die lag op de plek van de huidige Markt werden goederen overgeslagen om per trekschuit richting Gent te worden vervoerd. Met de Pacificatie van Gent op 8 november 1576 kwam de stad in de handen van de Staatsen. Terneuzen en Axel lagen tijdens de Tachtigjarige Oorlog samen op een eiland. In 1583 was Axel in Spaanse en Terneuzen in Staatse handen - reden voor Prins Willem van Oranje om Terneuzen op 23 april 1584 stadsrechten te verlenen, dat wil zeggen Terneuzen kreeg een eigen rechtspraak en een weekmarkt.

Op 23 oktober 1794 trokken de Fransen Terneuzen binnen en werd Zeeuws-Vlaanderen ingelijfd bij het Franse Rijk, met de Schelde als grensrivier tussen Frankrijk en de Bataafse Republiek. De bezetting van Terneuzen eindigde op 2 februari 1814.

Op initiatief van koning Willem I werd gedurende de jaren 1825-1827 het Kanaal Gent-Terneuzen aangelegd. De hoge verwachtingen van een economische opbloei van Terneuzen door de aanleg van het kanaal kwamen niet uit. Daarin kwam verbetering toen omstreeks 1870 spoorlijnen van Terneuzen naar Mechelen en Gent werden aangelegd. Terneuzen werd een belangrijke overslag- en opslaghaven van massagoederen. Overigens vond in 1830 de Belgische revolutie plaats, waarbij het land onafhankelijk werd, maar waardoor de handel enige jaren stil kwam te liggen. Bovendien werd Terneuzen van een vestingwerk voorzien, zie Vesting Terneuzen voor de geschiedenis daarvan.

De Tweede Wereldoorlog begon in Terneuzen op 20 mei 1940 met het bevel van de Belgische militaire commandant aan de bevolking de stad te verlaten in verband met een dreigend bombardement. De Duitsers trokken de stad op 24 mei binnen. De oorlog eindigde in Terneuzen begin september 1944 met de vlucht van Duitse troepen over de Schelde. De Polen trokken de stad op 20 september binnen.

Op 1 februari 1953 veroorzaakte een combinatie van zeer hoge vloed en een noordwesterstorm de Watersnoodramp. In Terneuzen stroomde het water over het dijkje van het vissershaventje en de hoogte bij het voormalige postkantoor, nu de parkeergarage aan de Nieuwstraat, zodat in het lage deel van de binnenstad het water 1 meter hoog kwam te staan.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Willibrordustoren
  • De Scheldeboulevard biedt uitzicht op de Westerschelde en het scheepvaartverkeer dat hier vlak langs de kust gaat. In het zomerseizoen worden hier sinds 2000 tal van beelden langs deze boulevard opgesteld.
  • Het Arsenaal is een militair gebouw uit 1833, en maakte deel uit van de nieuwe vesting Terneuzen. Tegenwoordig zijn er horecabedrijven in het Arsenaal gevestigd en dienen de waterkelders sinds 1997 als wijnkelder.
  • Monument De Vliegende Hollander van P. Griep, een schip in een vroegere kanaalarm, bij de Herengracht.
  • De Willibrordustoren is het restant van een neogotische katholieke kerk die in 1915 werd ingewijd en in 1968 werd gesloopt. De vroegere pastorie en de kloosterkapel zijn nog intact, en het schip van de kerk wordt aangegeven met bomenrijen.
  • Oud-Terneuzen, een verzameling oude straatjes en huisjes in de binnenstad van Terneuzen, gesitueerd op de oude 16e-eeuwse vestingwerken.
  • De Moffenschans, 16e-eeuwse boerenwoning, schans opgeworpen door voornamelijk Duitse huursoldaten in november 1583 onder aanvoering van Phillip van Hohenlohe om weerstand te kunnen bieden bij een aanval door Spaanse troepen.
  • Het (oude) Stadhuis van Terneuzen, gelegen aan de Noordstraat, karakteristiek pand met toren. Na het verkrijgen van de stadsrechten is een woonhuis verbouwd met onder meer bouwmateriaal uit de ruïne van het kasteel van de ambachtsheer van Zaamslag. 1647 aangrijpende verbouwing, kelder werd ingericht als "crymeneel ghevangenhuys". Tevens zetel van de "vierschare". Tijdens de Franse bezetting werd in 1807 de toren verlaagd om plaats te maken voor een semafoor voor marinecommunicatie in de lijn Antwerpen-Vlissingen. In 1859 kreeg de toren het uiterlijk zoals tegenwoordig.
  • Park aan de Otheense Kreek
  • De Zeesluizen met bezoekerscentrum Portaal van Vlaanderen.

