12 november

12 november is de 316de dag van het jaar (317de dag in een schrikkeljaar) in de gregoriaanse kalender. Hierna volgen nog 49 dagen tot het einde van het jaar.

Gebeurtenissen

•  Algemeen
  • 1962 - Het eiland Guam wordt verwoest door een tyfoon.
  • 2004 - In Leeuwarden wordt het wereldrecord vallende dominostenen gebroken. Bij Domino Day2004 vallen 3.992.397 stenen om.
  • 2004 - In Liempde wordt in een kampeerboerderij een trainingskamp van de Koerdische Arbeiderspartij PKK opgerold.

•  Oorlog
  • 1812 - Het leger van Napoleon trekt zich terug uit Moskou en steekt de Berezina over.
  • 1937 - Japanse troepen bezetten Shanghai.
  • 1942 - Het Britse Achtste Leger onder generaal en later veldmaarschalk Bernard Montgomery neemt Tobroek in.
  • 1942 - De Slag om Guadalcanal begint.
  • 1944 - Britse bommenwerpers brengen in de Tromsøfjord de Tirpitz tot zinken
  • 2001 - De Taliban wordt verdreven uit Kaboel

•  Politiek
  • 1852 - Op het Proces van Keulen worden de "Keulse Communisten" beschuldigd van hoogverraad. Zeven van de 11 aanwezige beschuldigden worden veroordeeld tot in totaal 36 jaar vestingstraf. Dit proces "besluit de eerste fase van de Duitse arbeidersbeweging" zegt Friedrich Engels.
  • 1918 - Oostenrijk wordt een republiek.
  • 1918 - Geïnspireerd door de omwentelingen in Duitsland en Rusland roept de Nederlandse socialistische leider Pieter Jelles Troelstra op tot revolutie. Hij veroorzaakt paniek, maar krijgt geen bijval.
  • 1923 - Adolf Hitler wordt gearresteerd wegens zijn mislukte poging om op 8 november de macht te grijpen.
  • 1927 - Leon Trotski wordt uit de communistische partij van de Sovjet-Unie gezet. Stalin is nu feitelijk alleenheerser.
  • 1948 - Het Tribunaal van Tokio veroordeelt 7 Japanse leiders tot de doodstraf voor hun aandeel in de Tweede Wereldoorlog.
  • 1990 - Kroonprins Akihito wordt de 125^ste monarch van Japan en neemt de titel Keizer Akihito van Japan aan. De troonsbestijging vindt plaats in het bijzijn van hoge gasten uit 158 landen.

•  Sport
  • 2006 - Houston Dynamo wint voor de eerste keer het Amerikaans voetbalkampioenschap door New England Revolution na strafschoppen te verslaan.

•  Wetenschap en technologie
  • 1638 - De Amsterdamse Hortus botanicus wordt opgericht.
  • 1935 - De eerste lobotomie wordt uitgevoerd, in Lissabon.
  • 1980 - De Voyager-1 komt het dichtst bij Saturnus.
  • 1990 - Tim Berners-Lee publiceert een formeel voorstel voor het World Wide Web.

