Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Type Geheime dienst
Opgericht 2002
Voorganger(s) Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD)
Jurisdictie Nederlandse overheid
Hoofdkantoor Zoetermeer
Valt onder Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Directeur Rob Bertholee
Website http://www.aivd.nl/

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) is een Nederlandse geheime dienst die zowel verantwoordelijk is voor de binnenlandse veiligheid, als voor het vergaren van inlichtingen uit het buitenland.

De AIVD werd in 2002 opgericht als de opvolger van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en is sinds 2007 gevestigd in Zoetermeer.

Geschiedenis[bewerken]

Centrale Inlichtingendienst en Bureau Inlichtingen
De dienst stond van 1913 tot 1919 als Generale Staf, sectie III (GS III) bekend en daarna tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog (1940) als Centrale Inlichtingendienst (CID). In die vooroorlogse periode was de dienst gecombineerd met de militaire inlichtingendienst. De Duitse inval in de meidagen van 1940 maakte een einde aan het bestaan van de CID in Nederland. De archieven van de dienst werden verbrand om ze niet in handen van de Duitsers te laten vallen. Tot 28 november 1942 functioneerde de CID ten behoeve van de Nederlandse regering in ballingschap te Londen. Daarna werd zij gereorganiseerd en voortgezet als het Bureau Inlichtingen, ressorterend onder het Ministerie van Oorlog en nauw samenwerkend met de Britse Secret Intelligence Service.
Politiebuitendienst
De Politiebuitendienst (PBD) functioneerde als orgaan ten behoeve van het Ministerie van Justitie van de Nederlandse regering in ballingschap en was vooral belast met het beoordelen van de betrouwbaarheid van de Engelandvaarders die vanuit bezet gebied naar Engeland kwamen.
Bureau Nationale Veiligheid, Centrale Veiligheidsdienst, Binnenlandse Veiligheidsdienst.
Na de bevrijding in 1945 werd BI, samen met de PBD, omgevormd tot het Bureau Nationale Veiligheid (BNV). Van 1946 tot 1949 heette de dienst Centrale Veiligheidsdienst voordat het werd hernoemd naar de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en uiteindelijk op 29 mei 2002 tot Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD).
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Sinds december 2007 is de AIVD gevestigd in Zoetermeer in het gebouw waar tot 2003 het Ministerie van OC&W was gevestigd. Voordien was de AIVD gevestigd in een eigen gebouw in Leidschendam.

Taken[bewerken]

Op basis van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) uit 2002 heeft de AIVD vier wettelijke taken:

  1. Het verrichten van onderzoek naar organisaties en personen die aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor de democratische rechtsorde, de veiligheid van de staat of voor andere gewichtige belangen van de staat;
  2. het verrichten van veiligheidsonderzoeken naar kandidaten voor vertrouwensfuncties (deze taak is apart uitgewerkt in de Wet veiligheidsonderzoeken);
  3. het bevorderen van beveiligingsmaatregelen, waaronder maatregelen ter beveiliging van die onderdelen van overheid en bedrijfsleven die van vitaal belang zijn voor de instandhouding van het maatschappelijk leven;
  4. het verrichten van onderzoek naar andere landen ten aanzien van onderwerpen die door de minister-president, de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister van Defensie gezamenlijk zijn aangewezen.

De vierde taak is een nieuwe taak ten opzichte van de voormalige BVD, die van 1946 tot 1994 werd uitgevoerd door de Inlichtingendienst Buitenland (IDB, tot 1972 bekend onder de naam Buitenlandse Inlichtingendienst/BID), die na heftige interne twisten werd opgeheven.[1] Van deze inlichtingendienst maakte de vooroorlogse fascisten-leider Jan Baars deel uit, die tijdens de oorlog met toestemming van de Duitse bezetter Mussolini persoonlijk bezocht, inkoper van de Wehrmacht was, in bij Joden in beslag genomen goederen handelde en secretaris van de WA-hopman Albertuz Nijland was.[2] Deze inlichtingentaak maakt van de AIVD een gecombineerde inlichtingen- en veiligheidsdienst, wat een naamswijziging noodzakelijk maakte.