Monumenten[bewerken]

Zie ook:


Terneuzen-centrum-OpenTopo.jpg

Kaart van het oude centrum van Terneuzen.

Musea[bewerken]

Het Schoolmusem[1] in Oud-Terneuzen, geopend in 1997, toont een verzameling van schoolspullen uit de 19e en het begin van de 20e eeuw.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Topografisch kaartbeeld van Terneuzen, per dec. 2014. Klik op de kaart voor een vergroting.

Terneuzen is gelegen aan de zuidoever van de Westerschelde (ofwel Honte) en aan de oostzijde van het Kanaal Gent-Terneuzen. Een belangrijk deel van Terneuzen ligt tussen de Otheensche Kreek en het kanaal. Aan de oostzijde van de Otheensche Kreek liggen de nieuwbouwwijken Othenepolder, Othene, Waterlanden, Rietlanden en de Kraaglanden (in ontwikkeling). Het voormalig dorpje Othene (of 'Noten' in de streektaal) is opgegaan in de wijk Othene.

Wijken[bewerken]

Skyline langs de Westerschelde

Havens[bewerken]

Kanaal Gent-Terneuzen

Terneuzen kent een aantal havens: namelijk, aan de Westerschelde:

Aan het Kanaal Gent-Terneuzen (te bereiken via het Sluizencomplex van Terneuzen):

  • Autrichehaven
  • Noorderkanaalhaven
  • Zuiderkanaalhaven
  • Massagoedhaven
  • Zevenaarhaven
  • Zijkanaal A
  • zijkanaal B
  • Zijkanaal C

Coffeeshops[bewerken]

Terneuzen is internationaal bekend om zijn twee coffeeshops. De grootste shop, Checkpoint, werd veel bezocht door Fransen en Belgen; de grens is immers dichtbij. In Frankrijk zijn enkele websites gewijd aan de mogelijkheid om in Terneuzen aan softdrugs te komen, zelfs voorzien van routeplanners. Mede door deze informatie is de stroom van het drugstoerisme sinds het jaar 2000 explosief gestegen. Deze toestroom zorgde voor veel overlast en was moeilijk in de hand te houden. Niet alleen waren er problemen op het terrein van verkeersdrukte en parkeren, maar ook op dat van veiligheid en criminaliteit. De gemeente Terneuzen zocht binnen haar politieke mogelijkheden naar een oplossing, maar tegen mogelijke verplaatsing naar de grens werd geprotesteerd door de Belgische overheden. In 2007 en 2008 is door het OM een inval gedaan in Checkpoint omdat er een vermoeden was dat er te veel softdrugs aanwezig waren in het pand. Sinds de laatste inval in Checkpoint is deze gesloten, waardoor de Fransen en Belgen nu meestal voor coffeeshops in Goes kiezen. In 2009 is de eigenaar beschuldigd van het leiden van een criminele organisatie en werd een rechtszaak voorbereid.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Er is een busverbinding van Connexxion naar Goes, Middelburg, en Gent. Het overige openbare busvervoer wordt door Veolia uitgevoerd. In totaal rijden er 27 grote bussen van Veolia in Zeeuws-Vlaanderen. Verder zijn er kleinere 9-persoonsbusjes om ook de buitengebieden te kunnen bedienen.

Regionale wegen[bewerken]

De N61 is voor de helft provinciaal en voor een gedeelte van het rijk en loopt via Schoondijke naar Terhole.

De N62 is een provinciale weg die net nabij Goes door de Westerscheldetunnel langs Terneuzen aan de westkant van het Kanaal Gent-Terneuzen gaat over de brug van Sluiskil richting de grens met Zelzate. Rond 2014 moet de Sluiskiltunnel klaar zijn waar deze weg doorheen gaat lopen.

