Sun Yat-sen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sun Yat-sen
Sun Yat-sen
Sun Yat-sen/Soen Jat-sen/Sūn Yìxiān/Suun Yat-Sien
孙逸仙/孫逸仙
Naam (taalvarianten)
Traditioneel 孫中山
Vereenvoudigd 孙中山
Hanyu pinyin Sūn Zhōngshān
Jyutping (Standaardkantonees) syun1 zung1 saan1
Zhuyin ㄙㄨㄣˉ ㄓㄨㄥˉ ㄕㄢˉ
Standaardkantonees Suun Chong-Saan
Yale (Standaardkantonees) syun1 jung1 saan1 syūn jūng sāan
Dapenghua Síen Chong-Saan
Hongkong-Hakka sun1 zung1 san1
Meixianhua sun1 zhung1 san1
Taiwan-Hakka Sûn Chûng-sân
Minnanyu Sun Tiong-san
Shanghainees [səŋ ʦuŋ sE]
Andere benamingen Sun Yat-sen
Soen Jat-sen
Sūn Yìxiān
Suun Yat-Sien 孙逸仙/孫逸仙
Sūn wén
Suun Man
孙文/孫文

Sun Zhongshan (孫中山) of Sun Yixian/Sun Yat-sen (孫逸仙) (Cuiheng, 12 november 1866Peking, 12 maart 1925) was een Chinese revolutionair, eerste president en grondlegger van de Republiek China ("Nationalistisch China"). Als de belangrijkste pionier van de Republiek China wordt hij beschouwd als de "Vader van de Natie" in Taiwan en de "voorloper van de democratische revolutie" in de Volksrepubliek China. Sun speelde een cruciale rol in de omverwerping van de Qing-dynastie tijdens de jaren die zouden leiden tot de Xinhai-revolutie. Alhoewel hij op dat moment in Saint Louis, Missouri was, werd hij benoemd tot president van de Voorlopige Republiek China, toen deze in 1912 werd gesticht. Hij was later medeoprichter van de Kwomintang en was daarvan de eerste leider. Sun was een verenigende figuur in post-keizerlijk China en is uniek omdat hij vereerd wordt aan weerszijden van de Straat van Taiwan.

Hoewel Sun beschouwd wordt als één van de grootste leiders van het moderne China was zijn politiek leven een van constante strijd en veelvuldige ballingschappen. Na het succes van de revolutie verloor hij snel de macht in de zonet opgerichte Republiek China en stond hij aan het hoofd van opeenvolgende revolutionaire regeringen als uitdaging voor de krijgsheren die grote delen van de natie beheersten. Sun maakte niet mee hoe zijn partij de macht over het land in handen kreeg tijdens de Noordelijke Expeditie. Zijn partij, die een breekbare alliantie vormde met de communisten, splitste na zijn dood in twee delen. Suns belangrijkste nalatenschap bestaat in de ontwikkeling van zijn politieke filosofie die bekend staat als de Drie principes van het volk: nationalisme, democratie en volkswelvaart.

Jeugd[bewerken]

Sun was een zoon van Sun Dacheng (1813-1888), een arme boer die nog een tijdje in Macao had geleefd als kleermaker, en van Yang Tang Fai (1828-1910), beter gekend in de biografische literatuur als Madame Yang. Sun was van Hakka-afkomst. In 1879 volgde hij zijn moeder naar Hawaï, waar zijn 12 jaar oudere broer Sun Mei (1854-1915) een welvarende zakenman geworden was. Door deze broer, die geregeld geld naar zijn ouders stuurde, werden ze op het einde van hun leven vrij welvarend in het dorp. Sun Yat-sen leerde Engels spreken aan het Iolanicollege op Hawaï, dat door missionarissen geleid werd. In 1883 zond zijn broer hem terug naar China, omdat hij vreesde dat Sun Yat-sen zich tot het christendom zou bekeren onder invloed van christelijke scholen daar. Christendom en revolutie hadden volgens Sun wat gemeen: beide zaken betekenden voor hem vooruitgang. Terug in Cuiheng lachte hij het bijgeloof van de dorpelingen uit en ging zelfs over tot vandalisme. Hij vernielde de afgodsbeelden in zijn dorp en moest vluchten voor de woede van de dorpelingen. Hij ging naar Hongkong om verder te studeren. Daar liet hij zich dopen en viel onder de hoede van twee missionarissen die financieel voor hem zorgden. In 1885 trouwde hij met Li Muzhen; dit huwelijk was door zijn ouders gearrangeerd. Van 1887 tot 1892 studeerde hij geneeskunde in Hongkong en was één van de eerste afgestudeerden van het instituut (College Of Medicine for Chinese People).

