Koerdische Arbeiderspartij

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Koerdische Arbeiderspartij
Partiya Karkerên Kurdistan (PKK)
Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg
Oprichting 1978
Hoofdkantoor Turkije
Actief in gebieden Wereldwijd, maar hoofdzakelijk in Turkije, Irak, Iran, Syrië, en delen van West Europa.
Leider Murat Karayilan, maar ook oprichter Abdullah Öcalan heeft nog steeds invloed.[1][2]
Ideologie Koerdisch nationalisme, Socialisme
Doelstelling Oorspronkelijk wilde de PKK een onafhankelijke socialistische staat Koerdistan in het zuidoosten van Turkije. Tegenwoordig zou de PKK naar politieke rechten van de Koerdische populatie in dat land streven.[3]
Status De PKK wordt gezien als terroristische organisatie in de Verenigde Staten, Canada, Australië en Europa. In Turkije en Duitsland is de PKK verboden.[4][5]
Methoden Terreuraanslagen, zelfmoordaanslagen, moord, bedreiging, afpersing, wapen- en drugshandel, mensensmokkel, prostitutie.[3][6][7]
Financiering De jaarlijkse inkomsten worden op 500 miljoen dollar geschat, sommige schattingen gaan uit van een veel hoger bedrag. In het verleden ontving de PKK steun uit Griekenland, Iran, Irak en Syrië. De meeste inkomsten worden gegenereerd met drugshandel en smokkel. De PKK ontvangt ongeveer 20 miljoen aan donaties per jaar, vooral van Koerden in andere delen van de wereld.[7][8][9]
Website http://www.pkkonline.com/
Demonstratie tegen de PKK in Turkije op 22 oktober 2007 na de dood van 30 Turkse soldaten.
Supporters van de PKK in Londen (2003)

De Koerdische Arbeiderspartij (Koerdisch: Partiya Karkerên Kurdistan, afgekort PKK; letterlijke vertaling: "Arbeiderspartij van Koerdistan") is een separatistische terroristische groepering, die een onafhankelijke, marxistische Koerdische staat wilde stichten in het zuidoosten van Turkije, maar die tegenwoordig deels streeft naar politieke rechten van Koerden in dat land,[3] alhoewel PKK-leider Murat Karayilan in 2007 bevestigde dat een onafhankelijke staat nog altijd het primaire doel is van de terreurorganisatie.[10]

De organisatie is als een terroristische groepering aangeduid in onder andere de Europese Unie, de Verenigde Staten en Turkije. In Nederland komt de PKK ook voor op de door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding samengestelde lijst van terroristische organisaties.[11]

In Nederland traint de terroristische PKK al decennia Nederlands-Koerdische jongeren in militaire tactieken, ook werft de organisatie in Nederland jongeren voor de strijd, waaronder ook minderjarigen. Met enige regelmaat worden vanuit de PKK in Nederland bedreigingen geuit richting Turkse Nederlanders, en in de afgelopen jaren zijn meerdere aanslagen gepleegd op Turkse winkels en redacties van Turkse kranten in Nederland en omliggende landen. In 2012 verstoorde de nationale recherche een terroristisch trainingskamp in Zeeland, waar tientallen PKK-leden (zowel uit binnen- als buitenland) werden gearresteerd.[12] Volgens de Nederlandse inlichtingendienst krijgen Koerdische jongeren uit Duitsland en Frankrijk in Nederland training voordat zij afreizen naar Noord-Irak. Alleen al in de afgelopen 10 jaar zouden tientallen terroristische trainingskampen zijn gehouden in Nederland.[13] De meeste jongeren die daadwerkelijk de stap hebben gemaakt zijn omgekomen door acties van het Turkse leger.[14]

Volgens de VS is PKK ook betrokken bij drugshandel. De leden van de PKK zijn aangewezen drugshandelaren door onder andere het US Department of the Treasury.[15]

Geschiedenis

De PKK werd op 27 november 1978 in het plaatsje Fis (Diyarbakır) opgericht door onder andere Abdullah Öcalan, Mazlum Doğan en 21 volgelingen. Haar doel was het beëindigen van Turkse 'kolonialisme' in Oost-Turkije en de realisatie van een onafhankelijk en verenigd Koerdistan. Sinds de oprichting is Öcalan de leider van de PKK.

Op 15 augustus 1984 vielen door de PKK getrainde Koerdische boeren politieposten in de plaatsjes Eruh (Siirt) en Şemdinli (Hakkâri) aan, waarbij twee Turkse agenten werden gedood. Dit was het begin van meerdere gewelddadige acties. Als tegenmaatregel besloot de Turkse overheid duizenden Koerden te rekruteren die, in ruil voor wapens en geld, als dorpswachten tegenover de PKK kwamen te staan. De PKK trad meedogenloos op tegen de dorpswachten en landheren, alsook tegen hun families, waarbij vrouwen en kinderen niet werden gespaard. Hierdoor verloor de PKK de sympathie van een deel van de Koerdische bevolking, waaronder die van Massoud Barzani, een Koerdische leider in Noord-Irak. De aanwezigheid van vele Turkse militairen zette echter ook kwaad bloed, waardoor veel Koerden voor het dilemma kwamen te staan of ze hun steun aan de PKK of aan de militairen wilden geven. Tegenwoordig steunt toch de overgrote meerderheid van het Koerdische volk de PKK. De PKK is een Koerdisch symbool geworden voor hun opstandigheid.