Trein[bewerken]

Er heeft ook een spoorverbinding met Gent bestaan, de Spoorlijn 54 Mechelen - Terneuzen en Spoorlijn 55 Gent - Terneuzen. Deze is echter in 1950 gesloten voor reizigersvervoer, omdat de exploitatie niet rendabel was. Er zijn gesprekken over plannen om opnieuw een spoorverbinding aan te leggen. Tegenwoordig is deze verbinding deels overgenomen door bussen van Connexxion die in het weekend van Goes naar Gent rijden.

Onderwijs[bewerken]

In Terneuzen bevinden zich 14 basisscholen en 2 voor middelbaar onderwijs. Ook is er een school Scalda voor het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en volwasseneneducatie waar ook een aantal propedeuses van de HZ University of Applied Sciences te volgen zijn.

Evenementen[bewerken]

Elk jaar in juni vinden de Havendagen plaats, een feest gericht op de haven en het water. Er zijn markten en bekende muziek, en er is kermis. Ook in juni is het Schelde Jazz, een groot jazzfestival. Het Scheldetheater biedt het hele jaar door concerten en toneelstukken. Daarnaast is er elk jaar in september een middelgrote kermis.

Economie[bewerken]

Industrie[bewerken]

Veel industrie is te vinden langs de kanaalzone. Op deze terreinen zijn een paar grote bedrijven te vinden waaronder:

In het begin van de 20e eeuw is hier ook de Staalfabriek Terneuzen gebouwd, die nooit heeft geproduceerd. De ACZC, een cokesfabriek in Sluiskil, heeft bestaan van 1911 tot 2000. Een nieuwe ontwikkeling is het Valuepark Terneuzen. Dit is een nieuw park voor bedrijven in de chemische sector. Tot slot heeft Terneuzen een aantal conventionele bedrijventerreinen:

  • Handelspoort
  • Handelspoort Zuid
  • Koegorsstraat
  • Polenweg

Winkelen[bewerken]

In het centrum zijn de belangrijkste winkelstraten de Noordstraat, de Havenstraat en de Markt. Iets verderop is het Schuttershof gerealiseerd. Verder zijn er in Terneuzen nog winkelgebieden als de Axelsestraat, Winkelcentrum Zuidpolder en Serlippens waar vrij geparkeerd kan worden. Elke laatste zondag van de maand is in het centrum koopzondag.De weekmarkt op de Markt is op woensdag van 8.30 tot 16.00 uur. De weekmarkt bij Winkelcentrum Zuidpolder is op vrijdag van 8.30 tot 16.00 uur.

Voorzieningen[bewerken]

Gezondheidszorg[bewerken]

Psychiatrie[bewerken]

  • Emergis Terneuzen
  • stichting wonen en psychiatrie

Religie[bewerken]

Terneuzen is een stad met veel verschillende kerken:

  • 2 Nederlands Hervormde Kerken ¹ : Goede Herderkerk & Opstandingskerk
  • Hervormde Evangelisatie ¹ : Elim Kerk
  • Gereformeerde Kerk ¹ : Bethlemkerk
  • Gereformeerd-vrijgemaakte Kerk : De Levensbron, predikant ds. D.W.L. Krol
  • Gereformeerde Gemeente
  • Gereformeerde Gemeente in Nederland (predikant Ds. J.A. Weststrate)
  • Oud Gereformeerde Gemeente
  • Hersteld Hervormde Kerk : De Levensbron
  • Evangelische Gemeente : De Kandelaar
  • Pinkstergemeente : De Driehoek
  • Nieuw-Apostolische Kerk : geen diensten meer in Terneuzen
  • Rooms-katholiek : Emmaus Kerk

Er is ook een moskee, Bilal-i Habesi, een Koninkrijkszaal van Jehova's getuigen en een Kerkelijke gemeente Leger des Heils.

¹ De gereformeerde kerk, de twee Nederlands-hervormde kerken en de Elim Kerk (Gereformeerde Bond in de Hervormde Kerk) behoren overigens tot de PKN

Geboren in Terneuzen[bewerken]

Fotogalerij[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

  1. http://www.schoolmuseumterneuzen.nl/