Willem Elsschot

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Willem Elsschot
Willem Elsschot
Volledige naam Alfons Jozef de Ridder
Pseudoniem Willem Elsschot
Geboren 7 mei 1882
Overleden 31 mei 1960
Land België
Genre(s) romans
Bekende werken Lijmen
Kaas
Het been
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Willem Elsschot (pseudoniem van Alfons Jozef de Ridder) (Antwerpen, 7 mei 1882 – aldaar, 31 mei 1960) was een Vlaams romanschrijver en dichter. Hij produceerde slechts 750 pagina's proza, maar heeft een grote invloed gehad.

Inhoud

[bewerken] Biografie

Elsschot werd in Antwerpen geboren als zoon uit een bakkersgezin. Hij studeerde in Antwerpen onder meer aan de Antwerpse gemeenteschool in de Van Maerlantstraat, het atheneum en het Hoger Handelsinstituut, maar maakte zijn studies aan het atheneum niet af. Op het atheneum kreeg hij onder andere les van Pol de Mont en kwam zijn liefde voor de literatuur tot bloei. Hij oefende verschillende beroepen uit: niet enkel in Antwerpen en Brussel maar ook in Parijs en Rotterdam.

Vanaf 1912 werkte De Ridder voor het tijdschrift La Revue Continentale Illustrée, eigendom van zijn vriend Jules Valenpint, die model stond voor het personage Boorman in de roman Lijmen/Het Been, waarin La Revue Continentale is omgedoopt in "Algemeen Wereldtijdschrift voor Financiën, Handel, Nijverheid, Kunsten en Wetenschappen". Het echte tijdschrift ging tijdens de Eerste Wereldoorlog wegens de economische omstandigheden in België op de fles.

Gedurende de Eerste Wereldoorlog was hij secretaris van het Nationaal Comité voor Hulp en Voeding in Antwerpen.

Na de oorlog stichtte hij zijn eigen reclamebureau dat hij tot aan zijn overlijden bleef besturen. In die rol schreef hij onder andere een tekst met de titel "Lofzang op de mostaard" (eet mosterd van Tierenteyn Ferdinand / veruit de bekwaamste fabrikant / van ons beminde Belgenland). Hij was gespecialiseerd in gedenkboeken van bedrijven en winkeliersverenigingen. Elsschot hield niet van de reclamewereld. Vlak voor zijn dood in 1960 formuleerde hij het als volgt: "Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven."

Alfons de Ridder was van 1942 tot 1960 de advertentie-acquisiteur van Snoecks.

Elsschot bouwde in de duinen van Sint-Idesbald (Koksijde) zijn villa Kerkepanne en vond daar zijn tweede thuis.

Met de huwelijkstrouw zou Elsschot het niet zo nauw genomen hebben[1], zo zou hij tussen 1946 en 1951 een relatie met de dichteres Liane Bruylants gehad hebben. Volgens haar zou hij ook nog een andere relatie hebben gehad met een onbekende vrouw.

Willem Elsschot overleed op 78-jarige leeftijd aan huidkanker in zijn geboortestad Antwerpen. Zijn vrouw Fine overleed de dag daarop. Elsschot werd gecremeerd en zijn as werd samen met het lichaam van zijn echtgenote begraven op het Schoonselhof.

Postuum werd hem de Staatsprijs voor de literatuur toegekend. In 2005 eindigde hij op nr. 49 in de Vlaamse versie van de verkiezing van De Grootste Belg.

[bewerken] Na zijn dood

In 2004 wilden drie kleinzonen delen van het archief (3-van 4- identieke eerste drukken en brieven van andere schrijvers aan Elsschot) van Elsschot verkopen. De dochter van Elsschot, Ida de Ridder, en andere familieleden wisten dat via een kort geding in december 2004 te verhinderen. Zij vonden dat de nalatenschap bij elkaar moest blijven. Het archief van Elsschot was bij zijn oudste zoon Walter; bij zijn overlijden kwam het in handen van de kleinzonen: Walter, Fons en Christiaan de Ridder.Recent hebben de erven van de nalatenschap van Alfons de Ridder in onderling overleg beslist dat het literaire archief van Willem Elsschot als één onverdeelbaar geheel wordt beschouwd. Aan dit archief wordt nu ook het zakelijke archief van Alfons de Ridder toegevoegd.