Revolutionair en democraat[bewerken]

Sun raakte ervan overtuigd dat China moest moderniseren, dat de Qing-dynastie diende te worden afgeschaft en China een republiek moest worden naar Westers (Amerikaans) model. Die overtuiging propageerde hij via het netwerk van bekeerde Chinezen en missionarissen waarin hij zich bevond en dankzij steun van de invloedrijke Ho Kai. Hij schreef een brief aan de hervormingsgezinde generaal en invloedrijke hoveling Li Hongzhang, waarin hij zijn ideeën uitdrukte, zonder resultaat, hoogstwaarschijnlijk omdat Li geen adviezen aannam van westers gevormde Chinezen. De Chinese adel accepteerde hem ook niet wegens zijn gebrek aan klassieke Chinese vorming; bovendien was hij niet van voorname afkomst. Sun gaf zijn artsenpraktijk in 1894 op en ging opnieuw naar Hawaï (Honolulu) waar hij de Xingzhong Hui (Genootschap voor de Opleving van China) stichtte. Sun legde de grondslag voor de Xingzhong Hui, de Drie Volksbeginselen, nationalisme, socialisme (volkswelzijn) en democratie. Spoedig verkreeg hij een grote aanhang (vooral van veel in de VS en in Japan verblijvende Chinezen). Sun en de zijnen dachten aanvankelijk na het ten val brengen van het keizerrijk China snel te kunnen transformeren in een democratie, iets waar hij later op terug moest komen.

Ballingschap[bewerken]

Na een mislukte volksopstand in Guangzhou in 1895 ging hij in ballingschap. In oktober 1896 bevond hij zich in Europa. Daar werd hij ontvoerd door agenten van het Keizerrijk, die hem terug naar China wilden brengen om geëxecuteerd te worden voor zijn rol in de opstand. James Cantlie, zijn leraar geneeskunde tijdens zijn studies in Hongkong, maakte de ontvoering bekend. De Chinezen lieten hem onder druk vrij. Sun schreef een uitgebreid verslag over dit feit, met de bedoeling om het Chinese Rijk in diskrediet te brengen. Het nieuws spreidde zich over heel Engeland. Daarna zette hij zijn bezoek door Europa voort, bestudeerde de Europese politieke systemen en vestigde zich in 1897 in Japan. Daar ontmoette hij Miyazaki Toten, met wie hij jarenlang bevriend was. Toten, die heel wat connecties had in de politieke kringen, financierde Suns genootschap en stond achter zijn ideeën. Toen Toten in september 1900 aangehouden werd in Singapore was het Sun die hem bevrijdde. Sun woonde onder een valse naam in Yokohama. In 1898 ontving hij de ambassadeur van de Filipijnen, Mariano Ponce, bij hem thuis. Ponce werkte voor de regering van Emilio Aguinaldo, die in oorlog verwikkeld was met het Amerikaanse koloniale bewind. Sun hielp hem aan wapens, maar de samenwerking was van korte duur. In de jaren voor de Wuchangrevolutie in 1911 reisde hij veel in het buitenland, om Chinese emigranten toe te spreken en aanhangers te vinden. In 1904 zat hij in San Francisco, in 1905 gaf hij een toespraak in Brussel en in augustus 1905 bevond hij zich opnieuw in Tokio. Daar verenigde hij verschillende kleine genootschappen in de Tongmenghui (20 augustus 1905), de voorloper van de Kwomintang. Hij zocht in het volgende jaar ook toenadering tot Vietnam, maar vond er geen stevige basis. De Fransen liepen niet warm voor zijn ideeën en de revolutionair Phan Boi Chau sloot meer aan bij de ideeën van Liang Qichao. Financiers vond hij weer wel in Maleisië en Singapore. De Tongmenghui bestond naar schatting uit 10.000 leden in het eerste jaar van haar bestaan.

President van China[bewerken]

Sun was niet direct betrokken in de omverwerping van het keizerrijk, want hij bevond zich in Denver (Colorado, USA), toen op 11 oktober 1911 een opstand van militairen uitbrak in de kazerne van Wuchang. Ze riepen de verschillende provincies op om zich af te scheiden van het Keizerrijk. De Chinese regent zond zijn beste generaal, Yuan Shikai om de rebellie te onderdrukken. Sun vernam het nieuws in de krant en keerde haastig terug naar China. In een stemming door de provinciale vertegenwoordigers werd hij op 29 december tot president benoemd. Hij overtuigde Yuan Shikai om zich aan zijn zijde te voegen in ruil voor het voorlopige presidentschap van de Chinese republiek. De generaal, die aanvoelde dat de dagen van het Keizerrijk toch geteld waren, ging hierop in en vestigde zich in Peking. Hij werd benoemd op 15 februari 1912. Met het vooruitzicht op verkiezingen doopte Sun de Tongmenghui om naar Kwomintang ('Volkspartij'). De positie van de keizer werd hiermee onhoudbaar en die trad dan ook af.