Voor het afluisteren van radioverkeer en satellietcommunicatie werkt de AIVD samen met de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en de in 2003 opgerichte Nationale SIGINT Organisatie. Ieder politiekorps beschikt over een Regionale Inlichtingen Dienst (RID), een lokale afdeling die nauw samenwerkt met de AIVD.[3]

Organisatie[bewerken]

De AIVD bestaat uit negen eenheden:[4]

  • Binnenlandse Veiligheid (verantwoordelijk voor de bescherming van de democratische rechtsorde, voor de staatsveiligheid en voor veiligheidsbevordering)
  • Inlichtingen Buitenland (verantwoordelijk voor het vergaren van inlichtingen uit en over het buitenland)
  • Operationele Expertise & Ondersteuning (verantwoordelijk voor de inzet van inlichtingenmiddelen, operationeel relatiebeheer en opleidingen)
  • Trendanalyse & Fenomeenonderzoek (verantwoordelijk voor het onderkennen, signaleren, analyseren en verklaren van team- of eenheidsoverstijgende fenomenen)
  • Regie (verantwoordelijk voor meer samenhang en betere samenwerking en daardoor betere resultaten in het inlichtingenproces)
  • Kenniscentrum Verbetermanagement en Innovatie
  • Strategie en Beleid
  • Dienstencentrum (verantwoordelijk voor de facilitaire dienstverlening)
  • Informatie Management (verantwoordelijk voor duurzame ICT-voorzieningen)

Daarnaast zijn er de volgende twee businessunits:

  • Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging (verantwoordelijk voor de beveiliging van cruciale overheidsinformatie)
  • Veiligheidsonderzoeken (verantwoordelijk voor het aanwijzen van vertrouwensfuncties en het verrichten van veiligheidsonderzoeken)

De hoofden van de AIVD waren tot nu toe:

In 2013 werkten ongeveer 1.500 mensen bij de AIVD en had de dienst een budget van ongeveer €200 miljoen.[5]

Toezicht en wetgeving inzake de AIVD[bewerken]

Het Nederlandse Parlement houdt toezicht op de AIVD met de Tweede Kamercommissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten, ook wel "Commissie Stiekem" genoemd. Van deze commissie kunnen alleen fractievoorzitters van de politieke partijen lid worden en geheimhouding is verplicht. De commissie brengt verslag uit aan de Tweede Kamer.

Naast deze Kamercommissie is er ook de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD). Deze is ingesteld bij de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (WIV) en de leden worden benoemd door de Tweede Kamer. De CTIVD houdt toezicht op de rechtmatigheid van de uitvoering van de WIV en de Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo). Op basis van die wetten toetst de commissie zowel het handelen van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) als van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Hierbij beschikt de commissie over verregaande bevoegdheden.

Zowel AIVD als de zusterorganisatie MIVD zijn gehouden aan de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten[6]. Deze bepaalt onder meer dat bepaalde ingrijpende opsporingsbevoegdheden, buiten de inlichtingendienst ook wel Bijzondere opsporingsbevoegdheden geheten, door de AIVD alleen kunnen worden uitgevoerd met de toestemming van de Minister van Binnenlandse Zaken. Een voorbeeld hiervan is een telefoontap.[7]. Wanneer een onderzoek plaatsvindt naar data, moet de AIVD bovendien toestemming krijgen van de beheerder van die gegevens, tenzij het gaat om politie, justitie, douane en telecomaanbieders. Deze zijn tot medewerking verplicht.[7] Een onderzoek kan verder alleen worden gestart door middel van een opdracht van de Minister van Binnenlandse zaken, hoewel bij inlichtingenwerving met betrekking tot het buitenland daarnaast de premier en de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie betrokken kunnen worden voor het bepalen van de onderwerpen van het onderzoek.[8]

