Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

Logo van de AIVD

Hoofdkantoor van de AIVD in Zoetermeer

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) is een Nederlandse geheime dienst die zowel verantwoordelijk is voor de binnenlandse veiligheid, als voor het vergaren van inlichtingen uit het buitenland.

De AIVD werd in 2002 opgericht als de opvolger van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en is sinds 2007 gevestigd in Zoetermeer.

Geschiedenis

Zie Geschiedenis van de veiligheidsdiensten in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De dienst stond van 1913 tot 1919 als Generale Staf sectie III (GS III) bekend en daarna tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog (1940) als Centrale Inlichtingendienst. In die vooroorlogse periode was de dienst gecombineerd met de militaire inlichtingendienst.

Na de oorlog heette de dienst Bureau Nationale Veiligheid (BNV) in de jaren 1945 en 1946. Van 1946 tot 1949 heette de dienst Centrale Veiligheidsdienst voordat het hernoemd werd naar de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en uiteindelijk op 29 mei 2002 tot Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD).

Sinds december 2007 is de AIVD gevestigd in Zoetermeer in het gebouw waar tot 2003 het Ministerie van OC&W was gevestigd. Voordien was de AIVD gevestigd in een eigen gebouw in Leidschendam.

Taken

Op basis van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (WIV) uit 2002 heeft de AIVD vier wettelijke taken:

1. Het verrichten van onderzoek naar organisaties en personen die aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor de democratische rechtsorde, de veiligheid van de staat of voor andere gewichtige belangen van de staat;
2. het verrichten van veiligheidsonderzoeken naar kandidaten voor vertrouwensfuncties (deze taak is apart uitgewerkt in de Wet veiligheidsonderzoeken);
3. het bevorderen van beveiligingsmaatregelen, waaronder maatregelen ter beveiliging van die onderdelen van overheid en bedrijfsleven die van vitaal belang zijn voor de instandhouding van het maatschappelijk leven;
4. het verrichten van onderzoek naar andere landen ten aanzien van onderwerpen die door de minister-president, de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister van Defensie gezamenlijk zijn aangewezen.

De vierde taak is een nieuwe taak ten opzichte van de voormalige BVD, die van 1946 tot 1994 werd uitgevoerd door de Inlichtingendienst Buitenland (IDB, tot 1972 bekend onder de naam Buitenlandse Inlichtingendienst/BID), die na heftige interne twisten werd opgeheven. Van deze inlichtingendienst maakte de vooroorlogse fascisten-leider Jan Baars deel uit, die tijdens de oorlog met toestemming van de Duitse bezetter Mussolini persoonlijk bezocht, inkoper van de Wehrmacht was, in bij Joden in beslag genomen goederen handelde en secretaris van de WA-hopman Albertuz Nijland was. Deze inlichtingentaak maakt van de AIVD een gecombineerde inlichtingen- en veiligheidsdienst, wat een naamswijziging noodzakelijk maakte.

Voor het afluisteren van radioverkeer en satellietcommunicatie werkt de AIVD samen met de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en de in 2003 opgerichte Nationale SIGINT Organisatie. Ieder politiekorps beschikt over een Regionale Inlichtingen Dienst (RID), een lokale afdeling die nauw samenwerkt met de AIVD.

Organisatie

De AIVD bestaat uit negen eenheden:

• Binnenlandse Veiligheid (verantwoordelijk voor de bescherming van de democratische rechtsorde, voor de staatsveiligheid en voor veiligheidsbevordering)
• Inlichtingen Buitenland (verantwoordelijk voor het vergaren van inlichtingen uit en over het buitenland)
• Operationele Expertise & Ondersteuning (verantwoordelijk voor de inzet van inlichtingenmiddelen, operationeel relatiebeheer en opleidingen)
• Trendanalyse & Fenomeenonderzoek (verantwoordelijk voor het onderkennen, signaleren, analyseren en verklaren van team- of eenheidsoverstijgende fenomenen)
• Regie (verantwoordelijk voor meer samenhang en betere samenwerking en daardoor betere resultaten in het inlichtingenproces)
• Kenniscentrum Verbetermanagement en Innovatie
• Strategie en Beleid
• Dienstencentrum (verantwoordelijk voor de facilitaire dienstverlening)
• Informatie Management (verantwoordelijk voor duurzame ICT-voorzieningen)