Geboren

• 1679 - Thomas-Philippus d'Alsace et de Boussu, Zuid-Nederlands kardinaal-aartsbisschop van Mechelen (overleden 1759)
• 1746 - Jacques Charles, Frans natuurkundige en werktuigbouwkundige (overleden 1823)
• 1757 - Jacobus Bellamy, Nederlandse dichter (overleden 1786)
• 1780 - Piet Retief, Zuid-Afrikaans leider van de Voortrekkers (overleden 1838)
• 1790 - Letitia Tyler, Amerikaans First Lady (overleden 1842)
• 1833 - Alexander Borodin, Russisch componist (overleden 1887)
• 1840 - Auguste Rodin, Frans beeldhouwer (overleden 1917)
• 1842 - John William Strutt, Brits natuurkundige (overleden 1919)
• 1855 - Amandus Adamson, Estisch beeldhouwer (overleden 1929)
• 1863 - Giovanni Tacci Porcelli, Italiaans nuntius in België en Nederland en curiekardinaal (overleden 1928)
• 1866 - Soen Jat-sen, Chinees nationalist (overleden 1925)
• 1872 - Félix Gogo, Belgisch kunstschilder (overleden 1953)
• 1875 - Margaretha Eijken, Nederlands oudste inwoner (overleden 1986)
• 1891 - Seth Barnes Nicholson, Amerikaans astronoom (overleden 1963)
• 1897 - Bram Hammacher, Nederlands kunstcriticus en kunsthistoricus (overleden 2002)
• 1914 - Edward Schillebeeckx, Belgisch theoloog (overleden 2009)
• 1914 - Peter Whitehead (coureur), Brits autocoureur (overleden 1958)
• 1916 - Paul Emery, Brits autocoureur (overleden 1993)
• 1916 - Victor Westhoff, Nederlands bioloog en natuurbeschermer (overleden 2001)
• 1917 - W.F.K. Bischoff van Heemskerck, oud-verzetsman en eerste stalmeester van de koninginnen Wilhelmina, Juliana en Beatrix (overleden 2007)
• 1917 - Jo Stafford, Amerikaans pop- en jazzzangeres (overleden 2008)
• 1923 - Vicco von Bülow, Duits cabaretier, schrijver en cartoonist (overleden 2011)
• 1925 - Gaetano Arfé, Italiaans politicus (overleden 2007)
• 1926 - Tony Corsari, Vlaams zanger en tv-presentator (overleden 2011)
• 1929 - Michael Ende, Duits jeugdboekenschrijver (overleden 1995)
• 1929 - Grace Kelly, Amerikaans actrice en prinses van Monaco (overleden 1982)
• 1930 - Tonke Dragt, Nederlands schrijfster van kinderboeken
• 1931 - Aldert Walrecht, Nederlands letterkundige, vertaler en uitgever (overleden 2009)
• 1933 - Frank Noya, Nederlands bassist
• 1933 - Peter Post, Nederlands wielrenner en ploegleider (overleden 2011)
• 1933 - Joe Rodgers, Amerikaans zakenman en ambassadeur (overleden 2009)
• 1934 - Charles Manson, Amerikaans sekteleider en moordenaar
• 1935 - Tom Brumley, Amerikaans gitarist (overleden 2009)
• 1936 - Inge Brück, Duits zangeres en actrice
• 1939 - Lucia Popp, Slowaaks operazangeres (overleden 1993)
• 1941 - Huib Rooymans, Nederlands acteur
• 1942 - Ad Geelhoed, Nederlands ambtenaar en jurist (overleden 2007)
• 1943 - Brian Hyland, Amerikaans zanger
• 1943 - Björn Waldegård, Zweeds rallyrijder
• 1943 - John Walker, Amerikaans zanger (overleden 2011)
• 1944 - Gerard van As, Nederlands politicus
• 1944 - Johnny van Doorn, Nederlands schrijver en dichter (overleden 1991)
• 1945 - George Eaton, Canadees autocoureur
• 1945 - Neil Young, Canadees zanger en songwriter
• 1946 - Krister Henriksson, Zweeds acteur
• 1947 - Patrice Leconte, Frans filmregisseur en scenarioschrijver
• 1949 - Johan Stokhof, Nederlands ondernemer
• 1950 - Coen van Vrijberghe de Coningh, Nederlands acteur (overleden 1997)
• 1952 - Aleksandr Safronov, Russisch schaatser
• 1953 - Baaba Maal, Senegalees zanger
• 1956 - Jannes van der Wal, Nederlands dammer (overleden 1996)
• 1958 - Lebbis, Nederlands cabaretier
• 1959 - José Damen, Nederlands zwemster
• 1959 - Patrick Meersschaert, Belgisch mountainbiker (overleden 2010)
• 1959 - Gerard Renkema, Nederlands politicus
• 1961 - Nadia Comăneci, Roemeens turnster
• 1961 - Enzo Francescoli, Uruguayaans voetballer
• 1962 - Ben Crabbé, Vlaams muzikant en presentator
• 1962 - Wim Kieft, Nederlands voetballer
• 1963 - Ron Boszhard, Nederlands televisiepresentator
• 1964 - Vic Chesnutt, Amerikaans singer en songwriter
• 1964 - Jakob Hlasek, Tsjechisch-Zwitsers tennisser
• 1966 - Wessel van Diepen, Nederlands deejay
• 1966 - David Schwimmer, Amerikaans acteur
• 1969 - Frank Corvers, Belgisch wielrenner
• 1973 - Egil Gjelland, Noors biatleet
• 1973 - Danny Nicolay, Nederlands zanger
• 1974 - Eric Lucassen, Nederlands politicus
• 1975 - Daniël Dee, Zuid-Afrikaans dichter
• 1975 - Jason Lezak, Amerikaans zwemmer
• 1975 - Dario Šimić, Kroatisch voetballer
• 1975 - Angela Watson, Amerikaans actrice
• 1976 - Mirosław Szymkowiak, Pools voetballer
• 1977 - Davide Rummolo, Italiaans zwemmer
• 1978 - Eric Addo, Ghanees voetballer
• 1978 - Magdaline Chemjor, Keniaans atlete
• 1978 - Alexandra Maria Lara, Duits actrice
• 1979 - Lucas Glover, Amerikaans golfer
• 1979 - Cian O'Connor, Iers ruiter
• 1980 - Roda Antar, Sierra-Leoons-Libanees voetballer
• 1980 - Ryan Gosling, Canadees acteur
• 1981 - Jody Bernal, Nederlands zanger
• 1981 - Hirokatsu Tayama, Japans triatleet
• 1982 - Peter Fill, Italiaans alpineskiër
• 1984 - Sepp De Roover, Belgisch voetballer
• 1984 - Martijn Monteyne, Belgisch voetballer
• 1984 - Aya Terakawa, Japans zwemster
• 1984 - Yan Zi, Chinees tennisster
• 1986 - Rob Ruijgh, Nederlands wielrenner
• 1987 - Joël Kitenge, Luxemburgs voetballer
• 1987 - Scotty Lago, Amerikaans snowboarder
• 1990 - Florent Manaudou, Frans zwemmer
• 1990 - Harmeet Singh, Noors voetballer
• 1993 - Luguelín Santos, Dominicaans atleet

