Vondelpark

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vondelpark
Vijver en groen in het Vondelpark.
Vijver en groen in het Vondelpark.
Type Stadspark
Locatie Amsterdam, Nederland
Oppervlakte 47 ha[1]
Opening 1865
Beheerder Amsterdam-Zuid
Bezoekers 10 miljoen per jaar[1]
Status Jaarrond geopend
Hoofdingang aan de Stadhouderskade, met de Amsterdamse Stedemaagd, in 1914
Het standbeeld van Joost van den Vondel in het Vondelpark vóór de restauratie
Het Vondelparkpaviljoen in de 19e eeuw
Muziekkapel in het park
Kunstwerk van Pablo Picasso
Een zonnige dag in het Vondelpark
Geluid Vondelpark
Vista-kmixdocked.png
Voetgangers, stadsrumoer op achtergrond 

Het Vondelpark is een langgerekt stadspark in Amsterdam. Het park ligt in het stadsdeel Amsterdam-Zuid, op de grens met het stadsdeel Amsterdam-West. Het strekt zich uit van de Stadhouderskade tot aan de Amstelveenseweg. Het is genoemd naar de dichter en toneelschrijver Joost van den Vondel, van wie een standbeeld in het park staat. Het park is sinds 1996 een rijksmonument.

Geschiedenis[bewerken]

Particulier initiatief[bewerken]

Het Vondelpark ontstond nadat een groep particulieren rond Christiaan Pieter van Eeghen, verenigd in de bouwonderneming Willemspark, in 1864 een langwerpige strook veenweidegebied aankocht. Het park werd particulier eigendom van de in 1864 opgerichte Vereniging tot aanleg van een rij- en wandelpark. Het ontwerp van het park was van tuinarchitect Jan David Zocher. In het volgende jaar, op 15 juni 1865, ging het eerste deel open voor publiek. Op 14 juni 2014 werd het 149-jarige bestaan van het park gevierd.[2]

Het werd aanvankelijk het Nieuwe Park genoemd. Nadat in 1867 in het park het standbeeld van Vondel werd geplaatst, ging het park al snel Vondel(s)park heten. Na een taalkundig dispuut verviel de tussen-s. Dit werd in 1880 de officiële naam.

In 1893 werd fietsen in het Vondelpark toegestaan, na veel discussie alleen in de ochtenduren. Omdat het Vondelpark toen nog in particuliere handen was, kon men er ook niet worden bekeurd zoals voor rijden zonder licht.

Het Vondelpark is ontworpen in de Engelse landschapsstijl. De bedoeling van deze stijl is dat de bezoeker zich in de natuur waant, wanneer hij door het park loopt. Tijdens de recente restauratie van het park werd deze illusie versterkt door het verbinden van de vijvers en de aanleg van natuurlijke oevers.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd het park gevorderd door de Duitse bezetters. Ook diverse villa's in de omgeving werden door de Duitsers in gebruik genomen om officieren in onder te brengen.

Er werden greppels in het park gegraven om landingen van zweefvliegtuigen te bemoeilijken. In het park bevonden zich Duitse schuilkelders.

Vanaf half november 1944 was het park volledig afgesloten voor het publiek 'wegens houtroof en grote vernielingen'. Er werd 'overal gezaagd en gehakt'. Als gevolg van brandstofschaarste probeerde de Amsterdamse bevolking in die tijd overal waar mogelijk aan hout voor de noodkacheltjes te komen.

Het zuidelijkste deel, bij de Amstelveenseweg, was vanaf 1944 in gebruik als Duits kampement en parkeerplaats voor het wagenpark. Gecamoufleerde Duitse legervoertuigen stonden verscholen tussen het groen achter de hekken. Het park was volledig afgesloten, met wachtposten, hekken en prikkeldraad. In een schuur bij een boerderij in het park zaten onderduikers. Er vielen diverse bommen in het park.[3]

Na de oorlog moest er veel door de bezetters aangerichte schade hersteld worden en bomen worden herplant. Ook had het park last van achterstallig onderhoud.

Wederopbouw & Renovatie[bewerken]

Tot 1953 bleef het Vondelpark in particulier bezit. Omdat de vereniging het onderhoud niet meer kon betalen schonk ze het park aan de gemeente Amsterdam. Sindsdien is het een openbaar stadspark.

In 1947 kwam de Vondelbrug, naar ontwerp van Piet Kramer gereed. De bouw van het viaduct was in 1940 was gestart en het verbindt de Eerste Constantijn Huygensstraat met de Van Baerlestraat, dwars over het Vondelpark heen. Sinds 1958 rijdt ook de tram hierover heen, zodat lijn 3 niet meer de omweg om het park heen hoeft te maken. Onder de brug werd in 1947 in opdracht van de gemeente Amsterdam een schuilkelder gebouwd. In 1968 is deze ingericht als kleine club/concertzaal onder de naam Beatkelder Lijn 3 (genoemd naar de tramlijn die over de brug gaat). Daar heeft onder meer Pink Floyd opgetreden. Na amper een jaar werd de ruimte echter weer gesloten vanwege geldgebrek. Sindsdien is de kelder, met tussenpozen van leegstand en kraakinitiatieven, voor verschillende doeleinden gebruikt, onder meer als repetitieruimte voor popbands. Sinds 2011 wordt hier onder de naam Vondelbunker een zelfbenoemde vrijplaats voor exposities, film-, performance- en discussieavonden en andere creatieve en/of activistische projecten beheerd, door Collectief Schijnheilig.