In maart 1990, tijdens het Koerdisch Nieuwjaar, liepen begrafenissen van gesneuvelde PKK'ers uit op demonstraties. Hierdoor kwam het probleem nationaal op de kaart te staan. In de loop van de jaren daarop kregen zo'n drieduizend PKK-guerrilla's de feitelijke macht in Oost-Turkije in handen.

Tegelijkertijd zocht Öcalan ook naar politieke mogelijkheden en begin jaren negentig stemde president Turgut Özal in met onderhandelingen. Behalve Özal, zelf half Koerdisch, hadden echter weinig Turkse politici hier oren naar en nadat de president op 17 april 1993 aan een hartaanval overleed vervloog daarmee de hoop op verzoening. Toen Ankara Öcalans toenaderingen negeerde en de druk vanuit zijn achterban steeds groter werd, riep hij in juni 1993 de 'totale oorlog' uit.

Toen de gewapende strijd steeds hevigere vormen begon aan te nemen dwong Turkije Syrië tot de uitzetting van Öcalan. Deze vluchtte naar Moskou en vervolgens met een vals paspoort naar Rome. Nadat dit uitkwam wilde Italië van hem af. Nederland en Duitsland weigeren de PKK-leider asiel. Uiteindelijk bood Griekenland, de vijand van Turkije, hem onderdak in zijn ambassade in Nairobi, Kenia. Toen hij op 15 februari 1999 de residentie van de ambassadeur verliet werd hij door Turkse agenten gearresteerd. De Griekse regering ontkende dat ze steun bood aan de PKK, maar de desbetreffende ambassadeur werd niet gestraft. Öcalan werd tot de doodstraf veroordeeld wegens hoogverraad. Hij werd verantwoordelijk gehouden voor naar schatting 35.000 doden.

In 2002 accepteerde de Turkse regering een aantal voorwaarden voor toetreding tot de Europese Unie, waaronder het afschaffen van de doodstraf, wat het leven van Abdullah Öcalan spaarde, alsmede wijzigingen in de officiële regeringspolitiek die een verbetering in de mensenrechtensituatie van de Koerden teweeg moesten brengen.

Öcalans vonnis werd omgezet in levenslang. Hij probeert sindsdien vanuit de gevangenis via zijn advocaten zijn partij te besturen.

In 2002 hernoemde de politieke tak van de PKK zich tot KADEK. De PKK gaf op dat moment aan de strijd alleen nog via democratische weg voort te willen zetten. Tien dagen na de naamswijziging bestempelde de Belgische regering de PKK als een terroristische organisatie, later gevolgd door de Verenigde Staten en de Europese Unie.[16] Op procedurele gronden werd de EU echter in april 2008 door het Europese gerecht van eerste aanleg gelast de plaatsing op de terreurlijst ongedaan te maken.[17] Op 11 november 2003 transformeerde KADEK tot een nog gematigder fractie, het Volkscongres van Koerdistan (Kongra-Gel).

Tegenwoordig wordt de KCK, de Vereniging der Koerdische Gemeenschappen (Koma Civakên Kurdistan) gezien als het overkoepelende orgaan voor alle PKK-organen, zoals Kongra-Gel en de militaire vleugel, HPG (Volksverdediginskrachten, Hêzên Parastina Gel).

Toen onderhandelingen met de Turkse regering niet de gewenste resultaten opleverden, riep Öcalan in juni 2004 via zijn advocaten op de wapens weer ter hand te nemen. Tussen 2004 en 2009 werden regelmatig aanslagen gepleegd door de PKK en viel het Turkse leger enkele malen in het noorden van Irak PKK strijders aan.

Nadat de Europese Unie de PKK betitelde als een terreurorganisatie, werd in april 2008 door het Europese gerecht van eerste aanleg gelast deze beslissing ongedaan te maken - niet omdat de organisatie van karakter was veranderd maar omdat er procedurefouten waren gemaakt.[17] In januari 2009 werd de PKK weer opgenomen op de terreurlijst van de Europese Unie.[18]

