Oosterpark (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Op het grote grasveld wordt veel gerecreëerd
Nationaal Monument Slavernijverleden
De muziekkoepel in het park
Eendenvoerplaats
De Schreeuw

Het Oosterpark is een stadspark in de Oosterparkbuurt in Amsterdam-Oost. Het park is circa 12 ha groot.

Het in 1891 aangelegde Oosterpark was het eerste grote park dat door de gemeente Amsterdam werd aangelegd. Eerdere parken in de stad waren kleiner (Sarphatipark) of privé-initiatief (Vondelpark).

Het ontwerp in Engelse landschapsstijl is van de landschapsarchitect Leonard Springer. In het park bevindt zich een slingerend aangelegde vijver met daarin een klein eiland.

De straat aan de west- en zuidzijde van het park heet eveneens Oosterpark. Voor 1895 heette deze Eerste Parkstraat.

Geschiedenis[bewerken]

Na de afbraak van de stadswallen en de bolwerken werd in 1857 het eerste (dus nog vóór het Vondelpark) Amsterdamse stadspark(je): Westerplantsoen (ofwel Haarlemmerplantsoen ofwel Park Blaauwhoofd) aangelegd op het gebiedje waar nu de Barentszstraat en de Planciusstraat liggen. Als gevolg van de aanleg van het Noordzeekanaal en de spoorlijn tussen het Westerkanaal en de Droogbak nabij het Centraal Station heeft dit parkje maar tot 1876 bestaan, dus amper 20 jaar.

Voor de aanleg van het Oosterpark moest de uit 1866 daterende oude Oosterbegraafplaats, die vlak achter de plek lag waar nu het Koninklijk Instituut voor de Tropen is, worden verplaatst. Er was aanvankelijk veel protest van nabestaanden tegen deze verplaatsing, maar uiteindelijk ging men akkoord met de nieuwe locatie. Dit werd de in 1894 geopende Nieuwe Oosterbegraafplaats die verderop, in de Watergraafsmeer, ligt.

Aan het park staan twee kerken. Aan de oostzijde (Linnaeusstraat) de Muiderkerk (gebouwd in 1892, grotendeels afgebrand in 1989; alleen de toren resteert) en aan de westzijde (hoek Tweede Boerhaavestraat) de Oosterparkkerk (gebouwd in 1904). Aan de westkant staat ook het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis.

Fauna[bewerken]

In het park komen een aantal bekende stadsbroedvogels voor als koolmees, pimpelmees, heggenmus, roodborst en winterkoning. In wintermaanden zijn de grote bonte specht en de boomkruiper met regelmaat in het park te zien. Zo ook bekende wintergasten als de koperwiek. In 2008 en 2009 hebben knobbelzwanen in het park gebroed. Sinds enkele jaren wordt het park ook gefrequenteerd door honderden halsbandparkieten.

Monumenten[bewerken]

Jan Wolkers ontwierp een sculptuur van roestvrij staal in de vorm van een vlam (1992). Het is een monument voor de literaire beweging de Tachtigers. Leden van de beweging troffen elkaar vaak in het huis van schilder/fotograaf Willem Witsen, Oosterpark 82 (thans het Willem Witsenhuis). Het sculptuur wordt gevormd door twee roestvrijstalen punten en staat voor een golf en een vlam. Het beeld is geïnspireerd op een dichtregel van Hendrik Marsman over Herman Gorter, de belangrijkste dichter van de Tachtigers, die in 1927 overleed: 'Hij was van vuur / een golf, een vlam, / een stromend stuk natuur.'

Verder is er een stenen bank ter nagedachtenis van de schrijver Justus van Maurik, gemaakt door Eduard Jacobs (1859-1931). Aan de zijkanten van bank staan in reliëf afbeeldingen van figuren uit de boeken van de schrijver.