Door dit akkoord komt een einde aan het geschil tussen de erfgenamen en zal de lopende rechtsprocedure worden stilgelegd.

In samenspraak met de Stad Antwerpen en de Vlaamse overheid zal verder bekeken worden aan welke voorwaarden en aan wie het archief kan worden overgedragen om het toegankelijk te maken voor verder wetenschappelijk en literair onderzoek.

Het spreekt voor zich dat de beschikbaarheid van het archief de zinvolle invulling van de Elsschotjaren 2007-2010 ten goede zal komen. (Bron: WEG.)

[bewerken] Werk

Willem Elsschot publiceerde zijn eerste gedichten in het tijdschrift Alvoorder dat in 1900 en 1901 verscheen in Vlaanderen. Zijn echte loopbaan als schrijver begon in Rotterdam. Daar schreef hij Villa des Roses (1913), in een sterk door het naturalisme beïnvloede stijl. Zijn bekendste werken volgden in de jaren 20 en 30 : Lijmen (1924), Kaas (1933), Tsjip (1934) en Het Been (1938).

De twee novellen Lijmen en Het Been vormen tezamen een roman. In Lijmen leert Boorman aan Laarmans de kunst van het aansmeren van reclame aan argeloze personen. In beide personages zijn kanten van Elsschot zelf te vinden. De hoofdzaak in dit boek is de verkoop van 100 000 tijdschriften bij mevrouw Lauwereyssen. Dit is echter enorm veel geld voor haar. In Het Been komt Boorman mevrouw Lauwereyssen echter opnieuw tegen maar zij heeft nu een houten been en Boorman voelt zich schuldig omdat hij zoveel geld van haar heeft gevraagd en ze daarom misschien niet naar de dokter is kunnen gaan. Daarom wil hij haar een deel van het geld teruggeven maar mevrouw Lauwereyssen weigert dat. Elsschot schreef het tweede deel op aandrang van zijn vriend Menno ter Braak. Kaas en Tsjip verschenen in het literaire tijdschrift Forum.

Centrale thema's die vaak in zijn boeken voorkomen zijn het zakenleven (Lijmen/Het Been en Kaas) en het gezinsleven (Tsjip en De Leeuwentemmer (1940)).

Een scherpe aanval op de totalitaire macht die de rooms-katholieke kerk uitoefende op het Vlaamse platteland, is het verhaal De Verlossing (1921). Vlak na de Tweede Wereldoorlog schreef Elsschot nog een van zijn meesterwerken: Het Dwaallicht (1946).

De werken van Elsschot worden gekenmerkt door een teder cynisme en door nauwkeurige beschrijvingen van de omgeving. Het taalgebruik is nuchter, helder en zakelijk en doet ook vandaag nog opvallend modern aan. Elsschot schrijft nooit een woord te veel en zijn complete oeuvre beslaat dan ook niet meer dan een achthonderdtal bladzijden. Elsschot heeft zijn visie op de kunst van het schrijven beknopt uiteengezet in de inleiding van de roman Kaas.

Omstreden was het gedicht over August Borms, de Vlaams-nationalistische collaborateur die werd terechtgesteld. Sommigen verwijten dit Elsschot, anderen zien het als een pamflet tegen de doodstraf. Elsschot schreef ook een gedicht gewijd aan Marinus van der Lubbe, opgedragen aan Simon Vestdijk die ook een gedicht over deze vermeende brandstichter van het Duitse Rijksdaggebouw schreef.

[bewerken] Vertalingen

In 1965 verscheen bij uitgeverij Heinemann in Londen een bundel met Engelse vertalingen Three Novels: Soft Soap / The Leg / Will o' the Wisp.