In 2009 opent de Turkse regering echter een nieuw offensief, ditmaal een democratisch offensief. De Koerden krijgen een eigen staatszender, nieuwe rechten zoals het recht op onderwijs van en in het Koerdisch, het recht op een Koerdische dorpsnaam en de Koerdische politieke partij wordt meegenomen op buitenlandse reizen. De PKK leider Öcalan speelt hier op in door vanuit de gevangenis een 'roadmap to peace' te schrijven,[19] dat niet wordt vrijgegeven door de Turkse overheid. In 2009 kondigt de PKK aan dat het de gewapende strijd wil opgeven[20] en 'vredesbrigades' de grens over gaat sturen om de democratische oplossing voor het conflict, die de Turkse regering ingezet heeft, te steunen. De eerste brigade, 8 PKK strijders en 26 Koerdische Turkse burgers die in de jaren 90 naar Irak waren gevlucht, steekt op 19 oktober de grens over vanuit Irak en werd door duizenden Turkse Koerden met Koerdische vlaggen ontvangen. De PKK strijders werden direct na het betreden van Turkse grond vastgezet en vier aanklagers die naar de grens waren gestuurd moesten bepalen of de PKK strijders schuldig waren aan misdaden en of ze moesten worden gearresteerd.[21][22] Een dag na hun binnenkomst in Turkije werden echter alle PKK strijders door de rechtbank in vrijheid gesteld.[23]

Invloed

Hoewel de PKK verantwoordelijk is voor gewapende strijd, waaronder aanslagen, en de daaruit voortvloeiende doden, zijn de meningen over de partij verdeeld. Sommigen stellen dat de PKK de Turkse Koerden hun zelfrespect heeft teruggegeven en ze bewust heeft gemaakt van hun Koerdische identiteit. Voordat de PKK opgericht werd had de Turkse assimilatiestrategie, waarbij Koerden officieel 'Bergturken' werden genoemd en hun taal als een Turks dialect werd afgedaan, het gewenste effect. Op het moment van oprichting van de PKK sprak bijvoorbeeld geen enkele oprichter Koerdisch, ook Öcalan zelf niet. Zoals Öcalan in 1998 zelf verklaarde: "De PKK is vooral de beweging die de ideologie en moraal moet uitvinden van een volk waarvan de ideologie en moraal volledig zijn ingestort."

Daarnaast heeft de PKK de Koerdische kwestie op de kaart gezet, zowel in Turkije zelf als mondiaal. Er is echter ook kritiek op het door de PKK gehanteerde geweld, vooral op momenten dat er politieke oplossingen mogelijk leken. Daarbij werd ook geweld tegen Koerden zelf niet geschuwd. Tijdens de Turkse verkiezingen in juli 2007 bleek de regerende AK-partij populairder onder Koerden dan de opvolgers van de PKK. Dit kwam ook doordat de Koerdische partij (DTP) verboden werd. Hierdoor moesten ze als onafhankelijke mensen meedoen, maar veel Koerden wisten nu niet op wie ze moesten stemmen. In 2009 waren er gemeenteraadsverkiezingen en daar behaalde de Koerdische partij (nu BDP) wel een grote meerderheid in het zuidoosten van Turkije.

Bronnen, noten en/of referenties
  • Dick Nieuwboer (2007) De PKK verdient de haat en walging van alle Koerden. Historisch Nieuwsblad, nr. 7, september 2007

  1. Ocalan: Which way now?, BBC, 21 november 2000
  2. Radical firebrand who led bloody nationalist war, The Guardian, 13 mei 2005
  3. a b c Foreign Terrorist Organizations, CRS Report for Congress, US, p. 53
  4. Foreign Terrorist Organizations, US State Departement, 2012
  5. Lijst terroristische organisaties EU, Europese Commissie, juni 2007
  6. Stephen R. Barnhart, The New International Terrorism and Political Violence Guide, Trafford Publishing, ISBN 1-55369-243-8, p. 104-124
  7. a b Drug Smuggling As the Main Financial Source of PKK Terrorism, Turkish Weekly, 30 december 2008
  8. "PKK revenues reach 500 mln euros", Today's Zaman, 12 maart 2008
  9. Foreign Terrorist Organizations, CRS Report for Congress, US, p. 54
  10. Canvas, documentaire, 30 oktober 2007
  11. Terroristische organisaties, Kennisbank NCTb, 2008, in het Internet Archive
  12. Nationale Recherche verstoort bijeenkomst PKK, Openbaar Ministerie, 3 december 2012
  13. PKK rekruteert ook in Nederland, NOS, 3 december 2012
  14. Tientallen vermeende PKK'ers opgepakt, NU.nl, 3 december 2012
  15. Treasury Designates Three Leaders of the Kongra-Gel as Significant Foreign Narcotics Traffickers
  16. (en) Council Decision 2002/334/EC, 2 mei 2002
  17. a b (en) Judgment of the Court of First Instance (Seventh Chamber), 3 april 2008
  18. (en) Terreurlijst EU, 27 januari 2009
  19. PKK leader offers Turkey an olive branch to end war, Times Online, 26 mei 2009 (inloggen vereist)
  20. PKK 'ready for peace' with Turkey, Al Jazeera, 2009
  21. PKK 'peace envoy' crosses border into Turkey, Hurriyet, 19 oktober 2009
  22. PKK 'surrender' tests Turkey plan, BBC, 19 oktober 2009
  23. Turkish court releases all members of PKK 'peace group', Hurriyet, 20 oktober 2009