Daarnaast zijn er de volgende twee businessunits:

• Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging (verantwoordelijk voor de beveiliging van cruciale overheidsinformatie)
• Veiligheidsonderzoeken (verantwoordelijk voor het aanwijzen van vertrouwensfuncties en het verrichten van veiligheidsonderzoeken)

De hoofden van de AIVD waren tot nu toe:

• 2002 - 2007: Sybrand van Hulst (hij was al sinds 1997 hoofd van de BVD)
• 2007 - 2011: Gerard Bouwman
• 2011 - heden: Rob Bertholee

Toezicht op de AIVD

Het Nederlandse Parlement houdt toezicht op de AIVD met de Tweede Kamercommissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten, ook wel "Commissie Stiekem" genoemd. Van deze commissie kunnen alleen fractievoorzitters van de politieke partijen lid worden en geheimhouding is verplicht. De commissie brengt verslag uit aan de Tweede Kamer.

Naast deze kamercommissie is er ook de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD). Deze is ingesteld bij de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (WIV) en de leden worden benoemd door de Tweede Kamer. De CTIVD houdt toezicht op de rechtmatigheid van de uitvoering van de WIV en de Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo). Op basis van die wetten toetst de Commissie zowel het handelen van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) als van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Hierbij beschikt de Commissie over verregaande bevoegdheden.

Evaluatie in 2004

In maart 2004 werd door de minister van Binnenlandse Zaken de Commissie Bestuurlijke Evaluatie AIVD geïnstalleerd. Deze commissie had de taak een evaluatie uit te voeren van de wijze waarop de AIVD zijn wettelijke taken uitvoert op basis van drie hoofdvragen:

1. Welke verwachtingen bestaan er in de politiek-bestuurlijke omgeving over de taken van de AIVD mede gezien de veranderingen in de samenleving?
2. Hoe voert de AIVD zijn taken en verantwoordelijkheden uit en welke verbeteringen zijn mogelijk?
3. Zijn de bevoegdheden en de kwalitatieve en kwantitatieve middelen (materieel, personeel en financiën) waarover de AIVD beschikt voldoende om aan de gestelde eisen en verwachtingen te voldoen?

De leden van deze commissie waren:

• Harry Borghouts, Commissaris van de Koningin in de provincie Noord-Holland
• Ybo Buruma, hoogleraar strafrecht, Radboud Universiteit Nijmegen;
• Job Cohen, oud-burgemeester van de gemeente Amsterdam;
• Hans Dijkstal, oud-minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties;
• Ad Havermans, oud-burgemeester van de gemeente Den Haag, voormalig lid van de Algemene Rekenkamer

Op 16 november 2004 bood de commissie aan minister Johan Remkes haar rapport aan over het functioneren van de AIVD.

Varia

Als iemand vermoedt dat de AIVD een dossier over hem/haar heeft, kan hij/zij dit dossier inzien. De AIVD mag echter geen informatie verstrekken die jonger is dan vijf jaar of informatie die nog relevant is of kan zijn voor lopend onderzoek.

Buro Jansen & Janssen is een organisatie die de AIVD kritisch volgt, net als Louis Sévèke in het verleden de BVD volgde.

Vlak na de arrestatie van de Nederlandse zakenman Frans van Anraat, die illegaal materiaal voor het bouwen van de chemische wapens aan Saddam Hoessein had verkocht, meldden de Nederlandse kranten dat Van Anraat een informant was van de AIVD. Volgens de Nederlandse pers kreeg Van Anraat bescherming van de AIVD en werd opgenomen in een safehouse van het ministerie van Binnenlandse Zaken in Amsterdam.

Externe links

• Officiële website de AIVD
• Commissie van Toezicht

52°3'46.67" N,4°29'16.23" O

Bronnen