Evaluatie in 2004[bewerken]

In maart 2004 werd door de minister van Binnenlandse Zaken de Commissie Bestuurlijke Evaluatie AIVD geïnstalleerd. Deze commissie had de taak een evaluatie uit te voeren van de wijze waarop de AIVD zijn wettelijke taken uitvoert op basis van drie hoofdvragen:

  1. Welke verwachtingen bestaan er in de politiek-bestuurlijke omgeving over de taken van de AIVD mede gezien de veranderingen in de samenleving?
  2. Hoe voert de AIVD zijn taken en verantwoordelijkheden uit en welke verbeteringen zijn mogelijk?
  3. Zijn de bevoegdheden en de kwalitatieve en kwantitatieve middelen (materieel, personeel en financiën) waarover de AIVD beschikt voldoende om aan de gestelde eisen en verwachtingen te voldoen?

De leden van deze commissie waren:

Op 16 november 2004 bood de commissie aan minister Johan Remkes haar rapport aan over het functioneren van de AIVD.

Varia[bewerken]

Als iemand vermoedt dat de AIVD een dossier over hem/haar heeft, kan hij/zij dit dossier inzien. De AIVD mag echter geen informatie verstrekken die jonger is dan vijf jaar of informatie die nog relevant is of kan zijn voor lopend onderzoek.[9]

Buro Jansen & Janssen is een organisatie die de AIVD kritisch volgt, net als de vermoorde Louis Sévèke in het verleden de BVD en de AIVD volgde.

Vlak na de arrestatie van de Nederlandse zakenman Frans van Anraat, die illegaal materiaal voor het bouwen van de chemische wapens aan Saddam Hoessein had verkocht, meldden de Nederlandse kranten[10] dat Van Anraat een informant was van de AIVD. Volgens de Nederlandse pers kreeg Van Anraat bescherming van de AIVD[11] en werd opgenomen in een safehouse van het ministerie van Binnenlandse Zaken in Amsterdam.

De AIVD is geïnfiltreerd in verschillende extreem-linkse organisaties waarbij het hielp met gewelddadige acties tegen extreem-rechtse organisaties, om extreemlinks in diskrediet te brengen. De AIVD heeft ook afdelingen van de Anti-Fascistische Aktie opgericht.[12]

Cryptografie[bewerken]

Het onderdeel Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging is van oudsher betrokken bij alle aspecten van cryptografie[13] zoals klassieke en moderne cryptografie, theoretische onderwerpen, cryptoanalyse technieken, historische onderwerpen en oefeningen in cryptoanalyse en is er sinds 2011 de jaarlijkse cryptografische kerstpuzzel.[14][15]

Externe links[bewerken]

Bronnen
  1. Stieven Ramdharie. Niemand nam de Nederlandse spionnen serieus. Volkskrant (27 november 1998)
  2. R. Harthoorn, Vuile oorlog in Den Haag, Van Gruting 2011
  3. Regionale inlichtingendienst (RID)
  4. www.aivd.nl - Eenheden en businessunits
  5. 'Nederland kan NSA niet alleen te lijf', Nu.nl, Interview met Jacob Kohnstamm, 15 december 2013
  6. Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
  7. a b AIVD-website: Mythes en misverstanden over de AIVD
  8. AIVD-website: FAQ
  9. Informatie van AIVD over inzage dossier
  10. "Van Anraat was informant AIVD".
  11. Reportage Nova - Van Anraat zat in safehouse AIVD
  12. ‘Infiltrant AIVD hielp links-extremisten met acties tegen rechts’
  13. Cursus Cryptografie voor niet-beta's 2013
  14. Gezellig cryptohacken met de AIVD-kerstpuzzel
  15. NBV Kerstpuzzel 2013