[bewerken] Prijzen

[bewerken] Bibliografie

[bewerken] Romans en novellen

  • Villa des Roses (1913)
  • Een Ontgoocheling (1921)
  • De Verlossing (1921)
  • Lijmen (1924)
  • Kaas (1933)
  • Tsjip (1934)
  • Pensioen (1937)
  • Lijmen/Het Been (1938)
  • De Leeuwentemmer (1940)
  • Het Tankschip (1942)
  • Het Dwaallicht (1946)

[bewerken] Recensies, het Dwaallicht

(…)’Aardige heruitgave, maar de somberheid die juist in deze verhalen overheerst zal anno 2000 niet elke lezer aanspreken.’(…) (Biblion, Drs. E.A. van Kemenade)

(…)‘Het is een met humor en sterke bewogenheid beschreven omzwerving, die door de op de achtergrond spelende discriminatie aan actualiteit heeft gewonnen.’(…) (Biblion, M. Willard)


[bewerken] Poëzie

  • Verzen van vroeger (1934)

[bewerken] Toneelstukken

  • De landman van Chicago, of hoe men uitgever wordt van een landbouwblad — blijspel in twee bedrijven (1953) – toegeschreven aan Elsschot; veel later ontdekt in Snoecks Almanak, waarin het als een smalle kolom naast door Alfons de Ridder geworven advertenties was opgenomen; anderen vinden de tekst "te Vlaams". Deze toeschrijving aan Elsschot is inmiddels ook door de 'ontdekker' van de tekst ingetrokken.

[bewerken] Vanuit zijn reclamewerk

  • Almanak der Kroostrijke Gezinnen, vijf maal verschenen

[bewerken] Verzamelingen

  • Verzameld werk (1957)
  • Zwijgen kan niet verbeterd worden: Ongebundelde teksten (1979) – met jeugdgedichten, journalistiek werk, een brief aan zijn zoon
  • Volledig werk (2001-2006) – bezorgd door Peter de Bruijn met mederwerking van Wieneke 't Hoen en Lily Hunter, in 11 delen:
    Villa des Roses – Een Ontgoocheling – De Verlossing – Lijmen / Het Been – Kaas – Tsjip / De Leeuwentemmer – Pensioen – Het Tankschip – Het Dwaallicht – Verzen – Nagelaten werk
  • Verzameld werk (2005) – bezorgd door Peter de Bruijn, met illustraties van Peter van Hugten (Gouden Reeks)

[bewerken] Verfilmingen

  • Lijmen, een televisieverfilming uit 1962, geregisseerd door Fred Engelen
  • Villa des Roses, een miniserie voor de televisie uit 1968, geregisseerd door Walter van der Kamp
  • Kaas, een televisieverfilming uit 1968, geregisseerd door Gerard Rekers
  • Het Dwaallicht, een verfilming uit 1973, geregisseerd door Frans Buyens
  • De Verlossing, een miniserie voor de televisie uit 1975, geregisseerd door Walter van der Kamp
  • Villa des Roses, een televisieverfilming uit 1989, geregisseerd door Marc Lybaert
  • Kaas, een televisieverfilming uit 1999, geregisseerd door Orlow Seunke
  • Lijmen/Het Been, een verfilming uit 2000, geregisseerd door Robbe De Hert
  • Villa des Roses, een Engelstalige verfilming uit 2002 met een internationale cast, geregisseerd door Frank Van Passel

[bewerken] Bronnen

  • Simon Carmiggelt, Notities over Willem Elsschot. Amsterdam: Peter Loeb,1976
  • Voorwoord van het boek Zwijgen kan niet verbeterd worden, 1979, door Annemarie Kets-Vree
  • Artikel bij verschijnen van Zwijgen kan niet verbeterd worden, NRC Handelsblad, 29 februari 1980
  • Artikel Lijmen-achtig toneelstuk van Elsschot ontdekt, NRC Handelsblad, 18 september 2003
  • Artikel Conflict in familie schrijver, NRC Handelsblad, 27 december 2004
  • Artikel Kaboutertje kan schrijven, NRC Handelsblad, 9 april 2004
  • Artikel Minnares Elsschot, NRC Handelsblad, 29 maart 2004
  • Artikel Kunst en blote billen, NRC Handelsblad, 18 oktober 2003
  • Artikel Wereldtijdschrift, NRC Handelsblad, 14 oktober 2003
  • Artikel De kracht van 'Lijmen', NRC Handelsblad, 11 mei 2002
  • Artikel Elsschot de pionier, NRC Handelsblad, 16 januari 2001

[bewerken] Externe links

Referenties:
  1. ↑ Elsschot, Frits Abrahams, NRC Handelsblad, 29 maart 2004
Wikiquote Wikiquote heeft een collectie citaten gerelateerd aan Willem Elsschot.
 
Persoonlijke instellingen
Boek maken