Tussen 1999 en 2010 werd het Vondelpark grootscheeps gerenoveerd. Zo werd er een drainagesysteem aangelegd om te voorkomen dat het park blank zou staan na iedere regenbui. Bomen werden opnieuw gefundeerd, om te voorkomen dat er nog meer zouden omwaaien tijdens een storm. Ook werden de wandelpaden vernieuwd en de wegen opnieuw geasfalteerd. Op zondag 28 februari 2010 werd het gerenoveerde Vondelpark officieel 'heropend'.

Op 19 juni 2009 plaatste de vereniging Vrienden van het Vondelpark met enkele sponsors de Vondelfontein, naar ontwerp van bouwmeester Cuypers, terug tegenover het Vondelparkpaviljoen. Deze fontein stond al eerder in het park van 1873 tot 1947 maar was toen wegens bouwvalligheid gesloopt.

Kenmerken en voorzieningen[bewerken]

Het Vondelpark is het bekendste en drukst bezochte park van Amsterdam geworden. Naast de Amsterdammers vinden ook veel toeristen hun weg naar dit park. Jaarlijks zijn er gemiddeld zo'n 10 miljoen bezoeken. In de zomermaanden worden theatervoorstellingen en concerten gehouden in het Openluchttheater. Genoemd was reeds de Vondelbunker. Hemelsbreed vlak daarnaast, eveneens aan de rand van het park bevindt zich het Vondelparkpaviljoen, waarin van 1972 tot maart 2012 het Filmmuseum was gevestigd, en sinds mei 2014 geopend is als Vondel CS. Verder is er het Blauwe Theehuis, in de stijl van het Nieuwe Bouwen. Aan de zuidkant van het park staat de Vondeltuin, een restaurant met terras.[4] Er zijn ook een Stayokay-hostel en een tennispark.

Voor kinderen zijn er verschillende voorzieningen zoals: een pierenbad, speeltuinen en zandbakken.

Jaarlijks vindt het golftoernooi Vondelpark Open plaats. De Vondelparkloop wordt sinds 1974 gehouden. Op Koningsdag wordt in het Vondelpark een kindervrijmarkt gehouden.

In de voormalige Amsterdamse Hervormde Parkkerk in stadsdeel Amsterdam-West naast het park is begin 2007 het Orgelpark geopend. In de Vondelstraat, die in West langs het park loopt, staat sinds 1872 de Vondelkerk.

Een grote esdoorn die in de zomer van 2006 door een onweer omver werd geblazen, staat met een halfdode kruin scheef in het grasveld naast het Vondelbeeld ter inspiratie van eigenwijze fotografen en koppige dichters.[5] Ook Acda en De Munnik hebben het in hun lied Het Vondelpark Vannacht over dit park.

Problemen met de afwatering[bewerken]

Ten tijde van de aanleg van het Vondelpark bestonden de woonwijken eromheen nog niet. Het park is aangelegd om de waarde van de omliggende woningen bij voorbaat te verhogen. Nadat het park is aangelegd is de omgeving met een halve meter opgehoogd om woningbouw mogelijk te maken. Hierdoor werd het park al meteen het afvoerputje van de wijk. Om het park droog te houden wordt het dan ook gedraineerd. Er is een eigen gemaal aan de Amstelveenseweg.

Waar het Vondelpark nu ligt was vroeger een veenweidegebied. Door de voortdurende drainage klinkt de veenlaag voortdurend in. Het park ligt inmiddels ongeveer 2 meter lager dan de omliggende wijken. Doordat in het Vondelpark het water afgevoerd wordt daalt ook de grondwaterstand in de omgeving. Dit is een groot probleem doordat hierdoor de houten fundering van de omliggende woningen droog komt te staan en is gaan rotten. Er zijn grote inspanningen nodig om dit probleem op te lossen.

Trivia[bewerken]

  • In het Vondelpark werd ook al enkele malen een record voor het Guinness Book of Records gevestigd voor de grootste picknick ter wereld. In mei 2009 betrof dit een picknick met 433 aanwezigen. Daarmee werd een eerder record van 352 deelnemers verbroken.[6]
  • Vondelpark en Museumplein zijn venster nummer 29 van de Canon van Amsterdam.

Literatuur[bewerken]

  • Ernest Kurpershoek & Merel Ligtelijn: De parken van Amsterdam. Amsterdam, Uitgeverij Lubberhuizen, 2001. ISBN 9076314454
  • Paul Fennis: Oud-Zuid. Concertgebouwbuurt en Apollobuurt. 100 jaar verandering in beeld. Amsterdam, Uitgeverij René de Milliano, 1998. ISBN 9072810228
  • Henk van Halm et al.: 125 jaar Vondelpark. Verleden, heden en toekomst - natuur, cultuur en recreatie. Stadsdrukkerij Amsterdam, 1989. ISBN 9062740286

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties