Woudenberg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Woudenberg
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Woudenberg Wapen van de gemeente Woudenberg
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Woudenberg
Situering
Provincie Vlag Utrecht (provincie) Utrecht
Coördinaten 52° 4′ NB, 05° 24′ OL
Algemeen
Oppervlakte 36,82 km²
- land 36,53 km²
- water 0,29 km²
Inwoners (1 mei 2014) 12.381? (339 inw/km²)
Hoofdplaats Woudenberg
Belangrijke verkeersaders N224 N226
Politiek
Burgemeester (lijst) Titia Cnossen
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 13.100 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 281.000
WW-uitkeringen (2007) 9 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 3930, 3931
Netnummer(s) 033
CBS-code 0351
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 11398
Website www.woudenberg.eu
Bevolkingspiramide van de gemeente Woudenberg
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Beluister

(info)
Topografische gemeentekaart van Woudenberg, september 2014
Het wapen van Woudenberg in de Hervormde Dorpskerk
Het gemeentehuis
Boerderij Klein Geerestein

Woudenberg (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg); Nedersaksisch: Wombaarg) is een gemeente en plaats in de Nederlandse provincie Utrecht. De gemeente telt 12.381 inwoners (1 mei 2014, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 36,72 km². Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere dorpen, maar wel een deel van de buurtschap Moorst.

Geschiedenis[bewerken]

In 1131 schenkt de bisschop van Utrecht aan de St. Laurensabdij te Oostbroek (bij De Bilt gelegen) het gebied Hengistcoto. De naam Henschoten is hierin terug te vinden welke tegenwoordig nog steeds wordt gebruikt voor het bosgebied en het daarin gelegen recreatiemeer.

In de kern van Hengistcoto bouwen de monniken van de abdij een curtis (boerderij met omwalling). Deze lag ter hoogte van het huidige kruispunt van de wegen van Austerlitz naar Woudenberg (N224) en Doorn naar Amersfoort (N227). Dit kruispunt heet in de volksmond Quatre-Bras, naar het gelijknamige restaurant dat daar lange tijd gevestigd was. Het ligt aan de voet van de heuvel waar in 1804 de Pyramide van Austerlitz verrijst.

In 1133 verkoopt de bisschop aan dezelfde abdij en aan drie particulieren ca. 500 hectare moerassig land ten oosten van Henschoten gelegen in het Westerwoud. In het centrum van dit gebied ontstaat na 1240 de dorpskern van Woudenberg.

De ontginning van het laaggelegen gebied is in die ruim 100 jaar nauwelijks van de grond gekomen. In 1240 besluit de abdij (die dan de enige eigenaar blijkt te zijn) om de ca. 500 hectare grond in erfpacht uit te geven aan de edelman Philips van Rijningen uit Wijk bij Duurstede. Deze gaat voortvarend aan de gang. Om het gebied te kunnen ontwateren worden sloten gegraven en de aarde wordt gebruikt om (lage) dijkjes op te werpen. Er ontstaat een doorgaande west-oost verbinding richting Scherpenzeel (Stationsweg) en enkele noord-zuid liggende ontginningsassen: Ekris, Weteringsedijk (Maarsbergseweg) en Griftdijk.

Rond 1280 is een behoorlijke slag gemaakt: arbeiders van buiten hebben het gebied ontsloten en het land is opgedeeld en grotendeels in leen uitgegeven. Philips' kleinzoon Jan van Rijningen laat nu een burcht bouwen in zijn territorium in het (Wester-)Woud: het Huis te Woudenberg. Dit stond op de huidige kruising Vondellaan/'t Schilt, vlak ten zuidwesten van de dorpskern van Woudenberg.

In 1340 komt Woudenberg in handen van Jan van Culemborg en in 1352 verkoopt deze het weer aan Gijsbert van Abcoude. Jan van Culemborg junior is het met de beslissing van zijn vader niet eens. Hij overvalt daarom het kasteel, houdt 17 weken stand, totdat een leger van de bisschop van Utrecht het in 1353 inneemt en verwoest. De rust is weergekeerd in het grensgebied met Gelre.

Al in 1309 is sprake van een kapel in Woudenberg. De stenen van het kasteel worden gebruikt om de kerk een opknapbeurt te geven. Deze kerk staat er, in zeer gewijzigde vorm, nu nog: het is de Woudenbergse dorpskerk. Bij de restauratie in 1988 zijn muurdelen gevonden die gemaakt leken te zijn van deze 14e-eeuwse stenen.

Kort na 1400 zijn er veel bouwactiviteiten: er wordt een toren met klokken erin tegen de kerk aan gebouwd, kasteel Geerestein, ridderhofstad Groenewoude op Ekris en een tweede Huis te Woudenberg tussen Achterstraat (tegenw. Burgwal) en Middenstraat. Van dit laatste slot zijn bij bouwwerkzaamheden rond 1990 sporen van de oude grachten teruggevonden. Van het kasteel Groenewoude is nu nog het koetshuis te vinden; accountantskantoor De Kruijff is er in gevestigd. Kasteel Geerestein tenslotte is nog helemaal intact. Het staat aan de Geeresteinselaan; architectenbureau Inbo heeft er zijn hoofdkantoor.

Het gebied van de ca. 500 hectare werd begrensd door de lijn Zegheweg-Rumelaarseweg. Het gebied ten oosten hiervan hoorde onder Amerongen en was voor 1352 al in het bezit van eerder genoemde Gijsbert van Abcoude. Zijn bezittingen in dit deel van het Sticht Utrecht sloten met de verwerving van de ca. 500 hectare in 1352 nu naadloos op elkaar aan. Al snel (in ieder geval voor 1375) resulteerde dit in een bestuurlijke samenvoeging onder de schepenen van Woudenberg.

Geerestein is altijd zelfstandig geweest en pas in 1812 met Woudenberg in één gemeente opgegaan.

Woudenberg werd in de achttiende eeuw bekend in de streek door het grootschalig verbouwen van tabak. Een straatnaam herinnert er nog aan: waar vroeger enkele tabaksplantages lagen, ligt nu Tabaksland. Het dorp is gegroeid uit een agrarische kern en rond het jaar 1900 leefden er ruim 2.500 mensen, voornamelijk boeren, ambachtslieden en arbeiders. Tot het eind van de Tweede Wereldoorlog bleef het dorp ongeveer hetzelfde als het al honderden jaren was, met een Voorstraat, een Middenstraat, Achterstraat (tegenw. Burgwal en Schoolstraat) en Uitleg (tegenw. Dorpsstraat).

Na de Tweede Wereldoorlog werd het aangewezen als groeikern en werden sinds begin jaren zestig een aantal woonwijken uit de grond gestampt, met onder andere het Zeeheldenkwartier, de J.F. Kennedylaan, de Verzetsheldenwijk, 't Zeeland en het nieuw te bouwen Het Groene Woud. Sindsdien is Woudenberg stapsgewijs uitgegroeid tot een volwaardig functionerende gemeente. De vele transportbedrijven zijn kenmerkend alsmede de lichte industrie.

Religie[bewerken]

Na de reformatie is vrijwel heel het dorp protestants geworden. In 1890 waren er 36 katholieken in het dorp. In 1964 bouwden de katholieken een kapel die niet lang daarna door brand verwoest werd. Pas in 1971 had de Rooms-katholieke gemeenschap van Woudenberg weer een eigen kerk.[1] Woudenberg kent een brede diversiteit aan kerken.

Kerken in Woudenberg:

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Woudenberg bestaat uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014
Gemeentebelangen 5 5 5 5 6
SGP 3 3 3 4 3
CDA 2 2 3 3 2
ChristenUnie 2 2 2 1 2
PvdA 1 1 2 2 1
VVD 2 2 - - 1
Totaal 15 15 15 15 15

In 2006 en 2010 hadden de confessionele partijen de meerderheid van de stemmen.

Overzicht burgemeesters van de Gemeente Woudenberg vanaf 1851 tot heden

Ligging[bewerken]

Haar gunstige ligging (volgens velen precies in het midden van het land en nog geen tien kilometer van de snelst groeiende stad van de jaren negentig, Amersfoort) maakt het tot een redelijk bekend dorp. Ook het recreatiegebied Henschotermeer (een voormalige zandafgraving) is in de regio bekend bij zonnebaders en wandelaars. Het Valleikanaal loopt dwars door de gemeente en de Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei komen er samen.

De spoorlijn Amersfoort-Kesteren liep van Amersfoort door Woudenberg naar Veenendaal en verder naar Kesteren en Duitsland, maar na de Tweede Wereldoorlog is die in verval geraakt. Het deel Leusden-Zuid – Woudenberg – Veenendaal Aansluiting is opgebroken. Plannen om de lijn Amersfoort-Veenendaal weer te openen werden in juni 2007 geopperd en thans besproken. Dit zou betekenen dat Woudenberg haar inmiddels zestig jaren in onbruik geraakte station zou heropenen. Het zou hier dan gaan om een zogenaamde lightrail, hetgeen de bereikbaarheid van kleinere gemeentes als Woudenberg en Leusden enorm zou verbeteren, maar de plannen zijn nog in ontwikkeling.

Monumenten[bewerken]

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Onderwijs[bewerken]

Woudenberg kent momenteel zeven onderwijsinstellingen, allen basisscholen. Drie van deze basisscholen zijn protestants-christelijk, nl. de Willem van Oranjeschool, de Julianaschool en de Rehobothschool. Eén school is reformatorisch, de Wartburgschool, en drie openbaar. De Jan Ligthartschool, de Prangelaar en de Griftschool.

Sport[bewerken]

VV Woudenberg is de voetbalclub van Woudenberg. Zij spelen in de top van de Tweede klasse (Nederlands amateurvoetbal) zaterdag. Daarnaast is er al vele jaren een korfbalvereniging: KV Woudenberg. Andere verenigingen zijn tennisvereniging, TV 't Schilt en ruitersportvereniging, De Valleiruiters.

Muziek[bewerken]

In Woudenberg is er een Harmonie met de naam Fidelio. Het Harmonie gebouw staat naast het sportcentum de Camp. Verder heeft Woudenberg een mannenkoor "De Poortzangers", die een gevarieerd repertoire van zowel zeemans- als een diversiteit aan Nederlandstalige liedjes brengen. Jaarlijks organiseren zij begin september in Woudenberg een Shantyfestival , dat elk jaar veel bezoekers trekt.

Toerisme[bewerken]

Door de vele bezienswaardigheden in de buurt zoals de Grebbelinie, de Pyramide van Austerlitz en het Henschotermeer wordt Woudenberg door vele toeristen bezocht. Dat valt ook af te leiden uit het aantal toeristische accommodaties, dat 12 bedraagt.

Haantjesdag is een begrip in Woudenberg. Ieder jaar wordt op de tweede zaterdag in juni Haantjesdag georganiseerd en is een jaarlijks, druk bezocht evenement. Hier komen inwoners van Woudenberg op af, van omliggende gemeenten, toeristen en dagjesmensen. De braderie is één van de grootste braderieën in de regio. Haantjesdag wordt georganiseerd voor jonge en oud en geeft u een beeld van Woudenberg, haar inwoners en de vele verenigingen en organisaties uit het dorp. Tijdens Haantjesdag spelen de Eierkoningin en Eierprinses, die kort voor Haantjesdag door de burgemeester worden gekroond, een belangrijke rol. Ook zullen zij Woudenberg het hele jaar door vertegenwoordigen bij andere evenementen in de regio. Haantjesdag is ook het moment dat de 'Haan van het Jaar' wordt gekozen. Deze eretitel wordt uitgereikt aan een persoon of instelling die zich op een positieve wijze heeft ingezet voor de Woudenbergse gemeenschap.

Ieder jaar op de eerste zaterdag van september wordt in Woudenberg het Shantyfestival georganiseerd. De organisatie van dit jaarlijks terugkerende evenement is in handen van De Poortzangers uit Woudenberg.

Media[bewerken]

De lokale omroep voor Woudenberg is Midland FM, Deze zender maakt ook radio voor Renswoude, Scherpenzeel en in Veenendaal samen met de StiLOK. Het lokale nieuwsblad heet De Woudenberger en is een uitgave van BDU Media.

Geboren[bewerken]

Overleden[bewerken]

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
    Leusden (U)    
 Zeist (U)  Brosen windrose nl.svg  Scherpenzeel (G) 
    Utrechtse Heuvelrug (U)   Renswoude (U) 

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]


Bronnen, noten en/of referenties