Hulp van de Russen bij de verovering van Zuid-China[bewerken]

Tot de dood van Yuan in 1916 verbleef Sun in Japan. Terug in China vestigde hij zich in een buitenlandse concessie bij Nanking. In 1917 benoemde de Nationale Assemblée (die sinds 1915 niet meer bijeen was gekomen) Sun tot voorzitter van de Militaire Regering van China. Na de Oktoberrevolutie in Rusland in 1917 kwamen de Bolsjewieken (communisten) aldaar aan de macht. Sun wendde zich voor hulp tot de communistische regering in Rusland. Deze bleek maar al te graag bereid om hem te helpen. Daaraan verbonden zij echter één voorwaarde: de leden van de Chinese Communistische Partij (CCP) moesten kunnen toetreden tot de Kwomintang]]. Dat gebeurde dan ook. Het socialisme van Sun werd nu belangrijker binnen de Kwomintang. Sun werd voorzitter van de Kwomintang en tevens grootmaarschalk en generalissimo van de nationalistische legers van de Kwomintang. De regering van Sun werd in Kanton gevestigd (1921). Dankzij de Sovjet-Russische militaire en logistieke steun wisten de nationalistische legers Zuid-China op de krijgsheren te veroveren (1923).

De invloed van de CCP op het beleid van de Kwomintang nam steeds meer toe. Sun werd een bewonderaar van de Russische leider Lenin, hoewel hij het bolsjewisme afwees, evenals de dictatuur. Suns opvolger, generalissimo Chiang Kai-shek bleek echter een tegenstander te zijn van de toetreding van communisten van de CCP tot de Kwomintang, maar hield zijn opvattingen voor zichzelf. Andere leden van de Kwomintang deden dat niet, waarna er problemen ontstonden tussen de diverse facties. Sun trad op als bemiddelaar.

Mausoleum van Sun Zhongshan in Nanking

Dood[bewerken]

In het voorjaar van 1925 reisde Sun naar Peking, waar hij op 22 februari 1925 aan een plotselinge ziekte overleed. Sun zag nog wel kans om een testament op te stellen. Dit testament ademde een sfeer uit van leninisme en christendom - het geloof dat Sun zijn hele leven lang trouw was gebleven - en riep op tot verzoening tussen de fracties van de Kwomintang en hij riep tevens op tot het voortzetten van de drie volksbeginselen, zoals hij die aan het begin van zijn carrière had geformuleerd.

Naam[bewerken]

Sun Yat-sen is bekend onder verschillende namen. De naam waarin hij in de annalen van zijn familie staat bijgeschreven is Sun Deming (孫德明). Het eerste karakter van deze naam, De (德), is het eerste karakter van de naam van alle zoons van zijn generatie in deze familie. Suns melknaam, de naam zoals hij als klein kind genoemd werd, was Sun Dixiang (孫帝象).

Toen Sun tien jaar was, ging hij naar school; hierbij kreeg hij ook een schoolnaam, namelijk Wen (文). Sun is bij veel Chinezen bekend onder deze naam, Sun Wen. Later, tijdens zijn studie in Hongkong, koos Sun bovendien een pseudoniem, in het Kantonees uitgesproken als Yat-sen. Hij schreef deze naam aanvankelijk als 日新 (Mandarijn Rixin, 'elke dag vernieuwen'), later veranderde een professor van hem het in 逸仙 (Mandarijn Yixian). Deze laatste naam gebruikte Sun vaak in zijn contacten met Westerlingen en het is dan ook onder deze naam dat hij in het westen bekend is.

In zijn revolutionaire tijd gebruikte Sun vele namen om de autoriteiten niet op zijn spoor te laten komen. In Japan was dat Nakayama (中山, in het Mandarijns uitgesproken als Zhongshan), een bekende Japanse familienaam. Deze naam, oorspronkelijk een familienaam, werd uiteindelijk Suns Chinese eigennaam. Sun Yat-sen is in China nog het meest bekend als Sun Zhongshan.

Betekenis[bewerken]

Zowel de communisten van Mao Zedong als de nationalisten van Chiang Kai-shek beschouwen Sun Yat-sen als hun Vader des Vaderlands. Zowel op het Chinese vasteland als op Taiwan bevinden zich standbeelden en herdenkingscentra voor Sun. Chiang Kai-shek riep Sun in 1940 uit tot 'Grondlegger van de Chinese Republiek'. De jiaxiang en geboorteplaats van Sun Zhongshan, Cuiheng, is een waar bedevaartsoord voor Chinese communisten en patriotten.