In het park bevindt zich sinds 2002 het Nationaal monument slavernijverleden, ontworpen door Erwin de Vries, ter herdenking van de afschaffing van de slavernij in Nederland. Elk jaar op 1 juli wordt er herdacht dat in Nederland op 1 juli 1863 de slavernij wettelijk is afgeschaft. Het monument verbeeldt het verleden (de dramatische geschiedenis van de slavernij), het heden (het doorbreken van de muur van weerstand) en de toekomst (de drang naar vrijheid en een betere toekomst).

In maart 2007 werd een monument onthuld ter nagedachtenis van de in 2004 in de Linnaeusstraat vermoorde filmmaker en columnist Theo van Gogh. Het 4,5 meter hoge kunstwerk, genaamd 'De schreeuw', is een ontwerp van Jeroen Henneman en verwijst naar de vrijheid van meningsuiting. Het kunstwerk is gemaakt van thermisch gestraald roestvrijstaal en heeft diverse betekenislagen. In het profiel van Theo van Gogh verbeeldt het aan de ene zijde een schreeuw en aan de andere zijde een gesloten mond. Het werk toont de spanning en complexiteit van het thema: de vrijheid van meningsuiting.

Overige kunst en cultuur (selectie)[bewerken]

Hans Baayens vervaardigde het beeld van drie Titaantjes, naar het gelijknamige boek van Nescio. Nescio is het pseudoniem van de Nederlandse schrijver Jan H.M. Grönloh (1882-1961). Het beeld is tien jaar na zijn dood geplaatst in het Oosterpark, de buurt waar hij een groot deel van zijn leven woonde. Het beeld stelt drie hangende jongens voor op een bankje: Koekebakker, Hoyer en Bavink. Zij komen voor in het verhaal van de Titaantjes.

Van Gerrit Bolhuis is het bronzen beeld 'De bokkenrijder' (1957): een jongen gezeten op een bok, met ruimte achter zich voor andere kinderen.

Het beeld ‘Spelende kinderen’ (1957) is gemaakt door Gerda Rubinstein (1931) en stelt een rennende jongen voor met een meisje op zijn rug. Het beeld is gemaakt van brons en geplaatst op een hoge stenen sokkel.

Paul Koning maakte het bronzen beeld 'Bolgewas' (1969), geplaatst op het grasveldje vlakbij de vijver. Het beeld is het hoofd van een glimlachend mannetje.

Enkele festivals die in het Oosterpark plaatsvinden zijn: Roots Open Air, Appelsap, Keti Koti Festival (1 juli) en Loveland van Oranje (tot en met 2013 Loveland Queensday). Tijdens het Holland Festival worden op een groot scherm videobeelden getoond van een opera die op dat moment in de Stopera wordt uitgevoerd - het populairste openluchtgedeelte van het festival.

Sinds 5 mei 2005 kent het park een spreeksteen. De steen is een Nederlandse variant op de Speakers’ Corner in het Hyde Park in Londen en geplaatst naar aanleiding van de moord op Theo van Gogh. In 2012 is de muziekkoepel (1916) aangewezen als gemeentelijk monument.

Verdubbeling Oosterpark[bewerken]

Sinds 2011 zijn er plannen om de bebouwing aan de noordzijde onderdeel van het park te maken. Dit was oorspronkelijk in de 19e eeuw al het idee maar kon geen doorgang vinden wegens geldgebrek. Aan de noordzijde van het park bevinden zich onder andere het Koninklijk Instituut voor de Tropen, gebouwen van de Universiteit van Amsterdam en Hotel Arena. Deze bebouwing is nu nog van het park afgeschermd door hekken en verhogingen in het terrein. In het nieuwe plan breidt het park zich uit tot rondom deze gebouwen, waardoor deze in het park komen te liggen. De oppervlakte van het park wordt daarmee een stuk groter. Volgens de planning zal dit plan in verschillende fases tussen 2011 en 2020 gerealiseerd worden.

Bomenkap[bewerken]

In het voorjaar van 2013 kwam het stadsdeel Oost met plannen om 400 van de 1800, voor een deel oude en monumentale, bomen te kappen om meer ruimte te maken voor evenemententerreinen en een vijver. Hiertegen ontstond bij parkgebruikers en buurtbewoners veel verzet.

Externe links[bewerken]