Overleden

• 607 - Paus Bonifatius III
• 1035 - Knud de Grote (~40) koning van Groot-Brittannië
• 1094 - Duncan II van Schotland (34), koning van Schotland
• 1434 - Lodewijk III van Anjou (31), hertog van Anjou
• 1463 - Didacus van Alcalá (63), Spaans franciscaner monnik, genezer en katholieke heilige
• 1567 - Anne van Montmorency (74), Frans veldheer en staatsman
• 1600 - Andreas van Oostenrijk (42), Nederlands kardinaal
• 1679 - Frans Burman (51), Nederlands predikant en hoogleraar
• 1854 - Charles Kemble (78), Brits toneelspeler
• 1858 - Alois II (62), vorst van Liechtenstein
• 1903 - Camille Pissarro (73), Frans kunstschilder
• 1918 - Martin Delgado (60), Filipijns generaal
• 1921 - Fernand Khnopff (63), Belgisch symbolistisch schilder
• 1933 - Fred Holland Day (69), Amerikaans uitgever en fotograaf
• 1947 - Barones Orczy (82), Hongaars schrijfster
• 1948 - Umberto Giordano (81), Italiaans componist
• 1955 - Alfréd Hajós (80), Hongaars architect en zwemmer
• 1958 - Henri Hoevenaers (56), Belgisch wielrenner
• 1966 - Don Branson (46), Amerikaans autocoureur
• 1970 - Hal Cole (57), Amerikaans autocoureur
• 1973 - Friedrich Ahlers-Hestermann (90), Duits kunstschilder en lithograaf
• 1980 - Andrej Amalrik (42), Russisch schrijver, historicus en dissident
• 1980 - Haya van Someren (54), Nederlands politica
• 1987 - Cornelis Vreeswijk (50), Nederlands-Zweeds muzikant
• 1994 - Wilma Rudolph (54), Amerikaans atlete
• 2000 - Lea Rabin (72), Israëlisch vredesactiviste
• 2002 - André Batenburg (80), Nederlands bankier
• 2002 - Raoul Diagne (82), Frans voetballer en voetbalcoach
• 2003 - Jonathan Brandis (27), Amerikaans acteur
• 2007 - Ira Levin (78), Amerikaans auteur
• 2008 - Mitch Mitchell (61), Brits drummer
• 2008 - Serge Nigg (84), Frans toondichter
• 2010 - Willy Druyts (80), Belgisch atleet
• 2011 - Mathieu Rutten (86), Belgisch burgemeester en senator

Viering/herdenking

• Rooms-katholieke kalender:
  • Heilige Livinus van Gent
  • Heilige Christiaan (van Gniezo) († 1003)
  • Heilige Renaat (van Angers) († c. 422)
  • Heilige Josaphat Koentsevitsj († 1623) - Gedachtenis
  • Heilige Cunibertus van Keulen († c. 663)
  • Heilige Lebuïnus († c. 773)
  • Heilige Aemilianus de la Cogolla († 574)
  • Heilige Ymar van Reculver († c. 830)

Weerextremen

Nederland

Dagrecords

• 1919 - Laagste etmaalgemiddelde temperatuur -1,3 °C
• 1947 - Hoogste etmaalgemiddelde temperatuur 13,3 °C
• 1923 - Laagste minimumtemperatuur -4,6 °C
• 1938 - Hoogste maximumtemperatuur 16,1 °C
• 1929 - Hoogste uurgemiddelde windsnelheid 17,5 m/s
• 1925 - Langste zonneschijnduur 7,9 uur
• 2000 - Langste neerslagduur 11,5 uur
• 1915 - Hoogste etmaalsom van de neerslag 25,3 mm
• 1995 - Laagste etmaalgemiddelde relatieve vochtigheid 69 %

België

Dagrecords

• 1843, 1919 en 1859 - Laagste etmaalgemiddelde temperatuur 0,3 °C
• 1995 - Hoogste etmaalgemiddelde temperatuur 16,2 °C. Dit is de warmste dag ooit in de maand november.
• 1864 - Laagste minimumtemperatuur -3,8 °C
• 1995 - Hoogste maximumtemperatuur 20,3 °C. Dit is de hoogste maximumtemperatuur ooit in de maand november.
• 2010 - Hoogste etmaalsom van de neerslag 26,8 mm

Uitzonderlijke gebeurtenissen

• 1971 - Strenge vorst in de vallei van de Lesse: minimumtemperatuur tot –10,1 °C in Rochefort.
• 1977 - Windsnelheden tot 122 km/h aan de kust en rond Luik. Overstromingen en dijkbreuken.
• 1995 - Maximumtemperatuur bereikt 20,5 °C in Geraardsbergen en Ernage (Gembloers), 21,0 °C in Thimister…

Bronnen, noten en/of referenties