Sarphatipark
Het Sarphatipark is een rechthoekig park van 4,5 hectare in het midden van de Amsterdamse woonwijk De Pijp in stadsdeel Amsterdam-Zuid. Het park is vernoemd naar de arts, stedenbouwer en weldoener Samuel Sarphati, van wie een standbeeld in het park staat.
De Amsterdamse joodse arts Samuel Sarphati (1813-1866) was de aanzetter voor het aanleggen van dit park. Het ontwerp in Engelse landschapsstijl is van de stadsingenieur Van Niftrik. Pas in 1885, 19 jaar na de dood van Sarphati, werd begonnen met de aanleg van het park. Het park paste in het uitbreidingsplan van Kalff; in het eerdere plan van Van Niftrik was deze locatie nog bestemd voor de aanleg van een Centraal Station.
Het park werd niet opgehoogd, zoals de straten in de omgeving, waardoor het lager ligt dan de rest van De Pijp. Om het water in de vijvers te kunnen verversen werd vanaf de Stadhouderskade via een ondergrondse buis water naar het park geleid dat de vijvers via een waterval van vers water voorzag. Aan de Tweede van der Helststraat werd een gemaal aangelegd dat het overtollige water weer loosde. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kregen alle straten e.d. vernoemd naar joden of op dat moment in leven zijnde leden van het het Koninklijk Huis een andere naam en het Sarphatipark werd omgedoopt tot Bollandpark, naar de filosoof Gerard Bolland. Ook werd uit het monument voor Sarphati diens borstbeeld door de Duitse bezetters verwijderd. Dit werd op 18 mei 1945 teruggedraaid.
In 2004 heeft het park een grote opknapbeurt gekregen, een belangrijke doelstelling was het verbeteren van de waterkwaliteit.
Het monument voor Samuel Sarphati, vanuit grote delen van het park zichtbaar, is een rijksmonument (nr 527847). Het werd onthuld in 1886 en gerestaureerd in 1993. Het gemaal, westelijk daarvan, is een gemeentelijk monument.
De bebouwing rond het park dateert, een enkele uitzondering daargelaten, uit de jaren rond 1890 en bestaat uit etagewoningen die rijker gedecoreerd zijn dan de woningen in de rest van De Pijp. Alle woonhuizen aan de noordzijde (met de huisnummers 1 t.e.m. 97) zijn gemeentemonument. Een bijzondere eenheid vormt ook Sarphatipark 40-42 (op de hoek met de Tweede Van der Helststraat). Het huis op de hoek (nr. 40) heeft een monumentale erker die wordt bekroond met een koepeltje. In het huis ernaast, met nummer 42, bevonden zich geruime tijd atelierwoningen, wat te zien is aan de grote vensters, gericht op het noorden en uitziend op het park. Piet Mondriaan woonde en werkte van januari 1908 tot december 1911 op de eerste verdieping (het was zijn laatste adres in Nederland; hij vertrok vervolgens naar Parijs en later naar New York). Ook andere meer of minder bekende kunstenaars hebben hier gewoond en gewerkt.
Bekende aanwonenden [bewerken]
- nr. 10: fotograaf Frits Geveke. Had hier in de periode 1903-1950 zijn atelier en woning.
- nr. 42: kunstenaar Piet Mondriaan. Had hier in de periode 1908-1911 zijn atelier en woning.
Literatuur [bewerken]
- Het Sarphatipark: een oase van rust. Auteur: Ton Heijdra. Uitgeverij René de Milliano, 1994
Externe links [bewerken]
 |
Zie de categorie Sarphatipark van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
